Δέκα προτάσεις για να μην επαναληφθεί η συνθηκολόγηση όπως έγινε στην Ελλάδα

του Ερίκ Τουσέν

Προκειμένου να αποφύγουμε την επανάληψη της συνθηκολόγησης, όπως τη γνωρίσαμε στην Ελλάδα το 2015, καταθέτω δέκα προτάσεις με σκοπό την ανάληψη της εξουσίας από το λαό.

 Η πρώτη πρόταση αφορά στην ανάγκη για μια αριστερή κυβέρνηση, για ανυπακοή προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με σαφέστατη προαναγγελία. Το κόμμα, ή ο συνασπισμός κομμάτων, που επιχειρούν να κυβερνήσουν, και βέβαια, αναφέρομαι π.χ. στην Ισπανία, θα πρέπει εξαρχής να αρνηθούν να υπακούσουν στις απαιτήσεις για λιτότητα, και να δεσμευτούν ότι θα αρνηθούν τον ισοσκελισμό του προϋπολογισμού. Θα πρέπει να δηλώσουν: «Δεν θα σεβαστούμε τον κανόνα ισοσκελισμού του προϋπολογισμού που επιτάσσουν οι ευρωπαϊκές συνθήκες» καθώς θέλουμε ν’ αυξήσουμε τις δημόσιες δαπάνες για να καταπολεμήσουμε τα αντικοινωνικά μέτρα και τη λιτότητα, και για να προβούμε στην οικολογική μετάβαση. Συνεπώς, το πρώτο πράμα είναι η σαφής και αποφασισμένη δέσμευση για ανυπακοή. Κατ’ εμέ, μετά την ελληνική συνθηκολόγηση, είναι ουσιώδους σημασίας να εγκαταλείψουμε τη ψευδαίσθηση ότι μπορούμε να απαιτήσουμε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να σεβαστούν τη λαϊκή βούληση. Η συνέχιση αυτής της ψευδαίσθησης θα μας οδηγούσε στην καταστροφή. Οφείλουμε να αρνηθούμε την υπακοή.

 Δεύτερον: δέσμευση για κάλεσμα σε λαϊκές κινητοποιήσεις, τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Και αυτό πέρυσι στην Ελλάδα απέτυχε. Είναι σαφές πως τα ευρωπαϊκά κινήματα δεν ήταν επαρκή όσον αφορά τις διαδηλώσεις, οι οποίες έλαβαν μεν χώρα, αλλά δεν επέδειξαν ικανοποιητικό επίπεδο αλληλεγγύης στον ελληνικό λαό. Είναι όμως αλήθεια επίσης ότι ο στρατηγικός προσανατολισμός του Σύριζα δεν προέβλεπε πανευρωπαϊκό κάλεσμα σε λαϊκές κινητοποιήσεις, ούτε καν σε λαϊκές κινητοποιήσεις εντός Ελλάδας. Και όταν κάλεσαν σε κινητοποίηση με το δημοψήφισμα της 5^ηςΙουλίου 2015, τελικά δεν σεβάστηκαν τη βούληση του 61,5% των Ελλήνων, που αρνήθηκαν να υπακούσουν στις απαιτήσεις των πιστωτών.

 Τρίτον: δέσμευση να οργανωθεί λογιστικός έλεγχος του χρέους, με τη συμμετοχή των πολιτών. Αυτός ο λογιστικός έλεγχος θα πρέπει να συγχρονιστεί με την παύση αποπληρωμής του χρέους. Διαφέρουν οι καταστάσεις στα 28 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Υπάρχουν ευρωπαϊκά κράτη όπου η παύση αποπληρωμής αποτελεί μέτρο απόλυτης ανάγκης και προτεραιότητας, όπως στην περίπτωση της Ελλάδας, αλλά και της Πορτογαλίας και της Κύπρου. Η περίπτωση της Ισπανίας απαιτεί περισσότερη διερεύνηση. Σε άλλες χώρες, είναι δυνατό να πραγματοποιηθεί πρώτα ο λογιστικός έλεγχος και στη συνέχεια να αποφασιστεί η παύση αποπληρωμής του χρέους. Τα μέτρα αυτά οφείλουν να εφαρμοστούν λαμβάνοντας υπ’ όψη την ιδιαίτερη κατάσταση που επικρατεί σε κάθε κράτος.

 Τέταρτο μέτρο: καθιέρωση του ελέγχου των κινήσεων κεφαλαίων (capital control), λαμβάνοντας όμως υπ’ όψη τί σημαίνει ακριβώς. Δηλαδή αντίθετα στην ιδέα ότι απαγορεύεται στους πολίτες να μεταφέρουν μερικές εκατοντάδες ευρώ στο εξωτερικό – είναι σαφές ότι οι χρηματοοικονομικές συναλλαγές πρέπει να επιτρέπονται μέχρι ενός ποσού. Απεναντίας, το ζητούμενο είναι να καθιερωθεί ένας αυστηρός έλεγχος στις κινήσεις κεφαλαίων που ξεπερνούν ένα συγκεκριμένο ποσό.

Πέμπτο μέτρο: κοινωνικοποίηση του χρηματοπιστωτικού και του ενεργειακού τομέα. Κατ’ εμέ, η κοινωνικοποίηση του χρηματοπιστωτικού τομέα δεν έγκειται μόνο στη δημιουργία ενός δημόσιου τραπεζικού πόλου, αλλά συνίσταται στη διακήρυξη ενός δημόσιου μονοπωλίου επί του χρηματοπιστωτικού τομέα, δηλαδή επί των τραπεζών και των ασφαλιστικών εταιριών. Πρόκειται για κοινωνικοποίηση του χρηματοπιστωτικού τομέα υπό τον έλεγχο των πολιτών, για τη μετατροπή δηλαδή του χρηματοπιστωτικού τομέα σε δημόσια υπηρεσία. Ταυτοχρόνως, είναι προφανές ότι στα πλαίσια της οικολογικής μετάβασης, η κοινωνικοποίηση του ενεργειακού τομέα αποτελεί επίσης μέτρο προτεραιότητας. Δεν μπορεί να υπάρξει οικολογική μετάβαση χωρίς δημόσιο μονοπώλιο στον τομέα της ενέργειας, τόσο σε επίπεδο παραγωγής όσο και σε επίπεδο διανομής.

 Η έκτη πρόταση: δημιουργία ενός συμπληρωματικού και μη μετατρέψιμου νομίσματος. Είτε σε περίπτωση εξόδου από την ευρωζώνη, είτε σε περίπτωση διαμονής εντός, είναι απαραίτητη η δημιουργία συμπληρωματικού, μη μετατρέψιμου νομίσματος. Με άλλα λόγια, ένα νόμισμα τοπικό που χρησιμεύει, σε μικρή κυκλοφορία, στις συναλλαγές εντός της χώρας, π.χ. για την πληρωμή των αυξήσεων των συντάξεων ή των μισθών των υπαλλήλων, για την πληρωμή των φόρων και των δημόσιων υπηρεσιών, και ούτω καθ’ εξής. Η χρήση ενός συμπληρωματικού νομίσματος επιτρέπει την αποδέσμευση και την μερική έξοδο από την δικτατορία του ευρώ και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Βέβαια, δεν αποφεύγεται η συζήτηση για την ευρωζώνη. Πιστεύω πως σε πολλές χώρες, η έξοδος από την ευρωζώνη είναι ένα ενδεχόμενο που πρέπει να υποστηρίξουν τα αριστερά κόμματα και τα συνδικάτα. Αρκετές χώρες της ευρωζώνης δεν θα μπορέσουν να διακόψουν από τη λιτότητα και να προβούν σε μια οίκο-σοσιαλιστική μετάβαση αν δεν βγουν από την ευρωζώνη. Σε περίπτωση εξόδου από την ευρωζώνη, πιστεύω πως θα πρέπει να γίνει μια νομισματική μεταρρύθμιση αναδιανομής. Τί σημαίνει αυτό; Σημαίνει πως ορίζεται, για παράδειγμα, το όριο των 200.000 ευρώ ρευστού χρήματος, όπου η ισοτιμία συναλλάγματος είναι 1 ευρώ για 100 πεσέτες. Πάνω από το όριο των 200.000 ευρώ, η ισοτιμία ανέρχεται στα 1,5 ευρώ για 100 πεσέτες. Σε ακόμα ψηλότερο επίπεδο, ανέρχεται στα 2 ευρώ. Πέρα από το όριο των 500.000 ευρώ η ισοτιμία γίνεται 10 ευρώ για 100 πεσέτες. Αυτό αποτελεί μια νομισματική μεταρρύθμιση αναδιανομής: μειώνει το ρευστό χρήμα που κυκλοφορεί και αναδιανέμει τον ρευστό πλούτο στα νοικοκυριά. Και φυσικά μειώνει και μέρος της ρευστής περιουσίας του πλουσιότερου 1%. Δεδομένου ότι, (δεν γνωρίζω συγκεκριμένα τους αριθμούς για τη Χώρα των Βάσκων και την Ισπανία), περίπου ο μισός πληθυσμός δεν μπορεί καν ν’ αποταμιεύσει. Το πιο φτωχό 30% του πληθυσμού, έχει μόνο χρέη, δεν έχει καθόλου ρευστό διαθέσιμο. Ίσως διαθέτουν περιουσία σε μορφή ακινήτου – είτε υποθηκευμένου είτε όχι – αλλά σε κάθε περίπτωση αυτό το ποσοστό του πληθυσμού δεν διαθέτει καθόλου κεφάλαιο.

 Έβδομο μέτρο: φυσικά χρειάζεται ριζοσπαστική μεταρρύθμιση του φορολογικού συστήματος. Κατάργηση του ΦΠΑ επί των αγαθών και των υπηρεσιών βασικής κατανάλωσης, όπως τροφή, ηλεκτρικό ρεύμα, νερό, και άλλα αγαθά πρώτης ανάγκης. Τουναντίον, αύξηση του ΦΠΑ σε αγαθά και προϊόντα πολυτελείας, κτλ. Χρειάζεται επίσης μια αύξηση της φορολογίας στα κέρδη των ιδιωτικών εταιριών και στα εισοδήματα πάνω από κάποιο σημείο. Ή αλλιώς, κλιμακωτή φορολόγηση στα εισοδήματα και στην περιουσία.

 Όγδοο μέτρο: από-ιδιωτικοποιήσεις. «Εξαγορά» των ιδιωτικοποιημένων επιχειρήσεων με συμβολικό αντίτιμο ενός ευρώ, απ’ αυτούς που επωφελήθηκαν με τις ιδιωτικοποιήσεις. Παράλληλα, πρέπει να επεκτείνουμε τις δημόσιες υπηρεσίες και να τις θωρακίσουμε υπό των έλεγχο των πολιτών.

 Ένατο μέτρο: μείωση του χρόνου εργασίας, διατηρώντας όμως τους ίδιους μισθούς. Να ακυρωθούν οι αντικοινωνικοί νόμοι και να υιοθετηθούν νόμοι για την επανόρθωση της κατάστασης των ενυπόθηκων χρεών. Το ζήτημα θα μπορούσε κάλλιστα να ρυθμιστεί δια του νόμου, αποφεύγοντας δικαστικές προσφυγές (καθώς υπάρχουν παμπολλές υποθέσεις που αφορούν το ενυπόθηκο χρέος όπου νοικοκυριά βρίσκονται αντιμέτωπα με τις τράπεζες). Ένα κοινοβούλιο μπορεί να αποφασίσει δια νόμου τη διαγραφή των ενυπόθηκων οφειλών που φτάνουν ως τις 150.000 ευρώ, για παράδειγμα. Μέσω αυτού του μηχανισμού, θα μπορούσε ν’ αποφευχθεί η προσφυγή στη δικαιοσύνη.

 Δέκατο μέτρο: έναρξη μιας πραγματικής συνταγματικής διαδικασίας. Δεν πρόκειται για συνταγματικές αλλαγές στο υπάρχον πλαίσιο των κοινοβουλευτικών θεσμών, αλλά για τη διάλυση του κοινοβουλίου και τη σύγκληση άμεσης εκλογής μιας Συντακτικής Συνέλευσης. Βέβαια, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη το θέμα των εθνικοτήτων και τα λοιπά, αλλά σε κάθε περίπτωση το ζητούμενο είναι ν’ ανοίξει μια πραγματική συνταγματική διαδικασία, είτε σε επίπεδο εθνικοτήτων, είτε στο επίπεδο του Κράτους ως έχει. Επίσης, οφείλουμε ν’ αναζητήσουμε τρόπους να ενταχθεί αυτή η διαδικασία μέσα σε άλλες αντίστοιχες συνταγματικές διαδικασίες σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Αυτές αποτελούν κατ’ εμέ δέκα βασικές προτάσεις που πρέπει να τεθούν προς συζήτηση. Αποτελούν όμως ζητήματα υψίστης προτεραιότητας, γιατί χωρίς ριζοσπαστικά μέτρα, εξ’ αρχής προαναγγελθέντα, δεν υφίσταται ρήξη με τις πολιτικές λιτότητας. Δεν υπάρχει περιθώριο για ρήξη χωρίς ριζοσπαστικά μέτρα ενάντια στο μεγάλο Κεφάλαιο. Όσοι πιστεύουν ότι μπορούν να τα παρακάμψουν, είναι «απατεώνες» που δεν θα καταφέρουν καμία πραγματική πρόοδο. Το ευρωπαϊκό επίπεδο, οι διαστάσεις του ευρωπαϊκού οικοδομήματος είναι τέτοιες και η κρίση του καπιταλισμού είναι τόσο εκτεταμένη, που δεν υπάρχει ουσιαστικός χώρος για αναπτυξιακές νέο-Κεϋνσιανές πολιτικές. Κατά τη γνώμη μου ο οίκο-σοσιαλισμός δεν πρέπει να παραμείνει στις παρυφές, αλλά να τεθεί στο κέντρο των συζητήσεων, απ’ όπου πρέπει να προκύψουν άμεσες και συγκεκριμένες προτάσεις. Είναι απόλυτη και επείγουσα ανάγκη να πετύχουμε τον αγώνα κατά της λιτότητας και να προβούμε στην οίκο-σοσιαλιστική μετάβαση τώρα.

Από το contra-xreos

«Στο 275% του ΑΕΠ το χρέος το 2060!»

dnt.jpg

IMF-EPA / JIM LO SCALZO

27.01.2017, 06:13 | Ετικέτες:  ΑΕΠ, χρέος, ΔΝΤ, ΕΚΤ

Συντάκτης: 

Μπάμπης Μιχάλης

Το ελληνικό χρέος δεν είναι βιώσιμο, ξεκαθαρίζει σε ακόμη μια ανάλυση βιωσιμότητας το ΔΝΤ προς τους Ευρωπαίους πιστωτές μας και τους καλεί σε μια σοβαρή αναδιάρθρωσή του.

Σύμφωνα με διαρροές της ανάλυσης βιωσιμότητας που πρόκειται να συζητηθεί στο Εκτελεστικό Συμβούλιο του Ταμείου την 6η Φεβρουαρίου, το ελληνικό χρέος είναι «εξαιρετικά μη βιώσιμο» ακόμη και αν οι αποφάσεις που συμφωνήθηκαν στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ESM) εφαρμοστούν πλήρως.

Η εκτίμηση αυτή βασίζεται σε εκ διαμέτρου αντίθετες προβλέψεις για την πορεία του ελληνικού χρέους από αυτές που έχουν οι Ευρωπαίοι και καθιστά έωλα όλα τα «βολικά πολιτικά» σενάρια βιωσιμότητας που -από καιρού εις καιρόν- αυτοί εξυφαίνουν με σκοπό τη διαχείριση του ελληνικού ζητήματος.

Η ανάλυση του ΔΝΤ λέει επί της ουσίας στους Ευρωπαίους ότι όλα τα επώδυνα μέτρα (πρωτογενή πλεονάσματα 3,5% του ΑΕΠ για μία δεκαετία, επιπλέον μέτρα λιτότητας κ.λπ.) που προγραμματίζετε δεν φτάνουν για να καταστήσουν το ελληνικό χρέος βιώσιμο και να βγάλουν την Ελλάδα από τα προβλήματά της.

Ακόμη κι αν η Ελλάδα κάνει όλες τις μεταρρυθμίσεις που της ζητούν, δεν μπορεί με την ανάπτυξη να λύσει το μεγαλύτερο πρόβλημά της, το χρέος. Κι αυτό γιατί το κόστος εξυπηρέτησης αυτού θα εκτοξευθεί μακροπρόθεσμα, όταν ο χαμηλότοκος δανεισμός του επίσημου τομέα αρχίσει να αντικαθίσταται με δάνεια από τις αγορές.

Το βασικό σενάριο του ΔΝΤ προβλέπει ότι το ελληνικό χρέος θα προσεγγίσει το 170% του ΑΕΠ το 2020, το 164% μέχρι το 2022. Στη συνέχεια θα αυξηθεί αγγίζοντας ώς το 2060 το εκρηκτικό 275% του ΑΕΠ καθώς το κόστος δανεισμού της χώρας θα μετακινείται υψηλότερα από τα χαμηλά επιτόκια των δανείων του επίσημου τομέα στα υψηλότερα της αγοράς.

Η εξέλιξη αυτή θα εξανεμίσει τα όποια οφέλη προκύψουν από την αύξηση του ΑΕΠ και τα υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα. Αποτέλεσμα θα είναι ήδη από το 2024 οι ακαθάριστες χρηματοδοτικές ανάγκες της Ελλάδας να αρχίσουν να αυξάνονται στο 15% του ΑΕΠ, το 2031 θα προσεγγίσουν το 20% του ΑΕΠ, το 2040 το 33% και το 2060% το δυσθεώρητο 62% του ΑΕΠ.

Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί, από την πλευρά τους, έχουν εκ διαμέτρου αντίθετη εκτίμηση. Προβλέπουν ότι το ελληνικό χρέος θα μειωθεί κάτω από το 120% του ΑΕΠ ώς το 2030 και λίγο κάτω από το 100% το 2040, ενώ οι ακαθάριστες χρηματοδοτικές ανάγκες θα παραμένουν κάτω από το 10% του ΑΕΠ ώς το 2033, κάτω από το 20% του ΑΕΠ ώς το 2040 ενώ θα αυξηθούν μόνο ώς το 24% του ΑΕΠ το 2060.

Η πρόβλεψη αυτή βασίζεται σε υψηλότερες εκτιμήσεις τόσο για την ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας όσο και για τα πρωτογενή πλεονάσματα (3,5% για μία δεκαετία ώς το 2028 κ.λπ.).

Δανεισμός με 6%

Το ΔΝΤ θεωρεί αυτές τις προβλέψεις υπεραισιόδοξες. Εκτιμά ότι η ελληνική οικονομία θα τρέξει ώς το 2020 με ρυθμούς πάνω από 2%, οι οποίοι όμως μεσοπρόθεσμα θα προσγειωθούν στο 1%. Θεωρεί ότι το επιτόκιο δανεισμού από τις αγορές μετά το τέλος του προγράμματος το 2018 θα προσεγγίσει το 6% και στην καλύτερη περίπτωση να υποχωρήσει στο 4,5%.

Διαμηνύει έτσι ότι απαιτείται σοβαρή αναδιάρθρωση του χρέους η οποία να πληροί δύο στόχους:

• α) τη διατήρηση των ακαθάριστων χρηματοδοτικών αναγκών στο 15%-20% του ΑΕΠ,
• β) τη διασφάλιση ότι το χρέος ακολουθεί σταθερά καθοδική πορεία.

Σχολιάζοντας τις γνωστές αποφάσεις του Εurogroup του περσινού Μαΐου, η έκθεση χαρακτηρίζει τα μέτρα ελάφρυνσης που σκιαγραφήθηκαν τότε «αόριστα, που δεν επιτρέπουν την αξιολόγηση των επιπτώσεών τους στη βιωσιμότητα του χρέους». Και ξεκαθαρίζει ότι «λύσεις που προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση αλλά δεν οδηγούν σε πτωτική πορεία του χρέους ώς το 2060 δεν είναι συνεπείς με τη βιωσιμότητά του».

Τονίζει έτσι ότι θα χρειαστεί μια μεγαλύτερη ελάφρυνση του χρέους με:

• α) επέκταση της περιόδου χάριτος των δανείων ESM, EFSF αλλά και των διμερών δανείων του 2010 ώς το 2040,
• β) επέκταση των ωριμάνσεων των δανείων ώς το 2070,
• γ) αναβολές καταβολής των τόκων ώς το 2040,
• δ) τη μη αύξηση του επιτοκιακού περιθωρίου και επιστροφή κερδών από τα ομόλογα SMP και ANFA’s,
• ε) κλείδωμα του επιτοκίου των δανείων κάτω από το 1,5% για μία περίοδο 30 ετών.

Το ΔΝΤ ζητάει, μάλιστα, τα μέτρα αυτά να ληφθούν με το τέλος του τρέχοντος προγράμματος το 2018 και τη σχεδιαζόμενη επιστροφή της Ελλάδας στις αγορές.

Η διαρροή της έκθεσης φέρνει αναμφίβολα σε ιδιαίτερα δύσκολη θέση τον Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, ο οποίος καλείται πλέον ή να δεχτεί τις εκτιμήσεις του ΔΝΤ και να συμφωνήσει άμεσα στα παραπάνω (μεσοπρόθεσμα) μέτρα ελάφρυνσης του ελληνικού χρέους ή να προχωρήσει χωρίς το Ταμείο, γνωρίζοντας όμως ότι αυτό θα σημάνει επί της ουσίας το τέλος των πολιτικών του φιλοδοξιών στη χώρα του.

Από την άλλη πλευρά, όμως, οι πρόσφατες διαβεβαιώσεις της επικεφαλής του ΔΝΤ Κριστίν Λαγκάρντ, ότι το ΔΝΤ συμμετέχει πλήρως στο ελληνικό πρόγραμμα, γεννούν εύλογα ερωτήματα και δεύτερες σκέψεις για τις πραγματικές προθέσεις αμφότερων των πλευρών των πιστωτών μας.

Από την ΕφΣυν

ΤτΕ: Πτώση 37,5% στον χρηματοοικονομικό πλούτο των νοικοκυριών

Από το 2008 έως το 2016 - Τι αναφέρει η σχετική μελέτη

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:  14:15

Κοινή χρήση

emailεκτύπωση  

Το 37,5% του χρηματοοικονομικού τους πλούτου απώλεσαν οι Έλληνες κατά τη διάρκεια της κρίσης, από το 2008 έως το 2016, σύμφωνα με μελέτη που περιλαμβάνεται στο Οικονομικό Δελτίο της Τράπεζας της Ελλάδος με τίτλο «Η οικονομική συμπεριφορά των νοικοκυριών στην Ελλάδα: Πρόσφατες εξελίξεις και προοπτικές».

Η έρευνα, την οποία πραγματοποίησαν οι Κωνσταντίνα Μάνου και Ευαγγελία Παπαπέτρου εξετάζεται μεταξύ άλλων η αποταμιευτική συμπεριφορά των νοικοκυριών στην Ελλάδα, αρχικά μέσω της αλληλεπίδρασης των επενδύσεων και του χρέους και κατόπιν μέσω της αλληλεπίδρασης της κατανάλωσης και του διαθέσιμου εισοδήματος.

Από την ανάλυση προκύπτει ότι η οικονομική κρίση επηρέασε σημαντικά τον καθαρό χρηματοοικονομικό πλούτο των ελληνικών νοικοκυριών, ο οποίος από τις αρχές τους 2008 μέχρι τις αρχές του 2016 υποχώρησε κατά 37,5%.

Κατά την επιδείνωση της κρίσης, παρατηρείται αποστροφή προς τον κίνδυνο και αναδιάταξη του χαρτοφυλακίου των νοικοκυριών, με προτίμηση για τις πιο άμεσα ρευστοποιήσιμες μορφές χρηματοοικονομικού πλούτου, όπως οι καταθέσεις, ενώ το μερίδιο σε μετοχές, χρεόγραφα και αμοιβαία κεφάλαια μειώθηκε σημαντικά.

Προ της κρίσης παρατηρείται συνεχής και ταχεία αύξηση των δανειακών υποχρεώσεων των νοικοκυριών, κυρίως για να πραγματοποιηθούν επενδύσεις σε κατοικίες.

Τα νοικοκυριά προχωρούν σε απομείωση των υποχρεώσεών τους για πρώτη φορά στο τέλος του 2010, δυναμική η οποία συνεχίζεται και στα επόμενα τρίμηνα, συνολικά ωστόσο αυτές παραμένουν υψηλές, όπως αποτυπώνεται στους δείκτες μόχλευσης.

Η αποταμίευση των νοικοκυριών μέχρι το τέλος του 2008 παρέμενε υψηλή, υποστηριζόμενη από τις υψηλές επενδύσεις των νοικοκυριών τόσο σε ακίνητα και άλλα μη χρηματοοικονομικά στοιχεία όσο και σε χρηματοοικονομικά στοιχεία, οι οποίες υπερέβαιναν την καθαρή δημιουργία νέου χρέους.

Μετέπειτα, η αποταμίευση ακολούθησε πτωτική πορεία και παραμένει σε εξαιρετικώς χαμηλά επίπεδα, εξαιτίας της συρρίκνωσης των επενδύσεων σε κατοικίες και εξοπλισμό και της μεγάλης αποεπένδυσης σε χρηματοοικονομικά στοιχεία, παρά την καθαρή αποπληρωμή χρέους κατά την πρόσφατη περίοδο.

Από την ανάλυση των συνιστωσών του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών προκύπτει ότι τη μεγαλύτερη ποσοστιαία συμμετοχή έχει το εισόδημα εξαρτημένης εργασίας και ακολουθούν το λειτουργικό πλεόνασμα, οι κοινωνικές παροχές και τέλος το καθαρό εισόδημα περιουσίας.

Μετά το 2010, μεγάλη μείωση υπέστησαν και οι τέσσερις αυτές συνιστώσες, με αποτέλεσμα τη συρρίκνωση των καταναλωτικών δαπανών των νοικοκυριών.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της εγχώριας τελικής καταναλωτικής δαπάνης των νοικοκυριών κατά λειτουργικό σκοπό, ιδιαίτερα περιορίζονται οι δαπάνες που αφορούν διαρκή καταναλωτικά αγαθά, ενώ παρατηρείται αύξηση του ποσοστού συμμετοχής των δαπανών που διατίθενται για την κάλυψη βασικών αναγκών, υποδηλώνοντας μια μεταβολή του καταναλωτικού προτύπου των νοικοκυριών.

Από το Βήμα

Η εθνική μας κατάθλιψη
των Ντ. Δασκαλοπούλου και Α. Τζιαντζή από την ΕφΣυν -απόσπασμα.

 Η συχνότητα βαριάς κλινικής κατάθλιψης διπλασιάστηκε από το 2008 στο 2009, ενώ οι πλέον ευάλωτοι είναι αυτοί που αντιμετωπίζουν τα μεγαλύτερα οικονομικά προβλήματα και οι γυναίκες.

Τα στοιχεία καταγράφει η πρώτη Εθνική Μελέτη Νοσηρότητας και Παραγόντων Κινδύνου, των ιατρικών σχολών της Ελλάδας.

Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι η εργασιακή κατάσταση και ιδιαίτερα η ανεργία επηρεάζει την ψυχική υγεία των ανθρώπων αυξάνοντας σημαντικά τα ποσοστά άγχους και κατάθλιψης και μειώνοντας τους δείκτες προσωπικής ευεξίας.

 H Eλλάδα καταγράφεται μεταξύ των χωρών με τους χαμηλότερους δείκτες αυτοκτονιών στην έκθεση του ΟΟΣΑ.

Πριν από την έναρξη της οικονομικής κρίσης, η Ελλάδα είχε από τα χαμηλότερα ποσοστά αυτοκτονιών (2,9/100.000 κατοίκους).

Την τριετία 2008-2011 το ποσοστό αυξάνεται κατά 27%. Το έτος 2013 ήταν 4,2 (Μ.Ο. των χωρών του ΟΟΣΑ 12,0).

 Ενας στους δύο δήλωσε ότι τον τελευταίο μήνα δεν ήταν καλή η ψυχική του υγεία, λόγω άγχους ή κατάθλιψης ή προβλημάτων στον έλεγχο των συναισθημάτων, σύμφωνα με έρευνα της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Υγείας (άνοιξη του 2016).

 42,6% των ερωτηθέντων απολαμβάνουν «μέτρια» τη ζωή τους, 20,5% λίγο ή καθόλου και 36,9% απολαμβάνει πολύ ή υπερβολικά τη ζωή του.

 Εξι στους δέκα αναγνωρίζουν ότι η ζωή έχει νόημα. Ενας στους δέκα θεωρεί ότι η ζωή έχει λίγο ή καθόλου νόημα.

 Το 15% δηλώνει ότι αισθάνεται ανασφάλεια, αγωνία και φόβο, το 14% θυμό και αγανάκτηση, το 9,7% απογοήτευση και θλίψη, το 8,2% άγχος και το 44,6% όλα αυτά μαζί.

Καμπανάκι κινδύνου για τον φορολογικό ανταγωνισμό στη εποχή των Τραμπ και Μέι

planitis-anisotita.jpg

23.01.2017, 06:00 | Ετικέτες:  οικονομία, Εφορία, Ντόναλντ Τραμπ, Τερέζα Μέι, Κένυα,φοροδιαφυγή

Συντάκτης: 

Μπάμπης Μιχάλης

Ανάμεσα στις αμέτρητες φωνές που ακούστηκαν φέτος στο Νταβός ειλικρινέστερη ίσως να ήταν αυτή της Winnie Byanyima.

Απέναντι στις στείρες και φλύαρες αναλύσεις, απέναντι στην υποκριτική και επαναλαμβανόμενη καταδίκη της οικονομικής ανισότητας και του λαϊκισμού, απέναντι στην ακατάσχετη τραμπολογία και Brexitολογία, στις οποίες επιδόθηκε η πλειονότητα των συμμετεχόντων του Οικονομικού Φόρουμ, η 58χρονη εκτελεστική διευθύντρια της Oxfam από την Ουγκάντα επέλεξε να εστιάσει την παρέμβασή της σε κάτι συνηθισμένο αλλά πιο απτό και ουσιώδες: την εκτεταμένη φοροαποφυγή των πολυεθνικών, που στη νέα εποχή των Τραμπ και Μέι κινδυνεύει να γίνει ακόμη μεγαλύτερη.

«Οι προσπάθειες για την αντιμετώπιση της μάστιγας της φοροαποφυγής υπονομεύονται από την κούρσα μείωσης των επιχειρηματικών φόρων στην οποία επιδίδονται οι κυβερνήσεις και της οποίας σήμερα ηγούνται Βρετανία και ΗΠΑ», υπογράμμισε η Byanyima καυτηριάζοντας την αδράνεια των παγκόσμιων ηγετών να προχωρήσουν στις απαιτούμενες κινήσεις προκειμένου οι επιχειρήσεις να πληρώνουν το μερίδιο φόρου που τους αναλογεί.

Η τάση μείωσης των επιχειρηματικών φόρων από ένα κράτος προκειμένου να προσελκύσει εταιρείες στην επικράτειά του, αντί να υποχωρεί μετά τις αποκαλύψεις των Panama Papers, ενισχύεται.

Ο νέος πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει υποσχεθεί μείωση της φορολόγησης των επιχειρήσεων, ενώ η Βρετανίδα πρωθυπουργός Τερέζα Μέι απείλησε πρόσφατα να μετατρέψει τη Βρετανία σε υπεράκτιο φορολογικό παράδεισο της Ευρώπης, τύπου Σιγκαπούρης.

Τα στοιχεία του ΟΟΣΑ δείχνουν ότι κάθε χρόνο χάνονται φορολογικά έσοδα ύψους 240 δισ. δολαρίων εξαιτίας της μεταφοράς των κερδών των πολυεθνικών επιχειρήσεων σε χώρες χαμηλής ή μηδενικής φορολογίας.

Η φοροαποφυγή στερεί από τις χώρες του τρίτου κόσμου περί τα 100 δισ. δολάρια ετησίως.

Η Κένυα, μόνο, χάνει κάθε χρόνο έσοδα 1,1 δισ. δολ. από τις φορολογικές εξαιρέσεις και τα άλλα κίνητρα που παρέχει σε πολυεθνικές επιχειρήσεις.

Ποσό διπλάσιο από αυτό που δαπανάται για τη δημόσια υγεία σε μια χώρα όπου το ένα στα 40 παιδιά πεθαίνει όταν γεννιέται.

Αυτή η γιγαντιαίων διαστάσεων φοροαποφυγή των πολυεθνικών εντείνει την υπερσυσσώρευση πλούτου σε λιγότερα χέρια και την εκτόξευση της ανισότητας σε ιστορικά υψηλά επίπεδα.

Σε έκθεσή της που έδωσε στη δημοσιότητα στις αρχές της προηγούμενης εβδομάδας η Oxfam υπογράμμισε ότι οι οκτώ πλουσιότεροι άνθρωποι του κόσμου κατέχουν σήμερα πλούτο όσο το φτωχότερο 50% του παγκόσμιου πληθυσμού.

«Το τοπικό μαγαζάκι της γωνίας απ’ όπου αγοράζω καθημερινά ψωμί πληρώνει ενδεχομένως υψηλότερο φόρο απ’ ό,τι η Apple», τονίζει η Byanyima συμπληρώνοντας ότι η φοροαποφυγή -και η ανισότητα που αυτή τροφοδοτεί- είναι στην πραγματικότητα πια «ένα ζήτημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων».

Οι ίδιες οι επιχειρήσεις οφείλουν να δουν την πληρωμή των φόρων που τους αναλογούν από ηθική σκοπιά, σαν μια υποχρέωσή τους προκειμένου να βοηθήσουν να χρηματοδοτηθούν η υγεία, η παιδεία, η απασχόληση, οι ευκαιρίες για τους νέους ανθρώπους.

Από την πλευρά του ο πρόεδρος της Γουινέας, Alpha Condé, τονίζει ότι καθοριστικό ρόλο στη φορολογική ασυλία των πολυεθνικών διαδραματίζουν τα δικηγορικά γραφεία και οι εταιρείες δημοσίων σχέσεων και τα κορυφαία χρηματοπιστωτικά ιδρύματα της Δύσης, που βοηθούν στη δημιουργία και την απόκρυψη σύνθετων χρηματοοικονομικών δομών οι οποίες επιτρέπουν στις πολυεθνικές εταιρείες να αποκρύπτουν τις ροές των κεφαλαίων τους.

«Η διαφθορά στις αναπτυσσόμενες χώρες πολύ συχνά υποστηρίζεται από τους πλέον επιφανείς δικηγόρους, τις πιο ακριβές εταιρείες δημοσίων σχέσεων και κάποιους από τους μεγαλύτερους τραπεζίτες του κόσμου - οι οποίοι πολύ συχνά έχουν έδρα τη Νέα Υόρκη, το Λονδίνο και τη Ζυρίχη. Ολοι αυτοί μπορούν να αποκρύψουν πίσω από σύνθετες δομές των επιχειρήσεων και να καταστήσουν σχεδόν αδύνατη την εξεύρεση του ποιος είναι ο ιδιοκτήτης, ποιος τις ελέγχει, ποιος δουλεύει γι’ αυτές και πού ρέουν τα χρήματα», σημειώνει.

Από την ΕφΣυν

ΤΡΑΓΙΚΟ
Μια οικονομική πολιτική που στρέφεται εναντίον της πλειονότητας των ανθρώπων είναι τραγικό να αμφισβητείται από την ακροδεξιά και όχι από την Αριστερά!!!
Τί συμβαίνει; 
Βαθιά κρίση περνά η Αριστερά; Είναι βέβαιο 
Απαξίωση του πολιτικού συστήματος; Σίγουρα
Αποπολιτικοποίηση των ανθρώπων; Ο καταναλωτισμός, ο ατομισμός, τα κατευθυνόμενα ΜΜΕ και ο χυδαίος ευδαιμονισμός κάτι κατάφεραν. Ίδωμεν.

ΤΑΣΟΣ ΠΑΠΠΑΣ

Το πανέρι ξεχειλίζει…

ntavos.jpg

EUROKINISSI

22.01.2017, 06:34 | Ετικέτες:  φτώχεια, ΗΠΑ, καπιταλισμός, Αριστερά, οικονομία

Συντάκτης: 

Τάσος Παππάς

Οι πλούσιοι σήμερα δεν είναι τόσο ανόητοι όσο ήταν οι αριστοκράτες λίγο πριν από τη Γαλλική Επανάσταση. Δεν αναρωτιούνται δηλαδή γιατί διαμαρτύρονται οι πληβείοι. Ξέρουν. Ούτε τους στέλνουν να φάνε παντεσπάνι και τραχανά για να χορτάσουν την πείνα τους.

Παραμένουν όμως το ίδιο αδίστακτοι και βεβαίως άπληστοι. Εχουν πάντως γνώση της κατάστασης και μάλιστα την περιγράφουν με φωτογραφική ακρίβεια. Μαζεύτηκαν λοιπόν, όπως κάθε χρόνο τέτοια εποχή, στο Νταβός οι πλούσιοι, οι πολύ πλούσιοι, οι πάρα πολύ πλούσιοι για να ασχοληθούν με τα προβλήματα του κόσμου.

Στην κορυφή της ατζέντας του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ βρέθηκε φέτος η οικονομική ανισότητα. Στην τακτική ετήσια έκθεσή του, το φόρουμ προειδοποίησε ότι το αυξανόμενο χάσμα μεταξύ πλουσίων και φτωχών είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος που αντιμετωπίζει σήμερα η ανθρωπότητα.

Μία μέρα πριν από την έναρξη των διαδικασιών η γνωστή ΜΚΟ Oxfam παρουσίασε την έκθεσή της για την κατάσταση που επικρατεί στον κόσμο. Τα στοιχεία είναι ανατριχιαστικά:

• -Οκτώ μόνο άνθρωποι κατέχουν σήμερα συνολικό πλούτο 426 δισ. δολαρίων, δηλαδή όσο το φτωχότερο 50% του παγκόσμιου πληθυσμού.
• -Από το 2015 το πλουσιότερο 1% του παγκόσμιου πληθυσμού κατέχει περισσότερο πλούτο απ’ ό,τι το υπόλοιπο 99%.
• -Μεταξύ 1988 και 2011 τα εισοδήματα του φτωχότερου 10% του παγκόσμιου πληθυσμού αυξήθηκαν λιγότερο από 3 δολάρια ετησίως, ενώ τα εισοδήματα του πλουσιότερου 1% κατά 182 φορές.
• -Το ετήσιο εισόδημα ενός διευθύνοντος συμβούλου εισηγμένης εταιρείας στο χρηματιστήριο του Λονδίνου ισοδυναμεί με τα συνολικά εισοδήματα 10.000 ανθρώπων που εργάζονται στον τομέα της υφαντουργίας του Μπανγκλαντές.
• -Τα τελευταία 30 χρόνια στις ΗΠΑ (σύμφωνα με έρευνα του Τομά Πικετί, του διάσημου οικονομολόγου που φωνάζει εδώ και καιρό «σώστε τον καπιταλισμό από τους καπιταλιστές») τα εισοδήματα του φτωχότερου 50% του πληθυσμού σημείωσαν μηδενική αύξηση. Αντίθετα τα εισοδήματα του πλουσιότερου 1% αυξήθηκαν κατά 300%.
• -Οι δέκα μεγαλύτερες επιχειρήσεις του κόσμου είχαν συνολικά την τελευταία διετία (μέσα στην κρίση δηλαδή) υψηλότερα έσοδα απ’ ό,τι 180 χώρες του κόσμου.

Υπάρχουν κι άλλα πολλά, εξίσου εξωφρενικά, όπως για παράδειγμα οι υπέρογκες αμοιβές των στελεχών (τα διαβόητα golden boys με τα βαριά διδακτορικά από τα φημισμένα Πανεπιστήμια των ΗΠΑ και της Ευρώπης) που έστησαν το πάρτι με τις χρηματιστηριακές φούσκες και αντί να πάνε φυλακή, εισέπραξαν παχυλά μπόνους (προφανώς για επιβράβευση), καθώς και οι παράνομες (με τη βούλα των ελεγκτικών αρχών) δράσεις των οίκων αξιολόγησης (οίκοι ανοχής είναι ο σωστός όρος) που οδήγησαν κόσμο και κοσμάκη στην ανέχεια και την απόγνωση, κατασκευάζοντας εκτιμήσεις-μαϊμού και αντί να βάλουν λουκέτο, τη γλίτωσαν με πρόστιμα-χάδι για να επιβεβαιωθεί για ακόμη μία φορά ότι στον αρπακτικό καπιταλισμό-καζίνο το ένα χέρι του συστήματος νίβει το άλλο.

Ορισμένοι νεοφιλελεύθεροι, με παράδοση στον χώρο, όπως και κάποιοι νεοπροσήλυτοι που έλκουν την καταγωγή τους από την Αριστερά και σήμερα συνωστίζονται στην περιοχή του εξτρεμιστικού Κέντρου -το συγκεκριμένο φρούτο ευδοκιμεί και στον τόπο μας- υποστηρίζουν με απύλωτο θράσος ότι αυτή είναι η φυσική τάξη των πραγμάτων και δεν μπορεί να αλλάξει.

Δεν υπάρχει, λένε, εναλλακτική λύση και όποτε επιχειρήθηκε να φτιαχτεί κάτι διαφορετικό, το αποτέλεσμα ήταν οι κοινωνίες του «στρατοπεδικού κομμουνισμού». Η απάντηση έρχεται από έναν νομπελίστα οικονομολόγο, ο οποίος δεν έχει σχέση με τη ριζοσπαστική Αριστερά (ο φόβος των δεξιών και των φιλελεύθερων) ούτε μπορεί να κατηγορηθεί για εθνικολαϊκισμό (η καραμέλα που πιπιλάνε οι οργανικοί διανοούμενοι του συστήματος).

Ο λόγος για τον Τζόζεφ Στίγκλιτς, ο οποίος σε άρθρο του στη γερμανική FAZ προτείνει στους έχοντες ορισμένες απλές ιδέες: «Πληρώστε φόρους, παραιτηθείτε από τη μεταφορά κερδών σε χώρες με χαμηλούς φορολογικούς συντελεστές, παραιτηθείτε από στρατηγικές απόκρυψης και τη χρήση φορολογικών παραδείσων, παραιτηθείτε από την εξώθηση χωρών σε ανταγωνισμό φοροαπαλλαγών, μειώστε τις ανισότητες στους μισθούς, επενδύστε τα κέρδη σας στις επιχειρήσεις αντί να τα μοιράζετε στους μετόχους».

Οι συγκεκριμένες προτάσεις δεν έχουν στόχο να ανατρέψουν τον καπιταλισμό, αλλά να τον σώσουν, να του δώσουν ένα πιο ανθρώπινο πρόσωπο. Στα αυτιά όμως των οικονομικών ελίτ όλα αυτά ακούγονται πολύ αριστερά και ολίγον κομμουνιστικά.

Γιατί να το κάνουν; Αντίπαλο δέος δεν υπάρχει, η ρεφορμιστική Αριστερά προκαλεί αφόρητη πλήξη, στην αντικαπιταλιστική Αριστερά τσακώνονται για το ιερό δισκοπότηρο, άρα δεν συντρέχει λόγος για παραχωρήσεις στις μάζες.

Ναι, αλλά αυτές αντιδρούν, δεν τσιμπάνε πια στις λιπαρές ιδέες της μεταλλαγμένης σοσιαλδημοκρατίας, ούτε τρομάζουν με τις προειδοποιήσεις της Δεξιάς ότι καραδοκούν φοβεροί και τρομεροί κίνδυνοι αν δεν υπερασπιστούμε με νύχια και με δόντια το υπάρχον μοντέλο.

Και πάνω στην απελπισία τους οι αποσυνάγωγοι ψηφίζουν Brexit, Τραμπ, ακροδεξιούς Μεσσίες, μισούν την παγκοσμιοποίηση, σιχαίνονται την Ευρώπη, αποδοκιμάζουν τα σοβαρά συστημικά κόμματα.

Και γι’ αυτό όμως οι πολιτικοί εκπρόσωποι των οικονομικά ισχυρών έχουν εύκολη απάντηση. Την είπε η Χίλαρι Κλίντον περιγράφοντας τους ψηφοφόρους του Τραμπ: «Ενα πανέρι με αξιοθρήνητους ανθρώπους».

Την είπε και ο Κυριάκος Μητσοτάκης για να εξηγήσει τις εκλογικές ήττες του κόμματός του: «Πρόκειται για αδαείς πλειοψηφίες». Απτόητος ελιτισμός.

Από την ΕφΣυν

Το νόημα της προόδου

anaptiksi.jpg

20.01.2017, 18:17 | Ετικέτες:  τεχνολογία, φιλοσοφία, εργαζόμενοι, βιομηχανία

Συντάκτης: 

Θανάσης Γιαλκέτσης

Το κείμενο που ακολουθεί είναι απόσπασμα συνέντευξης που έδωσε ο Γάλλος οικονομολόγος Ντανιέλ Κοέν στο περιοδικό «L’ Obs».

Ο Διαφωτισμός αρνήθηκε την ιδέα της προόδου -που ήταν ο ορίζοντας της σκέψης του- στο οικονομικό πεδίο;

Το ιδεώδες της προόδου που φέρνει ο Διαφωτισμός γίνεται αντιληπτό πρωτίστως με ένα ηθικό και πολιτικό νόημα. Ούτε ο Ρουσό ούτε και ο Ανταμ Σμιθ ακόμη τρέφουν αυταπάτες για τον χειραφετητικό ρόλο του υλικού πλούτου. Η ιδέα ότι η βιομηχανική κοινωνία είναι πηγή προόδου, με το νόημα που αντιλαμβάνεται την πρόοδο ο 18ος αιώνας, φανερώνει μια βαθιά παρεξήγηση. Στον «Αιμίλιο» ο Ρουσό γράφει: «Η φτώχεια δεν έγκειται στο να στερούμαστε πράγματα, αλλά στο να νιώθουμε την ανάγκη τους».

Ντανιέλ Κοέν | 

Για τους φιλοσόφους του Διαφωτισμού, η πρόοδος είναι μια ηθική αξία, ένα όνειρο αυτονομίας και ελευθερίας απέναντι στην ακινησία της παραδοσιακής κοινωνικής τάξης. Δεν είναι η επαγγελία υλικού πλούτου. Ο Ανταμ Σμιθ, ο μεγάλος στοχαστής του «Πλούτου των εθνών» που ήταν και ηθικός φιλόσοφος και μετείχε στο κίνημα του Σκωτικού Διαφωτισμού, ανησυχούσε για τις ηθικές συνέπειες του καταμερισμού της εργασίας και της υπερβολικής ειδίκευσης που συνεπάγεται η νέα βιομηχανική κοινωνία.

«Η επιδεξιότητα του εργαζόμενου στα καθήκοντά του αποκτιέται σε βάρος των διανοητικών και ηθικών αρετών του», έγραφε. Φοβάται την ανάπτυξη του πόθου για πλουτισμό, της φαυλότητας, αλλά πιστεύει ότι αυτές οι καταχρήσεις θα μπορούσαν να αναχαιτιστούν από την ανάπτυξη της εκπαίδευσης. Κανείς από αυτούς τους συγγραφείς δεν κατανοεί την πραγματική σημασία της μετάβασης που πρόκειται να συντελεστεί.

Με αφετηρία τη Βιομηχανική Επανάσταση, που αρχίζει στο τελευταίο τρίτο του 18ου αιώνα, μπαίνουμε σε ένα καθεστώς νέας ανάπτυξης. Βλέπουμε να αυξάνεται το κατά κεφαλήν μέσο εισόδημα που είχε παραμείνει σχεδόν σταθερό από την αρχαιότητα. Με αφετηρία τον 18ο αιώνα οι Ευρωπαίοι «ανακαλύπτουν» τη νεότερη ανάπτυξη.

Αυτή είναι αρχικά της τάξης του 0,5% ετησίως και ανέρχεται στη συνέχεια στο 1% τον 19ο αιώνα και στο 2% τον 20ό. Και είναι με αφετηρία τον 19ο αιώνα, με την πένα του Μαρξ για παράδειγμα, που η ιδέα της προόδου μετατοπίζεται στο μέτωπο των υλικών συνθηκών.

Η βιομηχανική κοινωνία επομένως πρόδωσε τις ιδέες του Διαφωτισμού, τον οποίο επικαλείται, και οι οποίες επώασαν την εμφάνισή της;

Ναι, και αυτή η αρχική αντίφαση ανάμεσα στα ιδεώδη του Διαφωτισμού και την ανάπτυξη της βιομηχανικής κοινωνίας δεν έπαψε στη συνέχεια να βαθαίνει. Η οργάνωση της βιομηχανικής κοινωνίας διαψεύδει την ιδέα της χειραφέτησης: αυτή παραμένει κάθετη, ιεραρχική, όπως η κοινωνία του παλαιού καθεστώτος.

Είναι το σημείο που καταγγέλλει βίαια ο Μαρξ. Στο απόγειό της, η βιομηχανική κοινωνία θα ενσαρκωθεί στον 20ό αιώνα με τον φορντισμό, που είναι ένα σύστημα ολικά πυραμιδοειδές, το οποίο δεν επιτρέπει καμιά αυτονομία στους εργαζομένους. Αυτή η κατάληξη της βιομηχανικής διαδικασίας βρίσκεται στους αντίποδες των ιδεωδών του Διαφωτισμού. Εξάλλου, ο Χένρι Φορντ θαύμαζε τον Χίτλερ και ο τελευταίος τού ανταπέδιδε τον θαυμασμό.

Αν δεν εκδηλώνεται στην παραγωγή, το δημοκρατικό ιδεώδες δεν εκφράζεται ούτε και στην κοινωνία της κατανάλωσης. Αυτό είναι το κεντρικό σημείο της θεωρίας του Αμερικανού κοινωνιολόγου Ντάνιελ Μπελ στο δοκίμιό του του 1976 με τίτλο «Οι πολιτισμικές αντιφάσεις του καπιταλισμού».

Ως εργαζόμενος είμαι ένα τίποτα. Ως καταναλωτής είμαι βασιλιάς. Αυτή η σχιζοφρένεια συνετρίβη τον Μάη του 1968. Στη Δύση, βρισκόμαστε ήδη στη μεταβιομηχανική εποχή. Ωστόσο, οι κοινωνικές ανισότητες μεγαλώνουν και πάλι.

Το ιδεώδες της οικονομικής προόδου μέσω της υλικής χειραφέτησης της ανθρωπότητας φαίνεται πιο εξωπραγματικό από κάθε άλλη φορά. Χρειάζεται να τονίσουμε την τομή που αντιπροσωπεύει η μετάβαση από τη βιομηχανική στη μεταβιομηχανική κοινωνία.

Ενας σημαντικός συγγραφέας, ο Αμερικανός κοινωνιολόγος και πολιτειολόγος Ρόναλντ Ινγκλχαρτ, θεωρούσε ειλικρινά ότι η έξοδος από τον βιομηχανικό κόσμο θα καθιστούσε επιτέλους εφικτό το ιδεώδες χειραφέτησης του Διαφωτισμού. Νόμιζε ότι θα ξεφεύγαμε από το καθεστώς αλλοτρίωσης που χαρακτηρίζει τη βιομηχανική κοινωνία.

Ανανεώνοντας τις μεγάλες ελπίδες ενός Κοντορσέ, θεωρούσε ότι η εκπαίδευση θα έθετε υπό αμφισβήτηση την ιεραρχική οργάνωση της κοινωνίας και ότι το κράτος πρόνοιας θα εξαφάνιζε τον φόβο της ένδειας. Το όνειρο της αυτονομίας των ατόμων φαινόταν εφικτό. Στις αρχές της δεκαετίας του 1930, ο Κέινς έλεγε κάτι παρόμοιο.

Αισιόδοξος παρά το ξέσπασμα της κρίσης του 1929, εκτιμούσε ότι, με βάση τους ρυθμούς της βιομηχανικής ανάπτυξης, το 2030 οι άνθρωποι δεν θα ήταν πλέον υποχρεωμένοι να εργάζονται παρά μόνον 3 ώρες ημερησίως και θα αφιέρωναν τον περισσότερο χρόνο τους στην κουλτούρα και στην τέχνη. Σήμερα είμαστε έξι φορές πλουσιότεροι από όσο το 1930 κι ωστόσο η πρόβλεψη του Κέινς δεν επαληθεύτηκε.

Τι συνέβη λοιπόν;

Από τη μια μεριά η επαγγελία ενός μεταϋλιστικού κόσμου δεν πραγματοποιήθηκε, για λόγους τελικά παρόμοιους με εκείνους που εξηγούσε ο Ρουσό. Οι ανάγκες είναι πάντοτε σχετικές. Επιθυμούμε διαρκώς να γίνουμε πλουσιότεροι, επειδή έτσι ελπίζουμε ότι θα βελτιωθεί η θέση μας στην κοινωνία. Στο πεδίο της παραγωγής, η ιδέα ότι η κάθετη οικονομική ιεραρχία θα εξαλειφόταν προς όφελος της κοινωνίας της πληροφορίας δεν επιβεβαιώθηκε όπως είχε προβλεφθεί.

Προσθέστε σε αυτά ότι η δυναμική της ανάπτυξης εκδηλώνεται σήμερα πολύ πιο περιορισμένη από όσο στο παρελθόν και θα έχετε την εικόνα της σημερινής κατάστασης: μια επιστροφή του αισθήματος οικονομικής ανασφάλειας που ενσαρκώνεται, αν όχι στον προαιώνιο φόβο της ένδειας, τουλάχιστον στον φόβο της απόλυσης. […]

Η οικονομική πρόοδος, το όνειρο μιας γενικής χειραφέτησης της ανθρωπότητας, είναι επομένως καταδικασμένα να παραμένουν πάντοτε ουτοπίες;

Ελπίζω πως όχι! Μπορούμε να αποκαταστήσουμε την αξιοπρέπεια της εργασίας και να φανούμε επιτέλους άξιοι της σκέψης του Διαφωτισμού. Η οικονομία, και όχι μόνον οι οικονομολόγοι, έχει βαθιά ανάγκη να ξαναβρεί ένα στήριγμα σε μια ηθική φιλοσοφία.

Οφείλει να στοχαστεί για τα παλιά ζητήματα που αφορούν την άνθηση της προσωπικότητας του εργαζόμενου, τη σχέση μεταξύ πλούτου και ευτυχίας και τις συνέπειες της ανασφάλειας στη μοίρα των ατόμων και των οικογενειών. Μια ουτοπία για τον 21ο αιώνα χρειάζεται να ανανεώσει τα ιδεώδη του Διαφωτισμού. Η επαγγελία της αυτονομίας, του σεβασμού των προσώπων, παραμένει μια πολύτιμη ιδέα. […]

Από την ΕφΣυΝ

Z. MΠAOYMAN:

Μέχρι το 1970, υπήρχε μια κυρίαρχη κουλτούρα αποταμίευσης και οι άνθρωποι δεν ξόδευαν χρήματα αν δεν τα είχαν προηγουμένως κερδίσει. Μετά το 1970, και με τη συνδρομή πολιτικών όπως ο Ρέϊγκαν, η Θάτσερ και θεωρητικών όπως ο Φρίντμαν, το καπιταλιστικό σύστημα αντιλήφθηκε ότι υπήρχε παρθένο έδαφος που μπορούσε να κατακτηθεί.

Η Ρόζα Λούξεμπουργκ ήταν αυτή που είχε πει ότι ο καπιταλισμός αναζωογονείται μέσω νέων παρθένων περιοχών. Αλλά προέβλεψε λανθασμένα ότι όταν το σύστημα κατακτήσει όλα τα παρθένα εδάφη θα καταρρεύσει.

Αυτό που δεν προέβλεψε ήταν ότι ο καπιταλισμός θα αποκτούσε την ικανότητα να δημιουργεί τεχνητές παρθένες περιοχές και να τις κατακτά. Μία από αυτές είναι οι άνθρωποι που δεν έχουν χρέη. Έτσι εφευρέθηκαν οι πιστωτικές κάρτες. Διαμορφώθηκε λοιπόν μια κουλτούρα διαφορετική από αυτή της αποταμίευσης. Τώρα πλέον μπορούσε κανείς να ξοδεύει χρήματα που δεν είχε αποκτήσει.

Η φάση μεγάλης οικονομικής ανάπτυξης, που διήρκεσε από τα μέσα της δεκαετίας του ’70 μέχρι τις αρχές του 21ου αιώνα, βασίστηκε σε αυτήν ακριβώς την πίεση για δανεισμό. Κι όταν κανείς χρωστούσε η αντίδραση των τραπεζών δεν ήταν όπως παλιότερα, να στείλουν τον κλητήρα, αλλά το αντίθετο: έστελναν ένα πολύ ευγενικό γράμμα, με το οποίο προσέφεραν ένα νέο δάνειο για να αποπληρωθεί το προηγούμενο χρέος!

Αυτό συνεχίστηκε για τριάντα χρόνια, μέχρι που ο Κλίντον εισήγαγε τα ενυπόθηκα δάνεια υψηλού κινδύνου, που σήμαινε ότι ακόμη και οι άνθρωποι που δεν μπορούσαν να καλύψουν τα έξοδά τους με τα έσοδα, μπορούσαν να πάρουν στεγαστικά δάνεια κλπ.

Τελικά αυτή η κατάσταση έφτασε στο απροχώρητο και έτσι δημιουργήθηκε η χρηματοπιστωτική κρίση. Παρόλα αυτά, η καπιταλιστική οικονομία φαίνεται να αντέχει. Είχαμε, για παράδειγμα, το κίνημα "Καταλάβετε τη Wall Street", το οποίο έτυχε μεγάλης προσοχής από τα ΜΜΕ σε όλον τον κόσμο.

Στο μόνο μέρος που δεν έγινε αισθητό ήταν στην ίδια τη Wall Street, η οποία λειτουργεί με τον ίδιο ακριβώς τρόπο! Και αυτό είναι το πρόβλημα. Κυριαρχεί η ιδέα, στο μυαλό της κας Μέρκελ και των άλλων πολιτικών, ότι ο μόνος τρόπος είναι να υποστηρίζονται οι τράπεζες για να μπορούν να δίνουν περισσότερα δάνεια. Αλλά αυτή είναι μια πολύ κοντόφθαλμη πολιτική, αφού αυτή η παρθένα περιοχή του καπιταλισμού έχει πια εξαντληθεί: Οποιοσδήποτε μπορούσε να χρεωθεί, έχει χρεωθεί!

Ακόμα και τα εγγόνια σας είναι ήδη χρεωμένα, δεν υπάρχει αμφιβολία. Θα πληρώνουν αυτά τα τριάντα χρόνια καταναλωτικού οργίου. Κι ενώ στην αρχή η παρθένα περιοχή των ανθρώπων που χρεώνονται απέφερε τεράστια κέρδη, βαθμιαία τα κέρδη αυτά λιγόστεψαν και τώρα είναι μηδαμινά, σύμφωνα με το νόμο της φθίνουσας απόδοσης.

Γραμματέας Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Συνδικάτων σε Λαγκάρντ: Η τρόικα κατέστρεψε την Ελλάδα

Σκληρή αντιπαράθεση με την Κριστίν Λαγκάρντ, για την καταστροφή που προκάλεσε η Τρόικα στην Ελλάδα, είχε ο γ.γ. της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Συνδικάτων, στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ. Ο Φίλιπ Τζένινγκς, μιλώντας στο ελβετικό πρακτορείο ειδήσεων sda, ανέφερε χαρακτηριστικά:

«Δεν πήγα στο Νταβός απλώς για να κουβεντιάσω. Αντιπαρατέθηκα σκληρά με την επικεφαλής του ΔΝΤ Κριστίν Λαγκάρντ για την καταστροφή την οποία προκάλεσε στην Ελλάδα η τρόικα και συμμετείχα σε θυελλώδεις συζητήσεις για την παγκοσμιοποίηση».

Στο Νταβός «παλαιότερα μιλούσαν κυρίως για τον ανταγωνισμό. Σήμερα γίνονται συζητήσεις για την ισότητα, για την ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς ή τα ανθρώπινα διακαιώματα. Κάτι τέτοιο θα ήταν αδιανόητο στο παρελθόν», είπε ο Τζένινγκς, ο οποίος κατήγγειλε την αυξανόμενη ανισότητα.

Η προδοσία των εργαζομένων, όπως την αποκαλεί, σφράγισε τις συζητήσεις στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός. Έστω και αν δεν λαμβάνονται αποφάσεις από αυτό, δεν αποκλείονται συζητήσεις για βελτιώσεις και το άνοιγμα ανάλογων δρόμων. Είναι ένας τόπος όπου οι συνδικαλιστές μπορούν αβίαστα να συνομιλούν με τους επικεφαλής μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων, αλλά και με εκπροσώπους του ΟΗΕ και της Παγκόσμιας Τράπεζας. «Σήμερα έχουμε μια θέση στο τραπέζι, μια φωνή και αυτή ακούγεται. Αυτό δεν ήταν πάντα έτσι και το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ συνέβαλε στο να αλλάξει αυτό», δήλωσε ακόμη.

Από το Κουτί της Πανδώρας