Τετάρτη 17 Οκτωβρίου 2018

Resistance in Occupied Greece (WWII)

Greek Recompense Resisted

16 OCTOBER 2018, 
Voices from the earth…
Wayfarer do go tell
Of voices you have heard from those who fell
Dead who never once a tyrant’s line adored
Who never ever lied or once betrayed.
Wayfarer you are now our ears and eyes
Examine our concerns we ask
In honesty and in faith
In crystal clear revealing light.
We say enjoy your days
Walk tall in courage, knowing well
That if you love and you are loved,
That every shred of good that comes with life
Was freely given by those now dead.
Wayfarer, do go tell, with one raised voice
What you have heard
Through tears and from the many voices from the ground.
(S. Rotas, translated by JL)
Zeus was captivated by the girl with the wide-eyed gaze, Europa. He turned himself into a playful white bull to possess her. Enchanted, she hopped onto his back. Before she could bat a beautiful eyelid she was whisked away to Crete. It was both a coming together and a separation. It symbolized a distancing from Asia and the beginnings of Europe; a Europe of two world wars (WWI, WWII) and a European Union (EU) in deep trouble and disarray with exit, potential exits and important parts of Europe left out.
Disguise played an important role in the abduction of a high ranking German officer by members of the Greek Resistance at the time of the Battle of Crete. Dressed as German soldiers they whisked him away over the Cretan mountains to rendezvous with an Allied submarine that took him to Egypt. Ill met by moonlight tells this story. German reprisals were asymmetrical, methodical and cruel.
I was in the Municipality of Amiras Viannos in the southeast quadrant of Crete, 70 kilometers from Knossos to participate in an event held in the recently opened Museum of the Holocaust. My talk was a part of the 3rd Panhellenic National Congress on Hellenic Holocausts and German Compensations (14-16 September, 2018) held in the new, innovative, commemorative and still evolving Museum of the Holocaust. [1]
The related events paid tribute to well documented sufferings of Greece and its people. More specifically it reinforced an unrelenting struggle to keep alive the persistent claims of Greece for justice and recompense (Gerechtigkeit und Wedergutmachung). For me, it opened some blood splattered pages that document the horrors of war and a great need for world peace, all the more important as the symbolic timepiece of the Atomic Scientists stands at 2 minutes to midnight. My part was to address the health impact of the occupation and especially of enforced famine in Athens (1941-2). Its consequences were death for more than100,000 people within a short span of a few winter months out!!! Between 1941-42, stunted growth in children, tuberculosis, vitamin deficiency, dry eyes and blindness as well as a set of debilitating life-time, psychological problems and much more; typhus was rampant.
The book of the German Occupation of Greece in WWII is black, still open and only partially read by Europe. Then it was midnight at dawn, in the morning and in the afternoon. Except for a few crumbs, Germany has not yet made recompense for the suffering of the Greek people during its cruel occupation in WWII (1941-44). The German debt to Greece from WWII is of the same order of magnitude as the Greek debt today, in its age of austerity. One official estimate is 341 billion euros. If compensation to the victims is included the total amount is about 400 billion euros. .
The cost of Greece’s support of the occupation forces threw its financial mechanisms into turmoil. It cost several times more than the revenues of what the Greek government collected and Greece was forced to take on the burden of a gigantic and imposed loan to Germany by Greece estimated today at a value of 10 billion. It supported both the needs on the home front and Germany’s military needs in Africa. All Greek products and its natural resources confiscated and taken by the 3rd Reich. Fish had to be caught and be handed over for so called central distribution. As a result of Occupation, social progress was halted and the post war future of Greece was jeopardized. Brutal behaviors of the invaders not only generated a second Greek NO in the name of the Greek Resistance to the Axis powers, it also reduced the average caloric intake of many Greeks to 30% of minimum requirements. It left behind death, destruction and enormous suffering. Some believe that the invasion of Greece was a full dress rehearsal for Hitler’s invasion of the Soviet Union (Barbarosa), which because of Crete was delayed.
Nazi Occupation of Greece was a time of enforced famine, forced hard labor, executions, torture and disease. The Jewish community was extinguished. As German forces withdrew from Greece in 1944 there were approximately one million fewer Greeks.
Between the 14th and 16th of September 1943 almost 500 civilians were ruthlessly and cruelly murdered in Viannes and several surrounding villages. The earth was indelibly stained with the blood of children, mothers, pregnant women, men, grandfathers and grandmothers and one invalid. They died on the orders of the Commander of the occupation forces in Crete. According to the Third Reich, the order came in reprisal for the killing of German soldiers by resistance fighters. A burnt earth policy was a well worked out and methodical plan, cynical, systematic and catastrophic.
September, 2018 and each and every September is a month of incredible grief in Crete with little or no consolation. It was for me a boyhood recollection of annual Poppy day, Flanders field where poppies grow, Armistice Day and not a day of unconditional surrender. On November the 11th we remember those who sacrificed their lives in WWI for us. They are commemorated with a poppy pinned on the lapel and celebrated by poetry they grow not old as we that are left grow old, Age does not weary them nor the years condemn while at the setting of the sun and in the morning we will remember them.
WWI the war to end all wars, was a war of abominable trench and chemical warfare; killed, maimed, crazed. George Barnes, first British minister of pensions rose to speak to men with war casualties (1917). It was just another fair day for the patients at Britain’s largest limb fitting center (Roehampton Hospital). Assembled on the lawn with crutches, eye patches, head bandages, in wheelchairs, with empty sleeves and trouser legs they waited in utmost silence. The minister stood for a long while and left without saying a word; tears streaming down his cheeks. He never got to speak on government pensions. The aftermath of war in Europe was a time of women without men.
In WWII Greece was just once charged by the 3rd Reich of committing atrocities against the occupation forces and then used it to support its policy of terror, reprisals and asymmetrical response. Views have been presented contrasting the chivalry of the invading German paratroopers in the Battle of Crete with the alleged brutality of patriotic Cretans against the invaders. Initial act, invasion and response, resistance, event sequence, circumstances and motives are all important in this case of alleged Greek brutalities against paratroopers in Crete. The claim followed on from terror attacks on civilians after the Battle of Crete ended: It is estimated that more than 2.000 Cretans were executed by Nazi German troops between June and October 1941. Judge Rudel who was appointed by the 3rd Reich reported on mutilation of German soldiers whose bodies were exposed for a few days in a heat wave and devoured by animals, after death. It was a constructed argument by the 3rd Reich, to obscure massacres, which included two close to Chania (24 dead, Kakopetros; 5 dead, Alikianos) and one close to Rethimnon (108 dead, Misiria) on the 23 and 24 May 1941.
The Hellenic-German Assembly (ΕΓΣ), emerged through a bilateral agreement between Germany and Greece at the time of the Greek Memorandum and of imposed austerity, 2010. It is supported by a Fund for the future and a Foundation of Greek-German Youth. How much financial support will be given to related activities is not clear and one question that came up in Crete was, is this a means of influencing decision making in Greece with respect to larger issues. A meeting of this entity is scheduled to take place in Crete later this year for which there are serious ongoing objections and a strong and vociferous demand for its cancellation. The Assembly’s aim according to participants of the Congress is to weaken and annul the demands of Greece for moral and economic redress and that the countless crimes committed throughout Greece by the Third Reich, forgotten.
From the Holocaust Congress a unanimous resolution emerged demanding the cancellation of the 8th meeting of the Greek German Assembly (November, 2018) in Crete and a request to all local governments and other authorities to refrain from actions that could undermine historical memory and truth. The Hellenic-German Assembly I was told is inseparably linked to a high pressure German State policy to permanently and irrevocably abolish the requests of Greece for recompense.
Such a body must be able to openly demonstrate that its initiatives seek a just, democratic and mutual rapprochement beneficial to solidarity, collaboration and in the service of Greek Youth. However with wounds still wide open, the events herein described suggest that little positive, can result from such a body for Crete, the Cretans or the families of victims and their descendants of Nazi atrocities.
A significant part of the event was taken up by moving accounts of survivors, their descendents, organizations representing them, participants in the Greek Resistance and representatives of local and national government. Present were members of the Parliamentary Committee and the National Council relating to Germany’s debt to Greece. Aristomenis Singelakis represented and spoke on behalf of the National Council of Greek Claims against Germany and promised to be interviewed by me at a later date. His message was a reminder to the German government of its obligation to make amends to Greece for damages from WWII based on justice and democracy in order to establish a true friendship between the two countries and send out a universal message against fascism.
We were treated to a diverse cultural programme inclusive of Cretan songs and matinades, traditional music, songs of resistance, sounds of ancient and modern musical instruments, a worldwide walk through music and a final concert with special comments by Manolis Hadzinakis who was deputy Minister, supporting Melina Mercouri as Minister of Culture.
During the ceremonial parts of the event a Greek General Manoussos Paragioudakis was honored for his resistance to the distortion of history and his negative stance to the award of an honorary doctorate to a German scholar who allegedly distorted facts and descriptions relating to the Battle of Crete. Awards of recognition were given by the Society of Viannos Holocaust Victims and the Viannos Municipality to several other prestigious individuals including to Dr. Martin Seckendorf, an internationally known German Historian who first documented the Crimes against Humanity that the 3rd Reich commited in Greece.
One summing up is contained in a strong message received by the Congress from Manolis Glezos one of the two Greek youths, (the other is Apostolos Santas)who insulted Hitler when they took down his war flag from the Acropolis. The ageing Glezos, and member of the European Parliament indicted democratic Germany for its refusal to acknowledge crimes committed against Greece by the 3rd Reich in WWII and Greece for sustained lack of daring by sequential Greek governments and their ineffectual decision making to seek Compensation and Reparations .
[1] The construction of the Museum was supported by EU funds. Support for the Congress came from the Municipalities, Prefecture and Greek Parliament.
Jeffrey Levett is Director Emeritus, Department of Public Health Management and founding Dean of the National School of Public Health, Athens, Greece. He is currently, Professor, International Health and a member of the Executive Board, European Center for Peace and Development, United Nations University for Peace, Belgrade, Serbia.
Ο κυνισμός των άθλιων εξουσιών
https://tvxs.gr/news/eyropi-eop/martyria-diasosti-sto-tvxsgr-i-ee-xrimatodotei-symmories-gia-na-katastelloyn-prosfyg

Πέμπτη 11 Οκτωβρίου 2018


ΜΗΤΣΟΤΑΚΗ ΥΠΟΣΧΕΣΕΙΣ
(Δημοσιεύτηκε στις 12-10-18 στην Εφημερίδα των Συντακτών με τον τίτλο "Περί κοινωνικής δικαιοσύνης")
 Ο Μητσοτάκης, στην προσπάθεια του να αναρριχηθεί στην εξουσία,  υποσχέθηκε ότι  όταν θα βρεθεί στην κυβέρνηση θα επιδιώξει ισότητα ευκαιριών και κοινωνική δικαιοσύνη! Ας υποθέσουμε ότι τα εννοεί και δεν είναι κενά προεκλογικά λόγια.
Κοινωνική δικαιοσύνη σημαίνει, τουλάχιστον: αναδιανομή του πλούτου από τους οικονομικά ισχυρούς προς τους οικονομικά αδύνατους, ανάπτυξη κοινωνικού κράτους, εργασιακά δικαιώματα, σχεδόν πλήρη απασχόληση κ.α. Στις άγριες νεοφιλελεύθερες μέρες που ζούμε, δεν μπορεί παρά η κοινωνική δικαιοσύνη να συμπεριλάβει και το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα. Πώς θα τα κάνει όλα αυτά ο Μητσοτάκης όταν είναι δεδηλωμένος νεοφιλελεύθερος; Που σημαίνει ότι πιστεύει πως  οι ασύδοτες αγορές, το κεφάλαιο και τα κέρδη τους έχουν τον πρώτο λόγο στον καθορισμό της κρατικής οικονομικής πολιτικής. Που σημαίνει ότι ο σκληρός ανταγωνισμός αντικαθιστά την αλληλεγγύη. Που σημαίνει ότι το κράτος πρόνοιας, τα εργασιακά δικαιώματα, η πλήρης απασχόληση και το δίκαιο φορολογικό σύστημα θεωρούνται εμπόδια στην ανάπτυξη των επενδύσεων. Είναι προφανές ότι με τον όρο κοινωνική δικαιοσύνη ο Μητσοτάκης εννοεί ότι θα εγγυηθεί το δίκαιο του ισχυροτέρου, του «ικανού», του αδίστακτου, του σκληρού, του αριβίστα. Αυτό εξάλλου συμβαίνει διεθνώς κάτω από την προστασία της νεοφιλελεύθερης οικονομικής πολιτικής και ιδεολογίας. Τα τεράστια σκάνδαλα στον ιδιωτικό και στον δημόσιο τομέα, η υπερσυσώρρευση πλούτου στο 1% του παγκόσμιου πληθυσμού και οι τεράστιες οικονομικές ανισότητες, που βαίνουν αυξανόμενες,  το βεβαιώνουν.  
Ισχυρίζεται ακόμη ότι θα επιδιώξει την ισότητα ευκαιριών. Γνωρίζει, άραγε, ότι η ισότητα ευκαιριών, όταν είναι άνισες οι αφετηρίες είναι η απόλυτη ανισότητα ευκαιριών; Ή μήπως εννοεί ότι θα λάβει ειδικά μέτρα για τα παιδιά των ανέργων, των φτωχών, των λαϊκών τάξεων και για τα ψυχικά τραυματισμένα παιδιά έτσι ώστε να μπορούν με ίσους όρους να ανταγωνιστούν τα παιδιά των προνομιούχων;  Μα ο ίδιος έχει δηλώσει ότι δεν πιστεύει στην ισότητα. Η φύση, ισχυρίζεται, δεν παράγει ισότητα.  Είναι προφανές ότι μπερδεύει την έννοια της διαφορετικότητας, που όντως την παράγει η φύση, με την έννοια της ισότητας που είναι πολιτική έννοια. Πώς, λοιπόν, αφού δεν πιστεύει στην ισότητα θα πραγματώσει την ισότητα ευκαιριών; Η παράδοση να τα υπόσχονται όλα οι πολιτικοί, τα πιστεύουν δε τα πιστεύουν, εφικτά και ανέφικτα, προκειμένου να κερδίσουν στις επερχόμενες εκλογές, καλά κρατεί. Εκείνο όμως του χρίζει διερεύνησης είναι το γιατί τους πιστεύουν οι ψηφοφόροι αφού την έχουν «πάθει» επανειλημμένως.  
Ολύμπιος Δαφέρμος
8-10-18 


Τρίτη 9 Οκτωβρίου 2018

Τον αποκαλούν «βραζιλιάνο Τραμπ». Τον συμβουλεύει ο Στιβ Μπάνον. Και η εκστρατεία του ήταν ένα μίγμα μέτρων λιτότητας, ρατσισμού, μισογυνισμού και ακραίων θέσεων για τον νόμο και την τάξη. Θέλει οι κακοποιοί να εκτελούνται με συνοπτικές διαδικασίες αντί να περνούν από δίκη. Χαρακτηρίζει τους ιθαγενείς «παράσιτα» και υποστηρίζει μεθόδους ευγονικής για τον έλεγχο των γεννήσεων. Αποκαλεί τους πρόσφυγες από την Αϊτή, την Αφρική και τη Μέση Ανατολή «απόπατο» και πιστεύει ότι πρέπει να τους αναλάβει ο στρατός. Εξισώνει την ομοφυλοφιλία με την παιδεραστία. Είναι ο Ζαϊρ Μπολσονάρο, που στον χθεσινό πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών της Βραζιλίας ήλθε πρώτος με ποσοστό 46,1%.
Το λεξιλόγιο του Μπολσονάρο θυμίζει τους Ναζί και αν και συμμετέχει σε εκλογική διαδικασία, πρόσφατα δήλωσε ότι δεν θα δεχόταν ποτέ μια εκλογική ήττα και ότι στην περίπτωση αυτή θα έπρεπε να αναλάβει τον έλεγχο ο στρατός. Αυτό συνιστά ευθεία απειλή για τη δημοκρατία. Θαυμαστής του Πινοσέτ και άλλων δικτατόρων της Λατινικής Αμερικής, όπως και του ίδιου του Χίτλερ, ο Μπολσονάρο δεν αναγνωρίζει νομιμότητα στην αντιπολίτευση, που γι’αυτόν είναι συνώνυμη με την τυραννία. Τον περασμένο μήνα άλλωστε υποστήριξε ότι οι πολιτικοί του αντίπαλοι, και μέλη του Εργατικού Κόμματος, πρέπει να εκτελεστούν.
Σε αντίθεση με άλλους που απορρίπτουν τη βία και τον ρατσισμό, ο λαϊκισμός του Μπολσονάρο παραπέμπει κατευθείαν στην εποχή του Χίτλερ. Δεν είναι τυχαίο ότι τον περασμένο μήνα η γερμανική πρεσβεία πολιορκήθηκε ηλεκτρονικά από σχολιαστές που υποστήριζαν ότι ο ναζισμός είναι ταυτόσημος με τον σοσιαλισμό. Οι επικριτές του Μπολσονάρο τον είχαν χαρακτηρίσει ναζί λόγω των ακραίων απόψεών του και οι οπαδοί του έσπευσαν να τον υποστηρίξουν με μηνύματα στη γερμανική πρεσβεία.
Στη Βραζιλία και άλλες χώρες, οι δεξιοί λαϊκιστές συμπεριφέρονται όπως οι Ναζί και την ίδια στιγμή αποκηρύσσουν τη ναζιστική κληρονομιά ή κατηγορούν την Αριστερά για την κληρονομιά αυτή. Για τα μετα-φασιστικά μέλη της εναλλακτικής Δεξιάς, το να συμπεριφέρεσαι όπως οι Ναζί και να κατηγορείς τους αντιπάλους σου ότι είναι Ναζί δεν συνιστά αντίφαση. Η ιδέα ενός αριστερού ναζισμού είναι άλλωστε ένας πολιτικός μύθος που απορρέει ευθέως από τις μεθόδους της ναζιστικής προπαγάνδας. Σύμφωνα με βραζιλιάνους δεξιούς και αρνητές του Ολοκαυτώματος, εκείνη που απειλεί να αναβιώσει τον ναζισμό είναι η Αριστερά.
Την ώρα που ο Χίτλερ κατηγορούσε τον ιουδαϊσμό ότι αποτελούσε τη δύναμη πίσω από τις Ηνωμένες Πολιτείες και ισχυριζόταν ότι οι Εβραίοι ήθελαν να ξεκινήσουν έναν πόλεμο και να εξοντώσουν τους Γερμανούς, ξεκινούσε ο ίδιος τον Β’Παγκόσμιο Πόλεμο και εξόντωνε τους Εβραίους. Οι φασίστες πάντα υποκαθιστούσαν την πραγματικότητα με τα ιδεολογήματά τους. Αυτός είναι ο λόγος που ο Μπολσονάρο εμφανίζει τους σημερινούς ηγέτες της Αριστεράς ως θαυμαστές του Χίτλερ, ενώ στην πραγματικότητα εκείνος είναι ο μοναδικός υποψήφιος που βρίσκεται κοντά στον Χίτλερ τόσο ως προς το στιλ όσο και ως προς την ουσία του.
Στη σημερινή Γερμανία, ορισμένοι ακροδεξιοί διαδηλωτές χαιρετούν ναζιστικά σε διαδηλώσεις, και παρ’όλα αυτά οι ηγέτες τους στην Εναλλακτική για τη Γερμανία αποκηρύσσουν τον ναζισμό. Ο αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, που το 2017 είπε ότι ορισμένοι Νεοναζί και λευκοί εθνικιστές είναι «μια χαρά άνθρωποι», κατηγόρησε κάποια στιγμή τη CIA ότι συμπεριφέρεται όπως οι Ναζί. Ακολουθώντας το προπαγανδιστικό δόγμα των Ναζί, πολλοί από τους σύγχρονους ακροδεξιούς αρνούνται κάθε σχέση με τους ιδεολογικούς προκατόχους τους και υποστηρίζουν ότι πραγματικοί Ναζί είναι οι αντίπαλοί τους.
Όταν ένας προεδρικός υποψήφιος κατηγόρησε τον Μπολσονάρο ότι είναι ένας «τροπικός Χίτλερ», εκείνος απάντησε ότι τον Χίτλερ δεν τον εκθειάζει εκείνος, αλλά οι αντίπαλοί του (το 2011 είχε πει ότι προτιμά να τον συγκρίνουν με τον Χίτλερ παρά να πουν γι'αυτόν ότι είναι γκέι). Στη νέα λαϊκιστική εποχή των fake news και των ξεδιάντροπων ψεμάτων, αυτό το ψέμα για τον ναζισμό ξεχωρίζει: ότι ο ναζισμός και ο φασισμός δηλαδή είναι αριστερά φαινόμενα.
Η Λατινική Αμερική έχει κατ΄εξοχήν γνωρίσει μια πολιτική εμπνευσμένη από τον φασισμό. Στη διάρκεια του Βρώμικου Πολέμου της Αργεντινής, τη δεκαετία του ’70, σκοτώθηκαν δεκάδες χιλιάδες πολίτες της. Ο Μπολσονάρο δήλωσε το 1999 ότι έπρεπε και η δικτατορία της Βραζιλίας να έχει σκοτώσει 30.000 πολίτες, ξεκινώντας από το Κονγκρέσο και τον πρόεδρο Φερνάντο Ενρίκε Καρντόσο. Όπως και οι φασίστες προκάτοχοί του, υποστηρίζει ότι η πραγματική δημοκρατία ήταν αυτά τα φασιστικά καθεστώτα. Θέλει δηλαδή να πλασάρει τον φασισμό ως δημοκρατία. Πολιτικοί όπως ο Μπολσονάρο αρνούνται συχνά οποιαδήποτε σχέση με τον φασίστα δικτάτορα της Γερμανίας και κατηγορούν τους αντιπάλους τους ότι είναι οι πραγματικοί Ναζί. Η ιστορία όμως μας διδάσκει ότι αν θέλουμε να κατανοήσουμε τους νέους λαϊκιστές της Δεξιάς δεν μπορούμε να αγνοήσουμε τις φασιστικές ρίζες της πολιτικής τους - και την προπαγάνδα τους.
* Άρθρο του Φεντερίκο Φίνκελσταϊν στο Foreign Policy. Ο αρχικός τίτλος του άρθρου ήταν: «Το πρότυπο του Ζαϊρ Μπολσονάρο δεν είναι ο Μπερλουσκόνι, αλλά ο Γκέμπελς». Ο Federico Finchelstein είναι καθηγητής Ιστορίας στο «New School for Social Research and Eugene Lang College». Είναι επίσης συγγραφέας του βιβλίου «From Fascism to Populism in History». 
Από το tvxs

Τρίτη 2 Οκτωβρίου 2018

Έρευνα: 9 στους 10 Έλληνες δηλώνουν ότι βιώνουν εργασιακό μεσαίωνα

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΓΣΕΕ - ΑΔΕΥ
ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΓΣΕΕ - ΑΔΕΥ  EUROKINISSI

Έρευνα για λογαριασμό του του ΙΝΕ/ΓΣΕΕ πιστοποιεί τις διαλυτικές προεκτάσεις της πολιτικής της εσωτερικής υποτίμησης την ώρα που το 85% αντιλαμβάνεται την εργασία (και) ως κοινωνικό αγαθό.

Καθολική είναι η αντίληψη της κοινωνίας για επιδείνωση της θέσης των εργαζομένων σε όλους τους τομείς τα τελευταία χρόνια, σύμφωνα με έρευνα της Alco για λογαριασμό του Ινστιτούτου Έρευνας της ΓΣΕΕ που παρουσιάστηκε σε εκδήλωση του ΙΝΕ/ ΓΣΕΕ και του ΚΑΝΕΠ/ΓΣΕΕ, στο πλαίσιο εορτασμού των 100 χρόνων της Συνομοσπονδίας.
Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας κορυφαία προβλήματα είναι η μείωση των αποδοχών σε ποσοστό 65% και η ανασφάλεια για τη διατήρηση της θέσης εργασίας σε ποσοστό 50%, προβλήματα που πλήττουν καθοριστικά τους εργαζόμενους αλλά και την ίδια την έννοια της εργασίας, που θεωρείται από την συντριπτική πλειοψηφία (85%) της κοινής γνώμης κοινωνικό αγαθό.
Έρευνα: 9 στους 10 Έλληνες δηλώνουν ότι βιώνουν εργασιακό μεσαίωνα
Έρευνα: 9 στους 10 Έλληνες δηλώνουν ότι βιώνουν εργασιακό μεσαίωνα
Όπως αναφέρει η ΓΣΕΕ: «Περίπου 6 στους 10 εργαζόμενους αξιολογούν θετικά το ρόλο των Συνδικάτων στη βελτίωση των όρων δουλειάς και στην ενίσχυση του δημοκρατικού πολιτεύματος, στοιχεία που με δεδομένη την γενικευμένη θεσμική περιδίνηση καταδεικνύουν τα όρια αντοχής αλλά και τα ευρεία περιθώρια μεγιστοποίησης της συνδικαλιστικής πυκνότητας.
Στο πλαίσιο της Εκδήλωσης διοργανώθηκαν δύο πάνελ διαλόγου και ανταλλαγής απόψεων».
Στο 1ο πάνελ, με αντικείμενο «Το μέλλον της εργασίας και ο ρόλος του Σ.Κ. σε συνθήκες κρίσης», υπό το συντονισμό του Επιστημονικού Διευθυντή του ΙΝΕ ΓΣΕΕ Καθηγητή Γ. Αργείτη, συμμετείχαν και εμβάθυναν σε κρίσιμες διαστάσεις του θέματος οι έγκριτοι πανεπιστημιακοί Χ. Αθανασιάδης, Α. Καζάκος και Ξ. Κοντιάδης.
Στο 2ο πάνελ, με συντονιστή το δημοσιογράφο Β. Σκουρή, που εστίασε στη σχέση Συνδικάτων και Πολιτικού Συστήματος («Συνδικάτα και Πολιτικό Σύστημα») τοποθετήθηκαν, κατέθεσαν τις απόψεις τους και συζήτησαν σχετικώς εκπρόσωποι πολιτικών κομμάτων (Ν. Φίλης ΣΥΡΙΖΑ, Γιάννης Βρούτσης ΝΔ, Χρήστος Μέγας ΚΙΝΑΛ, Δημήτρης Στρατούλης ΛΑΕ) καθώς και ο Πρόεδρος της ΓΣΕΕ Γιάννης Παναγόπουλος.
Από το 24/7

Πέμπτη 27 Σεπτεμβρίου 2018

Το επόμενο κραχ

Σήμερα, 15 Σεπτεμβρίου, συμπληρώνονται δέκα χρόνια από την κατάρρευση της Lehman Brothers και την παραλίγο κατάρρευση της Wall Street, που πυροδότησε τη Μεγάλη Υφεση.
Αφού «έπιασε πάτο» το 2009, η οικονομία παρουσίασε σταθερή ανάπτυξη και το χρηματιστήριο εκτοξεύτηκε στα ύψη, όπως και τα κέρδη των μεγάλων επιχειρήσεων.
Αλλά οι περισσότεροι Αμερικανοί ζουν ακόμη στη σκιά της Μεγάλης Υφεσης. Τα ποσοστά απασχόλησής τους αυξήθηκαν βέβαια. Αλλά ο μέσος όρος των αποδοχών δεν έχει αυξηθεί, αν συνυπολογιστεί ο πληθωρισμός.
Και πολλοί εξ αυτών βρίσκονται σήμερα σε χειρότερη θέση, λόγω του αυξανόμενου κόστους για κατοικία, περίθαλψη και εκπαίδευση – ενώ και η αξία των ακινήτων και των άλλων περιουσιακών στοιχείων τους παραμένει συγκριτικά μικρότερη σε σχέση με το 2007.
Πέρσι, σύμφωνα με μια έρευνα του Urban Institute, περίπου τέσσερις στις δέκα αμερικανικές οικογένειες δυσκολεύτηκαν να καλύψουν τουλάχιστον μία βασική τους ανάγκη – είτε για τη διατροφή των μελών τους, είτε για ιατρικές ανάγκες, ενοίκια ή λογαριασμούς.
Ολα τα παραπάνω στοιχεία συντείνουν στο ότι οδεύουμε προς το ίδιο είδος «κραχ» που ζήσαμε το 2008, το οποίο μπορεί να αποδειχθεί εξίσου καταστροφικό με εκείνο του 1929.
Αν απομακρύνει κανείς τα χρηματο-οικονομικά «μπάζα» από αυτά τα δύο παλαιότερα κραχ, θα διαπιστώσει ότι αμφότερα τροφοδοτήθηκαν από διευρυνόμενες ανισορροπίες ανάμεσα στην αγοραστική δύναμη της πλειονότητας των ανθρώπων και την παραγωγική τους ικανότητα ως εργαζομένων. Και στις δύο περιπτώσεις, αυτή η ανισορροπία ήταν που οδήγησε στην οικονομική κατάρρευση.
Η συγκεκριμένη ανισορροπία αυξάνεται ξανά. Το πλουσιότερο 1% των Αμερικανών «τσεπώνουν» σήμερα το 20% του συνολικού διαθέσιμου εισοδήματος και κατέχουν πάνω από το 40% του συσσωρευμένου πλούτου στις ΗΠΑ. Τα νούμερα αυτά προσεγγίζουν τις αντίστοιχες στατιστικές «κορυφές» του 1928 και του 2007.
Τα κραχ συμβαίνουν στην αμερικανική οικονομία όταν αυτή γίνεται υπερβολικά εμπροσθοβαρής – διότι η οικονομία έχει ανάγκη από την καταναλωτική δαπάνη για να παραμένει λειτουργική, αλλά οι πλούσιοι δεν ξοδεύουν ανάλογο ποσοστό από τα σωρευμένα χρήματά τους, όπως κάνουν η μεσαία τάξη και οι φτωχοί.
Για ένα διάστημα, η μεσαία τάξη και οι φτωχοί μπορούν να κρατήσουν ενεργή την οικονομία και χωρίς τα χρήματα των πλουσίων, μέσω του δανεισμού.
Αλλά, όπως το 1929 και το 2008, οι φούσκες του χρέους κάποια στιγμή σκάνε. Πλησιάζουμε επικίνδυνα σε αυτό το σημείο.
Το πρώτο τρίμηνο του 2018, τα χρέη των αμερικανικών νοικοκυριών σημείωσαν νέο ιστορικό ρεκόρ, φτάνοντας τα 13,2 τρισεκατομμύρια δολάρια. Σχεδόν το 80% των Αμερικανών ζουν σήμερα «μήνα με τον μήνα», από μισθό σε μισθό.
Σε πρόσφατη έρευνα της Ομοσπονδιακής Τράπεζας Fed, το 40% των ερωτηθέντων δήλωσαν πως δεν θα μπορούσαν να πληρώσουν τους λογαριασμούς τους αν ξαφνικά αντιμετώπιζαν μια έκτακτη ανάγκη μόλις 400 δολαρίων. Ως τώρα εξυπηρετούσαν τα χρέη τους επειδή τα επιτόκια δανεισμού παρέμεναν χαμηλά. Αλλά η εποχή των χαμηλών επιτοκίων πλησιάζει στο τέλος της.
Το κεντρικό πρόβλημα δεν είναι ότι οι Αμερικανοί ξοδεύουν περισσότερα χρήματα απ’ όσα βγάζουν. Το πρόβλημα είναι πως δεν βγάζουν αρκετά για να συμβαδίζουν με την πορεία της οικονομίας. Τα περισσότερα κέρδη πηγαίνουν στην κορυφή.
Παρόμοια κατάσταση επικρατούσε τα χρόνια πριν από το κραχ του 2008. Μεταξύ 1983 και 2007, τα χρέη των νοικοκυριών αυξάνονταν, ενώ τα περισσότερα οικονομικά οφέλη πήγαιναν στις τσέπες του 1%. Αν η πλειονότητα των νοικοκυριών έπαιρνε μεγαλύτερο μερίδιο από τα οφέλη της οικονομίας, δεν θα αναγκαζόταν να βυθιστεί τόσο βαθιά στα χρέη.
Αντιστοίχως, ανάμεσα στο 1913 και το 1928, η αναλογία ανάμεσα στα ιδιωτικά χρέη και το ΑΕΠ σχεδόν διπλασιάστηκε.
Οπως είχε εξηγήσει αργότερα ο Μάρινερ Εκλις, διοικητής της Fed από το 1934 ώς το 1948: «Είναι σαν ένα παιχνίδι πόκερ, όπου οι μάρκες συγκεντρώνονται σε όλο και λιγότερα χέρια: οι υπόλοιποι παίκτες μπορούν να μείνουν στο παιχνίδι μόνο αν δανείζονται μάρκες από τους έχοντες. Αλλά κάποια στιγμή ο δανεισμός επί πιστώσει τερματίζεται και τότε το παιχνίδι σταματά».
Μετά το κραχ του 1929, η κυβέρνηση εφηύρε νέους τρόπους για να ενισχύσει τις απολαβές και την κατανάλωση: το συνταξιοδοτικό σύστημα (Social Security), τα επιδόματα ανεργίας, τις πληρωμένες υπερωρίες, τον κατώτατο εξασφαλισμένο μισθό, τις υποχρεωτικές συλλογικές διαπραγματεύσεις μεταξύ εργοδοτών και συνδικάτων και τελικά το μεγάλο πρόγραμμα πλήρους απασχόλησης, που έγινε γνωστό σαν Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος.
Μετά το κραχ του 2008, η αμερικανική κυβέρνηση έσπευσε να διασώσει τις τράπεζες και να «τρομπάρει» αρκετά χρήματα στην οικονομία ώστε να σταματήσει την πτώση. Ωστόσο, αν εξαιρέσει κανείς το «Affordable Care Act» (τη μεταρρύθμιση του συστήματος περίθαλψης από τον Ομπάμα, γνωστή στον υπόλοιπο κόσμο ως «Obamacare»), δεν έκανε τίποτα για να αντιμετωπίσει το κυρίαρχο πρόβλημα των παγωμένων μισθών.
Ο Τραμπ και οι Ρεπουμπλικάνοι μεγαλοπαράγοντες που τον στηρίζουν καταργούν σήμερα τους κανόνες που εγκρίθηκαν για να σταματήσουν τον υπερβολικά επικίνδυνο δανεισμό της Wall Street.
Αλλά η μεγαλύτερη συμβολή του Τραμπ στο επόμενο κραχ είναι το ενεργό σαμποτάζ του «Affordable Care Act», η ουσιαστική κατάργηση των πληρωμένων υπερωριών, τα εμπόδια στη συμμετοχή των εργαζομένων στα συνδικάτα, οι φοροπερικοπές για τις μεγάλες επιχειρήσεις και τους πλουσίους, αλλά όχι και για την πλειονότητα των εργαζομένων, το «ψαλίδι» στα προγράμματα υποστήριξης των φτωχών και οι προτεινόμενες περικοπές στα εναπομείναντα ομοσπονδιακά προγράμματα περίθαλψης Medicare and Medicaid – μια δέσμη μέτρων που άμεσα ή έμμεσα συμπιέζουν το τελικό εισόδημα των περισσότερων Αμερικανών.
Δέκα χρόνια μετά την κατάρρευση της Lehman Brothers, είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι η πραγματική ρίζα της Μεγάλης Υφεσης δεν ήταν η τραπεζική κρίση.
Ηταν η αυξανόμενη ανισορροπία ανάμεσα στην καταναλωτική δαπάνη και τη συνολική οικονομική παραγωγή, όπως διαμορφώθηκε από τους λιμνάζοντες μισθούς και τη διευρυνόμενη ανισότητα.
Η ανισορροπία αυτή επέστρεψε. Τον νου σας στα πορτοφόλια σας.
*Ο Ρόμπερτ Ράιχ είναι καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Μπέρκλεϊ, πρώην υπουργός Εργασίας στην κυβέρνηση του Μπιλ Κλίντον και διάσημος επικριτής του μοντέρνου καπιταλισμού. Στην Ελλάδα κυκλοφορεί το βιβλίο του «Καπιταλισμός για τους πολλούς, όχι για τους λίγους» (Λιβάνης), ενώ πολύ γνωστό είναι και το ντοκιμαντέρ «Inequality for All» («Ανισότητα για όλους», 2013), για τις ρίζες αλλά και τις συνέπειες της κρίσης του 2008. Το παραπάνω άρθρο του δημοσιεύτηκε στην προσωπική του ιστοσελίδα και μεταφράζεται για πρώτη φορά στα ελληνικά.(από την εφΣυν)
Μετάφραση: Γιώργος Τσιάρας

Δέκα χρόνια μετά*

lehman2.jpg

Η κατάρρευση της Lehman BrothersAP Photo
Πάνε δέκα χρόνια από τότε που χρεοκόπησε η αμερικανική επενδυτική τράπεζα Lehman Brothers, επιφέροντας ένα τεράστιο κραχ στις παγκόσμιες χρηματαγορές και σηματοδοτώντας τη βαθύτερη οικονομική ύφεση στην παραγωγή, στις επενδύσεις και στην απασχόληση από το κραχ του 1929, το οποίο σήμερα ονομάζουμε Μεγάλη Υφεση.
Αξίζει να θυμηθούμε ορισμένα από τα μαθήματα και τις επιπλοκές αυτού του οικονομικού σεισμού. Πρώτον, οι επίσημοι θεσμοί και οι συστημικοί οικονομολόγοι δεν τον προέβλεψαν ποτέ. Τον Οκτώβριο του 2007 το ΔΝΤ συμπέραινε ότι «στις αναπτυγμένες οικονομίες οι οικονομικές υφέσεις έχουν σχεδόν εξαφανιστεί κατά τη διάρκεια της μεταπολεμικής περιόδου».
Οταν το βάθος της κρίσης αποκαλύφθηκε το 2008, ο πρώην πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ, ο Αλαν Γκρίνσπαν, έλεγε στο αμερικανικό Κογκρέσο: «Βρίσκομαι σε μια κατάσταση σοκ και δυσπιστίας [...] διότι βάδιζα επί σαράντα και περισσότερα χρόνια με σημαντικά στοιχεία ότι (ο καπιταλισμός) λειτουργεί εξαιρετικά καλά».
Οταν ρωτήθηκε τι προκάλεσε τη Μεγάλη Υφεση, ο νομπελίστας και κορυφαίος οικονομολόγος Γιουτζίν Φάμα απάντησε: «Δεν γνωρίζουμε τι προκαλεί τις υφέσεις. Δεν είμαι ειδικός στη μακρο-οικονομία και δεν αισθάνομαι άσχημα γι’ αυτό. Ποτέ δεν γνωρίζαμε. Οι συζητήσεις συνεχίζονται μέχρι σήμερα για το τι προκάλεσε τη Μεγάλη Υφεση. Τα οικονομικά δεν είναι και πολύ καλά στο να εξηγούν τις ταλαντεύσεις στην οικονομική δραστηριότητα [...] Εάν μπορούσα να έχω προβλέψει την κρίση, θα το είχα κάνει. Δεν το βλέπω. Μακάρι να ήξερα περισσότερα για το τι προκαλεί τους επιχειρηματικούς κύκλους».
Ομως και οι περισσότεροι ετερόδοξοι οικονομολόγοι επίσης δεν είδαν το κραχ να έρχεται. Υπήρξαν λίγες εξαιρέσεις: Το 2003 ο Ανουάρ Σάικ εξέφραζε την εκτίμηση ότι η πτώση στην κερδοφορία του κεφαλαίου και στις επενδύσεις οδηγούσε σε μια νέα ύφεση.
Και όντως το 2005 έλεγε: «Δεν έχει ξαναϋπάρξει τέτοια σύμπτωση κύκλων από το 1991. Και αυτή τη φορά θα συνοδευτεί από την πτώση της κερδοφορίας. Θα φτάσουμε στον πάτο μέχρι το 2009-2010! Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να περιμένουμε μια πολύ οξεία οικονομική κάμψη σε βαθμό που δεν έχουμε δει από το 1980 ή και πιο πριν».
Ορισμένοι το έριξαν στη θεωρία των πιθανοτήτων: θα ήταν ένα γεγονός μία στο εκατομμύριο. Οι περισσότεροι είδαν μόνο τα επιφανειακά φαινόμενα του οικονομικού κραχ και συμπέραναν ότι η Μεγάλη Υφεση ήταν το αποτέλεσμα της οικονομικής απερισκεψίας των απορρυθμισμένων τραπεζών ή κάποιου «χρηματοπιστωτικού πανικού». Από τους κύριους κεϊνσιανούς οικονομολόγους, ο Πολ Κρούγκμαν εκτιμούσε ότι ήταν «μια τεχνική δυσλειτουργία» η οποία έπρεπε και όφειλε να διορθωθεί μέσω της αποκατάστασης της «επαρκούς ζήτησης».
Ελάχιστοι ανέτρεξαν στην αυθεντική άποψη του Μαρξ για τις αιτίες των υφέσεων στην παραγωγή. Ενας απ’ αυτούς ήταν ο Γουλιέλμο Καρτσέντι ο οποίος εξηγούσε: «Προσεγγίζουμε ένα σημείο στο οποίο θα υπάρξει ένας μαζικός και ξαφνικός αποπληθωρισμός στον χρηματοπιστωτικό και στον κερδοσκοπικό τομέα. Παρότι φαίνεται λες και η κρίση ξεκίνησε απ’ αυτούς, η αρχική αιτία βρίσκεται στην παραγωγική σφαίρα και στην ακόλουθη πτωτική τάση του ποσοστού κέρδους». Η κερδοφορία στους παραγωγικούς τομείς των μεγάλων καπιταλιστικών οικονομιών έφτασε σε ιστορικά χαμηλά το 2007. Αυτό ενθάρρυνε μια τεράστια αύξηση του πλασματικού κεφαλαίου (αγορά ομολόγων και μετοχών), η οποία δεν στηριζόταν σε μια επαρκή βελτίωση στα κέρδη από παραγωγικές επενδύσεις.
Η πτώση των κερδών σήμανε την υπερσυσσώρευση κεφαλαίου και έτσι, μια δραστική περικοπή των επενδύσεων. Ακολούθησε μια πτώση στην παραγωγή, στην απασχόληση και στα εισοδήματα κ.ο.κ. Είχαμε δηλαδή τη Μεγάλη Υφεση.
Η Μεγάλη Υφεση τελείωσε στα μέσα του 2009. Αυτό που συμβαίνει από τότε είναι ένα μακροχρόνιο ράλι στις χρηματαγορές – το μεγαλύτερο από το 1945. Ομως είναι ταυτόχρονα η πιο ασθενής οικονομική ανάκαμψη στην ιστορία του καπιταλισμού με χαμηλή ανάπτυξη, λιμνάζον εμπόριο και μικρές επενδύσεις στις νέες τεχνολογίες – μια περίοδος την οποία έχω ονομάσει «Μακρά Υφεση».
Μπορεί οι αγορές μετοχών και ομολόγων να έχουν εμφανίσει αύξηση, αφού ενισχύθηκαν από φτηνή, σχεδόν δωρεάν πίστωση από τις κεντρικές τράπεζες, αλλά η κερδοφορία του παραγωγικού κεφαλαίου στις μεγαλύτερες οικονομίες δεν έχει επανέλθει στα προηγούμενα υψηλά, παρά τη λιτότητα στις δημόσιες υπηρεσίες, τα όρια στους μισθούς και τις περικοπές στη φορολογία των εταιρειών.
Την ίδια στιγμή, τα εταιρικά και δημόσια χρέη έχουν αυξηθεί σε επίπεδα-ρεκόρ, έτσι ώστε ένα σημαντικό τμήμα των ασθενέστερων επιχειρήσεων με το ζόρι να εξυπηρετούν το χρέος τους.
Και τώρα οι κεντρικές τράπεζες, με πρώτη την Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ, έχουν αρχίσει να αναστρέφουν την «ποσοτική χαλάρωση» και αυξάνουν πολύ τα επιτόκια.
Το κόστος δανεισμού και αποπληρωμής του χρέους θα ανέβει, σε μια περίοδο ακριβώς που η κερδοφορία εξασθενεί. Αυτή είναι η συνταγή για ένα νέο κραχ τύπου Lehman Brothers.
Οι λεγόμενες αναδυόμενες οικονομίες, όπως η Αργεντινή, η Τουρκία και η Νότια Αφρική, αντιμετωπίζουν ήδη προβλήματα. Εάν υπάρξει μια νέα κάμψη τον επόμενο ή τα επόμενα χρόνια, τότε και η αποκαλούμενη «ανάκαμψη» στην Ελλάδα θα αρχίσει να παραπαίει.
*Το άρθρο γράφτηκε αποκλειστικά για την «Εφημερίδα των Συντακτών».
**Εργάζεται στο Σίτι του Λονδίνου και προσεγγίζει την οικονομία από μαρξιστική σκοπιά. Στο μπλογκ του, thenextrecession.wordpress.com, αναλύει σε τακτική βάση τις οικονομικές εξελίξεις και ο αναγνώστης μπορεί να βρει ενδιαφέρουσες και πρωτότυπες απόψεις για την κρίση, αλλά και για τις εξελίξεις στην Ελλάδα. Τελευταίο του βιβλίο είναι το «Η Μεγάλη Υφεση: οι κύκλοι του κέρδους, η οικονομική κρίση». (ΑΠΌ ΤΗΝ ΕΦΣΥΝ)
Μετάφραση – επιμέλεια: Τάσος Τσακίρογλου

Τετάρτη 19 Σεπτεμβρίου 2018

Εκθεση ΕΚΤ: Ολέθριο λάθος με την υπερβολική λιτότητα... φταίει ο πολλαπλασιαστής (από το tvxs)
Οι πληγείσες από τη χρηματοπιστωτική κρίση χώρες της ΕΕ έπρεπε να μειώσουν δραστικά τις δαπάνες για να λάβουν βοήθεια από την ΕΕ, την ΕΚΤ και το ΔΝΤ - προφανώς ήταν ένας ολέθρια λανθασμένος υπολογισμός», γράφει η Handelsblatt σε σχετικό της άρθρο.
Το άρθρο συνεχίζει, σύμφωνα με το Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων:
«Επιδείνωσαν και επιμήκυναν την κρίση που ξεκίνησε το 2008 στην Ευρωπαϊκή Ενωση (Ε.Ε.), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ); Απαίτησαν ως τρόικα από τις κυβερνήσεις, οι οποίες χρειάζονταν τα προγράμματα βοήθειας, υπερβολικές περικοπές δαπανών και αυξήσεις φόρων; Πίεσε γενικά πάρα πολύ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να γίνουν;
Για τον Ολιβιέ Μπλανσάρ (Olivier Blanchard), o oποίος διετέλεσε επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ από το 2008 έως το 2015, η απάντηση ήταν ξεκάθαρη εδώ και πολύ καιρό. Το 2010 τασσόταν ακόμα υπέρ των περικοπών δαπανών ως το κύριο μέσο για την αντιμετώπιση κρίσεων, όπως αυτής στην Ελλάδα, αλλά ήδη από το 2013 δημοσίευσε με τον αντιπρόσωπό του Ντάνιελ Λι (Daniel Leigh) μια έκθεση, η οποία ισοδυναμούσε με παραδοχή ενοχής. Η οικονομία στις χώρες του προγράμματος είχε καταρρεύσει πολύ ισχυρότερα από τις προβλέψεις. Από αυτό οι δύο συντάκτες της έκθεσης συμπέραναν ότι οι κρατικές προσπάθειες λιτότητας επιβράδυναν περισσότερο από το αναμενόμενο τις οικονομικές επιδόσεις.
Τεχνικά διατυπωμένο αυτό σημαίνει ότι ο πολλαπλασιαστής των κυβερνητικών δαπανών δεν βρισκόταν στο σύνηθες 0,5, αλλά σαφώς πάνω από το 1. Επομένως, η μείωση του προϋπολογισμού κατά ένα ευρώ συμπιέζει την οικονομική επίδοση όχι μόνο κατά μισό ευρώ, αλλά περισσότερο από ένα ευρώ. Ετσι όμως η αυστηρή πολιτική λιτότητας ερχόταν σε αντίθεση με τον στόχο της μείωσης του δείκτη χρέους.
Θρησκευτικός πόλεμος γύρω από την πολιτική περικοπών
Η συζήτηση για τις συνέπειες της πολιτικής περικοπών διεξήχθη σαν ένα είδος θρησκευτικού πολέμου, ιδίως μεταξύ Γερμανών και Αγγλοσαξόνων οικονομολόγων και πολιτικών. Οι πρώτοι τάσσονταν κατά κανόνα υπέρ της αυστηρής δημοσιονομικής πειθαρχίας, ενώ οι άλλοι υπέρ μιας δημοσιονομικής πολιτικής που ενισχύει την ανάπτυξη.
«Η εγκατάλειψη των προσπαθειών εξυγίανσης των δημόσιων προϋπολογισμών θέτει σε κίνδυνο τη σταθερότητα της ζώνης του ευρώ», προειδοποιούσε, για παράδειγμα, ο επικεφαλής του Ινστιτούτου Οικονομικών Ερευνών του Μονάχου (Ifo) Κλέμενς Φιστ το 2016, ενώ ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Τζακ Λιου ανακοίνωνε το ίδιο έτος πριν από τη συνεδρίαση της ομάδας των G20: «Η G20 δεν συζητούν πλέον για το θέμα ανάπτυξη εναντίον λιτότητας, αλλά για το πως μπορούν να εφαρμόσουν καλύτερα τη δημοσιονομική τους πολιτική για να στηρίξουν την ανάπτυξη».
Τέσσερις οικονομολόγοι της ΕΚΤ υπολόγισαν τα στοιχεία της ανάλυσης Μπλανσάρ βασιζόμενοι σε βελτιωμένα στοιχεία, και το συμπέρασμα δημοσιεύτηκε στο Ερευνητικό Δελτίο της ΕΚΤ (ECB Research Bulletin) με τίτλο «Learning about fiscal multipliers during the European sovereign debt crisis» («Μαθαίνοντας για τους δημοσιονομικούς πολλαπλασιαστές κατά τη διάρκεια της κρίσης του ευρωπαϊκού χρέους»).
Ιδίως έχει βελτιωθεί η κατάσταση πληροφόρησης σχετικά με το ύψος του τεκμαιρόμενου από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή πολλαπλασιαστή. Οι Μπλανσάρ και Λι έπρεπε τότε να υποθέσουν ότι η Επιτροπή είχε εκκινήσει από την εν πολλοίς αποδεκτή παραδοχή ενός πολλαπλασιαστή 0,5. Οι Βρυξέλλες κρατούν παραδοσιακά ιδιαίτερα χαμηλούς τόνους σε ό,τι αφορά στις υποθέσεις των προβλέψεων και κρίσεων τους.
Ο Μπλανσάρ συνέκρινε την πραγματική οικονομική ανάπτυξη στις χώρες που βρίσκονταν σε πρόγραμμα σε σχέση με τις προβλέψεις και απέδωσε το λάθος στο ότι ο πολλαπλασιαστής έπρεπε να είναι υψηλότερος από τον υπολογιζόμενο 0.5 - πολύ υψηλότερος μάλιστα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξακολουθεί να μην ανακοινώνει βέβαια ακόμα την εκτίμησή της για τον πολλαπλασιαστή, έχει γίνει όμως από άλλης απόψεως περισσότερο διαφανής, με αποτέλεσμα η εκτίμηση να μπορεί να προσδιοριστεί έμμεσα. Η ερευνητική ομάδα της ΕΚΤ χρησιμοποίησε από τη μια πλευρά τις κανονικές προβλέψεις της Επιτροπής και από την άλλη προγνώσεις σύμφωνα με τη διαδικασία σε περίπτωση υπερβολικού ελλείμματος.

Οι πρώτες καταρτίζονται με βάση την υπόθεση μιας δημοσιονομικής πολιτικής όπως αυτή καθορίζεται στους προϋπολογισμούς. Στη δεύτερη περίπτωση, αντιθέτως, η Επιτροπή υποθέτει ότι θα ακολουθήσουν πρόσθετα μέτρα εξυγίανσης, τα οποία ήταν αναγκαία, ώστε να μειωθεί το έλλειμμα μέχρι ένα συγκεκριμένο έτος κάτω από το 3% του ΑΕΠ. Από τη σύγκριση αυτών των προβλέψεων μπορεί να υπολογιστεί ένας τεκμαρτός δημοσιονομικός πολλαπλασιαστής.
Το συμπέρασμα της ομάδας της ΕΚΤ είναι εντυπωσιακό. Βέβαια, διαπιστώνουν ότι ο πολλαπλασιαστής ήταν σύμφωνα με αυτή τη μέθοδο υπολογισμού κάτω του 1, δηλαδή χαμηλότερος απ' ό, τι υπολογίζεται από τους Μπλανσάρ και Λι, και ότι η Επιτροπή έμαθε με τα χρόνια κάποια πράγματα και δέχεται ένα συνεχώς υψηλότερο πολλαπλασιαστή. Λιγότερο κολακευτικό είναι όμως το πού οφείλεται το χαμηλότερο αποτέλεσμα για τον πολλαπλασιαστή. Οφείλεται στο γεγονός ότι η Κομισιόν δεν έλαβε υπόψη στα πρώτα χρόνια τον συνήθη πολλαπλασιαστή 0,5, αλλά προφανώς εκκινούσε από το ότι βρίσκεται κοντά στο μηδέν.
Με άλλα λόγια, εκκινούσε από το γεγονός ότι οι περικοπές των κρατικών δαπανών δεν θα είχαν σχεδόν καθόλου αρνητικές επιπτώσεις στην οικονομία. Στην πραγματικότητα, οι Βρυξέλλες, η Φρανκφούρτη και το Βερολίνο παρέπεμπαν με ιδιαίτερη ευχαρίστηση στην άποψη του οικονομολόγου του Χάρβαρντ Αλμπέρτο Αλεσίνα (Alberto Alesina) σχετικά με την επεκτατική επίδραση των περικοπών των κρατικών δαπανών.
Μαθαίνοντας από τα λάθη
Η ομάδα της ΕΚΤ καταδεικνύει ότι, με την πάροδο των ετών, η Επιτροπή έμαθε ότι οι οικονομίες των χωρών που βρίσκονταν σε πρόγραμμα υπέφεραν πολύ περισσότερο απ' ό, τι είχε υποτεθεί. Από σχεδόν μηδέν το 2010 και το 2011, αύξησε -σύμφωνα με τους υπολογισμούς- μέχρι την τελευταία διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος, τον τεκμαρτό πολλαπλασιαστή σε βάρος της Γαλλίας σε 0,9 το 2015. Αυτό είναι πολύ κοντά στο ένα και θα σήμαινε ότι δύσκολα θα μπορούσε να υπολογίσει κανείς ότι η μείωση του ελλείμματος θα μειώσει το χρέος σε σχέση με το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν.
Με τον συνεχώς υψηλότερα υπολογιζόμενο πολλαπλασιαστή συμβάδιζε το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητούσε μικρότερες περικοπές από τις κυβερνήσεις που είχαν υπερβολικά μεγάλο έλλειμμα. Πολλοί οικονομολόγοι θεωρούν τη μετριοπαθέστερη πολιτική λιτότητας ως τον λόγο που χώρες οι οποίες αντιμετώπιζαν κρίση, όπως η Ισπανία και η Πορτογαλία, παρουσιάζουν και πάλι μια ισχυρή οικονομική ανάπτυξη από το 2015.
Αν και οι κυβερνήσεις αντιτάχθηκαν στις απαιτήσεις λιτότητας από τις Βρυξέλλες, ο Επίτροπος Νομισματικών Υποθέσεων Πιερ Μοσκοβισί παραιτήθηκε από την επιβολή κυρώσεων το 2016 με το επιχείρημα ότι δεν ήταν «πολιτικά και οικονομικά η σωστή στιγμή». Η στιγμή δεν ήρθε όμως ούτε αργότερα, κυρίως επειδή οι οικονομίες των δύο εξεγερθεισών χωρών αναπτύχθηκαν πολύ καλύτερα απ' ό, τι είχε προβλέψει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Oι διαπιστώσεις που δημοσίευσε τώρα η ομάδα της ΕΚΤ φαίνεται πως έχουν διαρρεύσει στα διοικητικά όργανα της ΕΚΤ ήδη από το 2014. Στις «Εισαγωγικές παρατηρήσεις» των μηνιαίων συνεντεύξεων Τύπου του Μάριο Ντράγκι ακόμα τον Ιανουάριο του 2014 αναφέρεται ότι είναι «ουσιαστικής σημασίας» να μην μειωθούν οι μέχρι τώρα προσπάθειες για δημοσιονομική εξυγίανση. Από τον Φεβρουάριο δεν γινόταν πλέον λόγος για την «ουσιαστική σημασία» τους. Από τον Απρίλιο, οι κυβερνήσεις έπρεπε πλέον μόνο να αποφεύγουν την οπισθοδρόμηση στην προτέρα κατάσταση, ενώ τον Δεκέμβριο ολοκληρώθηκε η αλλαγή του και αναφερόταν: «Η δημοσιονομική πολιτική πρέπει να στηρίξει την οικονομική ανάκαμψη». Αυτό ίσχυε μέχρι τις αρχές του 2017, οπότε ο Ντράγκι ξαναστράφηκε προς την ουδέτερη σύστασή του για την οικονομική πολιτική και από το Δεκέμβριο του 2017 καλεί και πάλι να «δημιουργηθούν οικονομικά μαξιλάρια».


Εάν η ανάλυση της ομάδας της ΕΚΤ είναι ορθή, τότε οι Αγγλοσάξονες είχαν δίκιο στην κριτική τους και η κρίση στις ιδιαίτερα πληγείσες χώρες του Νότου θα ήταν συντομότερη και λιγότερο βαθιά, αν οι Βρυξέλλες και η Φρανκφούρτη είχαν ακούσει νωρίτερα τα επιχειρήματά τους».