ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑ ΤΗΣ ΡΟΖΑΒΑ

Ροζάβα στα κουρδικά σημαίνει «Δύση». Η Ροζάβα (Δυτικό Κουρδιστάν) βρίσκεται στο έδαφος της Δημοκρατικής Ομοσπονδίας της Βόρειας Συρίας. Τουλάχιστον δυο εκατομμύρια άνθρωποι - το 60% Κούρδοι - ζουν στην περιοχή αυτήν, όπου παράλληλα με τις μάχες ενάντια τους τζιχαντιστές συντελείται ένα σύγχρονο πολιτικό πείραμα.

Με την έναρξη του εμφυλίου πολέμου στη Συρία, το 2011, οι εκεί Κούρδοι  κράτησαν αποστάσεις τόσο από το καταπιεστικό μπααθικό καθεστώς όσο και από τους αντιπάλους του, που διακήρυσσαν ανοιχτά έναν αραβικό εθνικισμό και την επιβολή του νόμου της Σαρίας, γεγονός που τους καθιστούσε ακόμα πιο επικίνδυνους. Προτίμησαν να ακολουθήσουν έναν τρίτο δρόμο, διεκδικώντας ένα σύστημα διακυβέρνησης δημοκρατικό, πλουραλιστικό, χωρίς αποκλεισμούς και με σεβασμό στις ατομικές ελευθερίες, και πάντως να υπερασπιστούν τις περιοχές τους από κοινού με τους γείτονές τους, Ασσύριους, Άραβες, Τουρκομάνους και Αρμένιους. Γι’ αυτόν το λόγο και στοχοποιήθηκαν από τα αντιδραστικά καθεστώτα της περιοχής, όπως εκείνα της Τουρκίας, της Σαουδικής Αραβίας, του Κατάρ και του ISIS. Όπως έγινε φανερό στη συνέχεια, τα καθεστώτα του Ιράν, του Ιράκ και της Συρίας ήσαν και αυτά αρνητικά στη δημιουργία ενός κουρδικού κράτους στην περιοχή της Ροζάβα.

Μετά την απόσυρση των δυνάμεων του Άσαντ από το συριακό Κουρδιστάν, το 2012, και ενώ ο εμφύλιος είχε φουντώσει, το Κόμμα Δημοκρατικής Ενότητας PYD και η στρατιωτική πτέρυγα του, οι Μονάδες Προστασίας του Λαού (YPG) μαζί με το γυναικείο σώμα τους (YPJ) ανέλαβαν τον έλεγχο της περιοχής. Ένα χρόνο αργότερα, το 2013, κηρύσσεται η αυτονομία της Ροζάβα και προχωρά η διοικητική διαίρεσή της σε τρία καντόνια που δεν επικοινωνούν γεωγραφικά μεταξύ τους, του Τζαζίρα, του Κομπάνι και του Αφρίν, από τ' ανατολικά προς τα δυτικά. Η διακήρυξη αυτονομίας σηματοδότησε ένα πολιτικό και κοινωνικό πείραμα, μια σιωπηλή κοινωνική επανάσταση πρωτοφανή για τη Μέση Ανατολή, καθώς το πολιτικό σύστημα της Ροζάβα υιοθετεί τις αρχές της άμεσης δημοκρατίας, της ισότητας των φύλων και της αειφορίας.

Τον Ιανουάριο του 2015, τα χαρμόσυνα νέα από το Κομπάνι έκαναν τον γύρο του κόσμου. Το Κομπάνι κέρδιζε την ελευθερία του έπειτα από 134 ημέρες σκληρών μαχών. Οι μαύρες σημαίες του ISIS, που μέχρι εκείνη την ημέρα πολιορκούσαν τη μαρτυρική όσο και ηρωική πόλη των Κούρδων της Συρίας, δεν ανέμιζαν πια στους λόφους γύρω από το Κομπάνι. Οι μαχητές και μαχήτριες του στρατού των YPG - YPJ όχι μόνο άντεξαν τη σκληρή πολιορκία, αλλά κατάφεραν να απελευθερώσουν και την τελευταία σπιθαμή εδάφους τους από τους ισλαμοφασίστες.

Σύμφωνα με το εκτενές δημοσίευμα της Le Monde Diplomatique, το Σύνταγμα των καντονίων της Ροζάβα, το Κοινωνικό Συμβόλαιο, εμπνέεται από τη θεωρία του ελευθεριακού κοινοτισμού, του Αμερικανού Μάρεϋ Μπούκτσιν (Murray Bookchin 1921-2006), οι ιδέες του οποίου κινούνται στον χώρο του αναρχισμού και της κοινωνικής οικολογίας. Είναι γνωστός κυρίως ως ο εμπνευστής της προσέγγισης της κοινωνικής οικολογίας.. Απορρίπτει τον εθνικισμό και υποστηρίζει μια ισότιμη κοινωνία με ίση εκπροσώπηση και σεβασμό των δικαιωμάτων των μειονοτήτων.

Η Μέση Ανατολή των λαών

Οι Κούρδοι θεωρούν την Ροζάβα ένα από τα τέσσερα τμήματα του ευρύτερου Κουρδιστάν που απαρτίζεται από το βόρειο τμήμα του, στην Τουρκία, το νότιο στο Ιράκ και το ανατολικό, στο Ιράν. Η πολυεθνοτική σύνθεση του πληθυσμού «επέβαλε» το σύστημα της άμεσης δημοκρατίας ώστε μουσουλμάνοι, χριστιανοί, Κούρδοι, Γιεζίντι, Άραβες, Σύριοι, Τουρκμένοι να απολαμβάνουν τα ίδια δικαιώματα και οι εθνικές κουλτούρες τους να αναγνωρίζονται και να γίνονται σεβαστές.

Ο πόλεμος για τους Κούρδους της Συρίας δεν έχει να κάνει μόνο με τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας και των ισλαμοφασιστών αλλά είναι και αγώνας για άμεση δημοκρατία και ελευθερία, για ισότιμη κοινωνία με ίση εκπροσώπηση και σεβασμό των δικαιωμάτων των μειονοτήτων. Αφορά όλες τις εθνότητες της χώρας. Έτσι απορρίπτουνε τον εθνικισμό και ενθαρρύνουνε τους λαούς να πάρουν την κατάσταση στα χέρια τους ώστε να φτιάξουνε τη Μέση Ανατολή των λαών.

«Το έθνος-κράτος είναι δημιούργημα της εξουσίας και του ιμπεριαλισμού για να καταδυναστεύει τους λαούς, εμείς δεν μπορούμε να πολεμάμε για το ίδιο μοντέλο με τους καπιταλιστές. Η Μέση Ανατολή, η Μεσοποταμία, είναι μωσαϊκό, οι λαοί μπορούν και θέλουν να ζουν μαζί με κατοχυρωμένη αυτήν την πολυμορφία. Μέσα σε πολύ δύσκολες καταστάσεις άνθισε το κουρδικό όνειρο αλλά και όνειρο των λαών της βόρειας Συρίας για μια καλύτερη ζωή και μια καλύτερη οργάνωση της καθημερινότητας. Αφού καταφέραμε να ελευθερώσουμε τις περιοχές μας δημιουργήσαμε το σύστημα των καντονίων και τη δημοκρατική αυτοδιοίκηση η οποία λειτουργεί πολύ καλά και μπορεί να αποτελέσει πρότυπο για όλη την περιοχή», λέει ο Ιμπραήμ Μουσλίμ, μέλος του Κόμματος Δημοκρατικής Ενότητας (PYD) των Κούρδων της Συρίας, το ένοπλο τμήμα του οποίου (YPG) μάχεται εναντίον του Ισλαμικού Κράτους.

«Το δικό μας σχέδιο δεν είναι να δημιουργήσουμε ένα εθνικό κράτος. Το σχέδιό μας είναι μια Ομοσπονδία για την περιοχή. Ο καθένας θέλει το δικό του Κουρδιστάν: Η Αμερική θέλει το δικό της Κουρδιστάν, η Ρωσία άλλο Κουρδιστάν, το Ισραήλ άλλο, η ΕΕ άλλο, ακόμα και η Τουρκία θέλει ένα Κουρδιστάν με τους δικούς της, βέβαια, όρους. Η Συρία, μην ξεχνάτε, ήταν εθνικό κράτος και είδατε τα αποτελέσματα. Η καταστροφή που έφερε το συριακό καθεστώς έναντι των ίδιων των πολιτών του είναι απείρως μεγαλύτερη από αυτή που προξένησε το Ισραήλ ή οποιοσδήποτε άλλος. Εμείς δεν επιμένουμε σε αυτό, στη συγκρότηση ανεξάρτητου Κουρδιστάν. Βέβαια, δεν θα είμαστε αντίθετοι αν τα αδέρφια μας του Ιρακινού Κουρδιστάν το ανακοινώσουν. Αλλά εμείς θα συνεχίσουμε το μοντέλο που εφαρμόζουμε και θα αγωνιζόμαστε για μία συνομοσπονδία μεταξύ όλων των λαών», υποστηρίζει ο Siham Queryo, πρόεδρος της επιτροπής εξωτερικών υποθέσεων του καντόνι της Τζαζίρα.

«Κάθε δρόμος εδώ μπορεί να δημιουργήσει μια κοινότητα», δήλωσε ο κάτοικος Ιμπραήμ Μούσα. «Είναι σαν μια λαϊκή κυβέρνηση, εκλεγμένη από τους ντόπιους και ανακλητή. Πέρυσι, καταχωρήθηκαν 2300 κοινότητες στην περιοχή Κομπάνι». Αυτή είναι μια άμεση εφαρμογή των αρχών του Μάρεϋ Πούτσων.

Οι γυναίκες στη Ροζάβα

Στη νομοθετική συνέλευση τα μισά μέλη των 101 θέσεων είναι γυναίκες και όλες ανήκουν σε κόμματα που έχουν υπογράψει το «κοινωνικό συμβόλαιο». Σε αυτό το σύστημα διακυβέρνησης καθοριστικό ρόλο παίζει και η γυναικεία χειραφέτηση, υπάρχει ενεργή συμμετοχή των γυναικών και στον πόλεμο αλλά και σε κάθε επίπεδο της πολιτικής και της κοινωνικής ζωής.

«Έχουμε καταφέρει να αλλάξουμε το εκπαιδευτικό σύστημα ακυρώνοντας αυτό του καθεστώτος Άσαντ. Το καινούργιο σύστημα βασίζεται στις αξίες της συμβίωσης, της δημοκρατίας και της ελευθερίας. Κάθε παιδί σπουδάζει στη μητρική του γλώσσα, οι Κούρδοι στα κουρδικά (που είναι και η βασική γλώσσα), οι Άραβες στα αραβικά κ.ο.κ. Έχουμε δημιουργήσει και κάποια πανεπιστήμια όπως αυτό της Ροζάβα, γεγονός πολύ σημαντικό. Σε εμάς η γυναίκα είναι ηγέτης, είναι αρχηγός, πολεμάει. Αυτό είναι το μεγαλύτερο χτύπημα στους ισλαμιστές και την ιδεολογία τους. Αποδεικνύουμε ότι ισχύει το αντίθετο από αυτό που πάνε να επιβάλουν, νικάμε με αυτόν τον τρόπο, για εμάς είναι πολύ σημαντική η ελευθερία της γυναίκας, δεν μπορεί να είναι ελεύθερη μια κοινωνία χωρίς αυτό το στοιχείο. Ακόμα, έχουμε κατοχυρώσει τη θρησκευτική ελευθερία, την εθνική και, ακόμα πιο σημαντικό, όλοι συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων, οι αποφάσεις ξεκινούν από κάτω προς τα πάνω και όχι το αντίθετο. Ενθαρρύνουμε όλες τις ομάδες, τους συλλόγους, τις οργανώσεις να συμμετέχουν και να είναι ενεργοί πολίτες. Το μοντέλο που εφαρμόζουμε εμείς έχει μεγάλη ανταπόκριση και στον κουρδικό λαό αλλά και σε άλλους λαούς. Στην περιοχή Σιντζάρ, για παράδειγμα, που ζουν κυρίως Κούρδοι Γιεζίντι, έχουν ήδη αυτοοργανωθεί, δημιούργησαν τη δική τους Άμυνα (τις Μονάδες Προστασίας των Γιεζίντι, κατά το πρότυπο του YPG) και σύντομα μπορεί να γίνει και η περιοχή αυτή καντόνι» εξηγεί ο Ιμπραήμ Μουσλίμ.

Μπαίνοντας στο Κομπάνι, όπως περιγράφει ο ρεπόρτερ της Le Monde Diplomatique, βλέπει κανείς φωτογραφίες από «μάρτυρες», πολλές γυναίκες και πορτρέτα του Οτσαλάν. Η πόλη που πριν από δύο χρόνια ήταν ερείπια, είναι γεμάτη ενέργεια. Υπάρχουν γερανοί για νέες οικοδομές και ανάμεσα σε κτίρια που καταστράφηκαν από πυραύλους και βομβαρδισμούς. «Θέλουμε να ανοικοδομήσουμε όσο το δυνατόν γρηγορότερα, ώστε οι άνθρωποι να μπορούν να επιστρέψουν», δήλωσε ο πολεοδόμος Hawzin Azeez.

Το «Σπίτι για τις Γυναίκες» της πόλης ονομάζεται Kongra Star, ένα τεράστιο κτίριο που προσφέρει καταφύγιο, ιδίως για τα θύματα της ενδοοικογενειακής βίας και είναι γεμάτο από πορτρέτα γυναικών που σκοτώθηκαν στη μάχη του Κομπάνι, πολεμώντας τους τζιχαντιστές.

Οι γυναίκες που μιλήσανε υπογράμμισαν ότι η ισότητα των φύλων είναι κεντρική στο κοινωνικό συμβόλαιο της Ροζάβα. «Σύμφωνα με τους νέους νόμους που ψήφισε η αυτόνομη κυβέρνηση, ο γιος και η κόρη κληρονομούν εξίσου, αντίθετα με τον ισλαμικό νόμο», δήλωσε η Sara Al-Khali, η οποία εργάζεται στο Kongra Star.
«Η εκδίκηση είναι ένα τρομερό έθιμο στην περιοχή αυτή», δήλωσε ο Al-Khali, ο οποίος εργάζεται για την εξάλειψη εγκλημάτων τιμής. Το Kongra Star έχει σχηματίσει μια επιτροπή γυναικών για τη συμφιλίωση, μέσω των εκπροσώπων των οικογενειών για να αποφύγουν τις βεντέτες.

Όλοι συμμετέχουν στην παραγωγή

Βασικό εμπόδιο είναι το οικονομικό, καθώς η Ροζάβα είναι αποκλεισμένη, υφίσταται εμπάργκο, από την Τουρκία, το καθεστώς Άσαντ, τους τζιχαντιστές και άλλες τρομοκρατικές οργανώσεις αλλά και το ιρακινό Κουρδιστάν. Οι τιμές σε βασικά αγαθά είναι πολύ υψηλές καθώς δεν υπάρχει νόμιμη δίοδος για τη Ροζάβα η οποία, κατά τα άλλα είναι πλούσια περιοχή και έχει όλους τους βασικούς πόρους (σιτάρι, αγροτική παραγωγή κ.α.), υδάτινες πηγές ενώ το πετρέλαιο στη Ροζάβα είναι το πιο φθηνό σε όλο τον κόσμο. Ωστόσο ο λαός είναι αποφασισμένος να επιβιώσει και καταλαβαίνει πως το εμπάργκο είναι μέσο πίεσης.

Έτσι, ένα σημαντικό μέτρο είναι οι έλεγχοι των τιμών. Τα καθορισμένα από τις οικονομικές επιτροπές όρια τιμών ελέγχονται από τη δεύτερη μέρα της επανάστασης στις αγορές και στα καταστήματα. Για να αποφευχθεί η εκμετάλλευση της εμπόλεμης κατάστασης από τους κερδοσκόπους τα συμβούλια αποθηκεύουν τρόφιμα και φάρμακα. Παράλληλα, είναι εγγυημένη η κάλυψη των βασικών αναγκών του πληθυσμού (τρόφιμα, πετρέλαιο κ.λπ.).

Οι οικονομικές επιτροπές σε όλα τα επίπεδα στοχεύουν να εξασφαλίσουν ότι στους δήμους ή τις περιφέρειές τους τα οικονομικά πιο αδύναμα μέλη θα στηριχθούν καλά, ότι κάθε ενήλικος θα έχει μια δουλειά και έτσι θα μπορεί να συμβάλλει στη δική του φροντίδα, αλλά και στην περαιτέρω ανάπτυξη της επανάστασης.

Σε αυτήν την περιοχή με άφθονους φυσικούς πόρους, το ζήτημα της ενέργειας απεικονίζει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι νέες αρχές. Το 2011 η περιοχή παρήγαγε 380.000 βαρέλια αργού πετρελαίου ημερησίως, το ένα τρίτο της συνολικής παραγωγής της Συρίας. Όταν ξεκίνησαν οι μάχες, η παραγωγή μειώθηκε κατά 70% και η βενζίνη έγινε σπάνια.

Μια σημαντική θετική εξέλιξη για την οικονομική σταθεροποίηση ήταν η διύλιση αργού πετρελαίου από το καλοκαίρι του 2013. Οι δομές με τη βοήθεια ειδικευμένων εργαζομένων κατάφεραν με απλά συστήματα να διυλίσουν επαρκή ποσότητα πετρελαίου σε ντίζελ. Αυτό οδήγησε σε μια βελτίωση της ζωής και της οικονομικής δραστηριότητας. Η αμυντική στρατιωτική δύναμη ενισχύθηκε επίσης. Ο έλεγχος των τιμών ήταν επίσης ιδιαίτερα αποφασιστικός στη διανομή του πετρελαίου κίνησης και πετρελαίου θέρμανσης. Σήμερα, ένα λίτρο Diesel πωλείται στη μισή τιμή σε σύγκριση με την περίοδο πριν από την επανάσταση, και αυτό διευκολύνει σημαντικά τη ζωή των ανθρώπων. Το Diesel είναι απαραίτητο για τα οχήματα, τον εφοδιασμό των νοικοκυριών σε ηλεκτρισμό, τη θέρμανση, τη μικρή βιομηχανική και αγροτική παραγωγή. Η διύλιση έχει δυστυχώς ως αποτέλεσμα Diesel κατώτερης ποιότητας που είναι επιβλαβής για τις γεννήτριες, τους κινητήρες οχημάτων και τα μηχανήματα. Αυτό το ξέρουν τα Συμβούλια τα οποία αναζητούν λύσεις για την καλύτερη διύλιση.

Το μοντέλο ιδιοκτησίας του Δημοκρατικού Συνομοσπονδισμού θεωρεί ότι όλοι οι πόροι, αλλά και οι συνδεδεμένες με αυτούς επιχειρήσεις θα πρέπει να διαχειρίζονται από τους ίδιους τους δήμους και τις κοινότητες. Δεν πρέπει να πάνε σε μια μορφή νέας ιδιωτικοποίησης μέσω των συνεταιρισμών. Με την από κοινού παραγωγή των δήμων και των συνεταιρισμών και με το μοντέλο της οικονομίας των αναγκών, ο καθένας μπορεί να συμμετάσχει στην παραγωγή με τον δικό του τρόπο και δεν υπάρχει ανεργία.

Οι μόνοι φίλοι των Κούρδων είναι τα βουνά

Από τη στιγμή που οι Κούρδοι, έχουν αρχίσει να κερδίζουν τη λαϊκή υποστήριξη, δεν είναι δυνατόν να αγνοηθούν από τις διεθνείς δυνάμεις που δρουν στην περιοχή. Αντιθέτως, όλοι πια αναγνωρίζουν πως δεν μπορεί να υπάρξει πολιτική λύση στη Συρία χωρίς να ληφθούν υπόψη οι Κούρδοι και χωρίς τη συνεργασία τους. Είναι γεγονός ότι εξαιτίας των εσωτερικών και των διεθνών ισορροπιών, οι Κούρδοι δεν κλήθηκαν στις συνομιλίες της Γενεύης. Ωστόσο οι μεγάλες δυνάμεις που έχουν καθοριστικό ρόλο στον πόλεμο της Συρίας, γνωρίζουν πως δεν μπορούν να κάνουν παραπέρα βήματα, χωρίς να συνεργαστούν με τους Κούρδους. Γι’ αυτόν το λόγο, στα πεδία των μαχών, οι τουρκικές προσπάθειες να εξομοιωθεί το PYD με το ISIS και να καταστεί στόχος για τις διεθνείς δυνάμεις, απέτυχαν, και τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Ρωσία εξακολουθούν να παρέχουν μερική υποστήριξη στις κουρδικές δυνάμεις.

Η βοήθεια των ΗΠΑ είναι «στρατιωτική, όχι πολιτική ή οικονομική, υποστήριξη», σύμφωνα με τον διοικητή Nasrin Abdullah: μια «προσωρινή, διαφανή, τακτική» συμφωνία, ήταν τα λόγια αρκετών κουρδικών ηγετών που συναντήσανε οι δημοσιογράφοι της Le Monde. «Δεν έχουμε ξεχάσει το ρητό ότι οι μόνοι φίλοι των Κούρδων είναι τα βουνά, αυτό συνεχίζει να είναι αλήθεια. Θέλω να επισημάνω ότι εμείς δεν πήγαμε στην Αμερική, η Αμερική ήρθε σε εμάς, αυτή είναι η διαφορά. Εμείς έχουμε στρατιωτική συνεργασία με τις ΗΠΑ για να πολεμήσουμε την τρομοκρατία του ISIS και τους υπόλοιπους τρομοκράτες, για αυτόν τον σκοπό είμαστε έτοιμη να συνεργαστούμε με τον οποιοδήποτε, είτε είναι οι ΗΠΑ είτε είναι η Ρωσία» δήλωσαν χαρακτηριστικά.

Ο  Εθνικός Συνασπισμός της συριακής αντιπολίτευσης, τον οποίο οι ΗΠΑ, η Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Τουρκία και οι χώρες του Κόλπου αναγνωρίζουν επισήμως ως τον νόμιμο αντιπρόσωπο του συριακού λαού, θεωρεί το PYD και τις στρατιωτικές του ομάδες ακόμη ως «τρομοκρατικές οργανώσεις» όπως και το PKK.

Η αυτοδιοίκηση έχει θεσπίσει εννέα μήνες στρατιωτικής θητείας, αλλά οι περισσότεροι μαχητές στο μέτωπο είναι εθελοντές. Πολλοί είναι ξένοι και συμμετέχουν στις Διεθνείς Επαναστατικές Λαϊκές Αντάρτικες Δυνάμεις (IRPGF). όπως ο αναρχικός Robert Grodt, ακτιβιστής της Occupy Wall Street, ο οποίος πέθανε στις 6 Ιουλίου 2017 στις μάχες εναντίον του ISIS για την απελευθέρωση της πόλης Ράκκα.

Ο  Cekdar Egid, ένας Ιταλός εθελοντής που πολεμά στις γραμμές των YPG εξηγεί τους λόγους που ήρθε και μάχεται στη Ροζάβα. «Αυτή η επανάσταση έχει τρία σημαντικά σημεία. Το  πρώτο είναι το πολιτικό, ο δημοκρατικός συνομοσπονδισμός. Το δεύτερο σημείο είναι η ριζοσπαστική οικολογία, στην οποίαν πιστεύω ολοκληρωτικά. Στην Ιταλία αγωνίζομαι και ενάντια στον καπιταλισμό, που θέλει να καταστρέψει το περιβάλλον για να βγάλει χρήματα – η συνήθης καπιταλιστική συμπεριφορά. Το τρίτο σημείο, απολύτως θεμελιώδες, είναι η ελευθερία και τα δικαιώματα των γυναικών».

Ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός (;)

Το πείραμα που πριν από μερικά χρόνια γεννήθηκε στη Ροζάβα της Συρίας είναι ζωντανό και ελπιδοφόρο όχι μόνο για τους άντρες και τις γυναίκες που το βιώνουν μέσα σε μια πόλη που αγωνίζεται να ξαναγεννηθεί μέσα από τα συντρίμμια της αλλά και στις συνειδήσεις ενός κόσμου που πιστεύει σε ένα μέλλον ριζοσπαστικό και αυτοδιάθετο. Γι αυτό μάλλον αγνοείται από όλα τα μεγάλα ΜΜΕ του πλανήτη.

O διακεκριμένος καθηγητής Ανθρωπολογίας στο Μεταπτυχιακό Κέντρο του Πανεπιστημίου της Πόλης της Νέας Υόρκης, David Harvey υποστηρίζει πως οι προσπάθειες που γίνονται από τον κουρδικό λαό στην Ροζαβα αποτελούν εναλλακτική διέξοδο ρήξης με την καπιταλιστική κρίση που έχει ξεσπάσει ανά τον κόσμο και για αυτόν τον λόγο πρέπει να υποστηριχθούν. «Γίνονται προσπάθειες να δημιουργηθεί μια κοινότητα κινούμενη σε εναλλακτική, αντικαπιταλιστική κατεύθυνση, βασισμένη μάλιστα στην αυτάρκεια. Ο λαός της Ροζάβα έχει επιλέξει το μοντέλο της δημοκρατικής συνομοσπονδίας και δίνει μάχη για να τον δει να πραγματοποιείται. Αξίζει για εμάς να πάμε εκεί και να τους στηρίξουμε. Ο κουρδικός λαός δεν υποστηρίζει μόνο ριζοσπαστικές ιδέες, αλλά επιχειρεί να τις κάνει πράξη στο Κουρδιστάν», λέει μεταξύ άλλων σε συνέντευξή του. 

Ο καθηγητής ανθρωπολογίας του London School of Economics, ακτιβιστής  αναρχικός, David Graeber, αφού επισκέφθηκε τη Ροζάβα, σε άρθρο του στον Guardian, αναρωτιόταν γιατί η κοινή γνώμη αγνοεί του επαναστάτες Κούρδους της Συρίας.

Σύμφωνα με τον Graeber, η αυτόνομη περιοχή της Ροζάβα, που συστάθηκε ως τρία αντισυστημικά αντικαπιταλιστικά καντόνια, αποτελεί ένα αξιοσημείωτο δημοκρατικό εγχείρημα της σύγχρονης εποχής, μια γνήσια αντικαπιταλιστική επανάσταση.

Από το tvxs

 

Μητροπούλου Ειρήνη 

EMAIL| 

Πακτωλός μαύρου χρήματος σε ευρωπαίους πολιτικούς

Τρία δισ. δολάρια σε δωροδοκίες από τον πρόεδρο του Αζερμπαϊτζάν

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:  10/09/2017 05:45

Ο «Πούτιν της Κασπίας», Ιλχάμ Αλίγεφ, εξαγόραζε στήριξη από το εξωτερικό προσφέροντας πανάκριβα «δώρα»

emailεκτύπωση  

 Χλιδή, σπατάλη και διαφθορά επικών διαστάσεων. Δεν πρόκειται για απλή «διπλωματία του χαβιαριού», με τις γνωστές πολυτέλειες σε ξένους επισήμους, αλλά για ένα θηριώδες «πλυντήριο» αμαρτωλού κρατικού λόμπινγκ, και ξεπλύματος τεράστιων ποσών μαύρου χρήματος.

 

Το Αζερμπαϊτζάν, υπό την αυταρχική και διεφθαρμένη ηγεσία του Ιλχάμ Αλίγεφ, φαίνεται πως ξόδεψε περίπου 2,9 δισ. δολάρια από το 2012 έως το 2014 για να εξαγοράσει στήριξη από το εξωτερικό, προσφέροντας πανάκριβα «δώρα» σε ευρωπαίους πολιτικούς, επιχειρηματίες, λομπίστες και δημοσιογράφους. Για να μη μιλούν, και να κάνουν τα στραβά μάτια στις κατάφωρες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε αυτή την πλούσια σε πετρέλαιo πρώην σοβιετική δημοκρατία του Καυκάσου.

Το σκάνδαλο ήρθε στο φως από σύμπραξη ερευνητών δημοσιογράφων σε μεγάλες ευρωπαϊκές εφημερίδες («Guardian», «Le Monde», «Suddeutsche Zeitung») με το Πρόγραμμα Πληροφόρησης για το Οργανωμένο Εγκλημα και τη Διαφθορά (OCCRP). Ταρακουνάει το Συμβούλιο της Ευρώπης, τον παλαιότερο ευρωπαϊκό θεσμό που ασχολείται με θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, γιατί δείχνει ότι μέλη του, γερμανοί και ιταλοί πολιτικοί υπεράνω κάθε υποψίας, τσέπωναν ασμένως μεγάλα ποσά με αντάλλαγμα σιωπή για την καταστολή, τις διώξεις κάθε λογής αντιφρονούντων στο Αζερμπαϊτζάν, και για τη συστηματική νοθεία στις κάλπες από το καθεστώς Αλίγεφ.

Διεθνές δίκτυο

Τα μαύρα λεφτά πήγαν σε ευρωπαίους πολιτικούς και δημοσιογράφους, στο πλαίσιο διεθνούς δικτύου άσκησης πίεσης για να απομακρύνεται η κριτική από τον Αλίγεφ και να προωθείται θετική εικόνα για τη χώρα του. Εκατοντάδες εκατομμύρια μετρητά, από μυστικούς λογαριασμούς στο Αζερμπαϊτζάν και στη Ρωσία, ταξίδευαν σε σκοτεινές βρετανικές επιχειρήσεις μέσω του δυτικού χρηματοπιστωτικού συστήματος, χωρίς να κινούνται υποψίες.

Μία από τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές τράπεζες, η Danske Bank της Δανίας, διαχειριζόταν τις πληρωμές μέσω θυγατρικής στην Εσθονία, μέχρι που το κόλπο αποκαλύφθηκε όταν απόρρητα τραπεζικά αρχεία διέρρευσαν στην εφημερίδα «Berlingske» της Δανίας και έγιναν γνωστά στον OCCRP. Τα στοιχεία καλύπτουν περίοδο μόλις 30 μηνών, αλλά μάλλον είναι η κορυφή του παγόβουνου.

Πολλές από τις αμαρτωλές πληρωμές έγιναν σε πρώην μέλη της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης (Pace). Μεταξύ τους είναι ο Εντουαρντ Λίντνερ, γερμανός πρώην βουλευτής της Χριστιανοκοινωνικής Ενωσης, αδελφού κόμματος του CDU της Μέρκελ, και ο ιταλός πρώην επικεφαλής της Κεντροδεξιάς στην Pace Λούκα Βολοντέ.

Φίμωμα στην κριτική

Τα λεφτά δόθηκαν την περίοδο που το Αζερμπαϊτζάν ήταν στο στόχαστρο σφοδρής κριτικής για συλλήψεις ακτιβιστών για τα ανθρώπινα δικαιώματα, πολιτικών και δημοσιογράφων, και για νοθεία στις κάλπες.

Το καθεστώς του Αλίγεφ φαίνεται ότι επεδίωξε να φιμώσει την κριτική από την Ευρώπη και τις ΗΠΑ με δωροδοκίες, «λαδώματα» και εξαγορά στήριξης στην αντιπαράθεσή του με την Αρμενία για τον διαφιλονικούμενο θύλακα του Ναγκόρνο-Καραμπάχ. Στόχος ήταν επίσης να πάψουν να ακούγονται διεθνώς επικρίσεις κατά του προέδρου για τη διαφθορά, τη νοθεία στις εκλογές και τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως φυλακίσεις μελών της αντιπολίτευσης, ακτιβιστών και δημοσιογράφων.

Σύμφωνα με το OCCRP, με τα μαύρα λεφτά που έδινε το Αζερμπαϊτζάν κατάφερε να πείσει την Pace να καταψηφίσει επικριτική έκθεση, που κατήγγειλε την κατάσταση των πολιτικών κρατουμένων στη χώρα.

Τον Ιούνιο, το Συμβούλιο της Ευρώπης διόρισε τρεις ειδικούς για να ερευνήσουν τις καταγγελίες για διαφθορά νυν ή πρώην μελών του, που «εξαγοράστηκαν» από το Μπακού για να καταψηφίσουν την έκθεση.

Εκατομμύρια δολάρια από το «πλυντήριο» δόθηκαν και σε λομπίστες για εξωραϊσμό της διεθνούς εικόνας της χώρας. Το 2014, ο Εκαρτ Σάγκερ, πρώην παραγωγός του CNN με έδρα το Λονδίνο, πήρε 2 εκατ. δολ. για να προωθήσει άρθρα υπέρ της κυβέρνησης του Αζερμπαϊτζάν.

Στο «πλυντήριο»

Το «πλυντήριο» χρησιμοποιήθηκε και υπέρ «ημετέρων» του καθεστώτος, με ποσά που δόθηκαν για να καλύψουν ιατρικά έξοδα και δίδακτρα για ιδιωτικά σχολεία στη Βρετανία του αναπληρωτή πρωθυπουργού, του πρεσβευτή του Αζερμπαϊτζάν στην ΕΕ και του γραμματέα Τύπου του προέδρου.

Εμπλέκονται και οι παρ' ολίγον συνεταίροι του Ντόναλντ Τραμπ, που θα έχτιζαν έναν πολυτελή Πύργο Τραμπ στο Μπακού. Ντόπιος εργολάβος στο σχέδιο, το οποίο τελικά δεν πραγματοποιήθηκε, ήταν ο Ανάρ Μαμάντοφ, δισεκατομμυριούχος γιος του αζέρου πρώην υπουργού Μεταφορών, που εμφανίζεται και αυτός στο «πλυντήριο».

Φυσικά, η κυβέρνηση Αλίγεφ αρνείται οργισμένη τα πάντα. Βρήκε μάλιστα την ευκαιρία να κάνει εθνικιστική αντεπίθεση σε ιστορικούς εχθρούς. Σύμβουλος του προέδρου μίλησε για «ανυπόστατα στοιχεία με στόχο εκστρατεία δυσφήμισης του Αζερμπαϊτζάν στην οποία επιδίδονται δυνάμεις που είναι εναντίον της χώρας μας, η Αρμενία και το διεθνές αρμενικό λόμπι».

Ο πρόεδρος-δυνάστης και το άδειο ψυγείο των Αζέρων

Ιλχάμ Αλίγεφ, 55 ετών, κληρονομικώ δικαιώματι πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν από το 2003, όταν διαδέχθηκε τον πατέρα του, πρώην πράκτορα της KGB και πρώτο ηγέτη της χώρας μετά την ανεξαρτησία από την ΕΣΣΔ. Γνωστός και ως «Πούτιν του Μπακού» για τον αυταρχισμό και την καταπίεση στη μουσουλμανική χώρα των 9,7 εκατ. ανθρώπων, που παραμένουν φτωχοί, παρά τα τεράστια κέρδη από το πετρέλαιο τη δεκαετία του 2000.

Αλλά η «Αγία οικογένεια» της δυναστείας Αλίγεφ διαθέτει μια αυτοκρατορία κρυμμένου πλούτου, που υπολογίζεται σε πολλά δισ. δολάρια, αν κρίνει κανείς και από όσα αποκάλυψαν τα Panama Papers. Πίσω από ένα δαιδαλώδες δίκτυο με offshore και εταιρείες-βιτρίνες, ο πρόεδρος, η καλλονή σύζυγός του, τα τρία παιδιά τους, άλλοι στενοί συγγενείς και άνθρωποι της κλίκας του έχουν βγάλει βουνά μαύρου χρήματος στο εξωτερικό.

Αλλο σκάνδαλο; Τον Φεβρουάριο, ο Αλίγεφ διόρισε την πρώτη κυρία αντιπρόεδρο της κυβέρνησης, πολιτική θέση που παρέχει ασυλία, προφανώς για να προστατεύσει την ωραία Μεχριμπάν με τα ακριβά γούστα (τη λένε «Σοφία Λόρεν της Κασπίας») από διώξεις για παράνομο πλουτισμό. Είναι τέτοια η καταστολή, και στον χώρο της Δικαιοσύνης, που αυτό μοιάζει απίθανο, αλλά το Αζερμπαϊτζάν έχει εκλογές το 2018 και ο πρόεδρος δεν αφήνει τίποτα στην τύχη.

  

«Διαφθορά και κλεπτοκρατία παραλύουν τη χώρα, ενώ η δυναστεία των Αλίγεφ και ο περίγυρός τους συνεχίζουν να πλουτίζουν σε βάρος του λαού» λέει στον «Guardian» η Χάτζια Ισμαήλοβα, δημοσιογράφος που φυλακίστηκε από το καθεστώς για τα αποκαλυπτικά ρεπορτάζ της.

«Οι εκλογές στο Αζερμπαϊτζάν δεν ήταν ποτέ ελεύθερες ούτε δίκαιες, δεν ανταποκρίθηκαν ποτέ στα διεθνή πρότυπα. Παρατηρητές του ΟΑΣΕ μίλησαν για σημαντικές παρατυπίες στις προηγούμενες προεδρικές και βουλευτικές εκλογές.

Αλλά οι τηλεοπτικοί σταθμοί του Αζερμπαϊτζάν, φερέφωνα του καθεστώτος, δείχνουν ξένους πολιτικούς και μέλη δυτικών κοινοβουλίων να επαινούν το επίπεδο δημοκρατίας στο Αζερμπαϊτζάν» λέει η Ισμαήλοβα.

Και τονίζει: «Ακόμη και τώρα που πέφτουν οι τιμές του πετρελαίου, το καθεστώς ξοδεύει τεράστια ποσά για να διαφθείρει ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα και να επηρεάσει πολιτικούς διεθνώς, όπως δείχνουν οι αποκαλύψεις του "Πλυντηρίου"».

Ο Αλίγεφ προσπαθεί να φιμώσει τις επικρίσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα, αλλά θα αποτύχει, γιατί υπάρχει μια συσκευή που λέει την αλήθεια σε κάθε σπίτι - το άδειο ψυγείο. Οι άνθρωποι στο Αζερμπαϊτζάν καταλαβαίνουν πολύ καλά ότι ο πλούτος των ολιγαρχών έχει οικοδομηθεί σε βάρος των άδειων ψυγείων μας. Και θα έρθει η ώρα που η οργή της φτώχειας θα εκραγεί...».  

Από το Βήμα

 

Σιωμόπουλος Ντίνος 

Μειώθηκαν 33% τα εισοδήματα των Ελλήνων

Ραγδαία αύξηση των φόρων

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:  10/09/2017 05:45

emailεκτύπωση  

Μεγάλη μείωση κατά 33% σημείωσαν τα δηλωθέντα εισοδήματα των Ελλήνων, όπως αυτά αποτυπώνονται στις φορολογικές δηλώσεις των ετών 2010-2017, δηλαδή στα χρόνια της κρίσης και των μνημονίων. Δεν ακολούθησαν όμως την ίδια πορεία οι φόροι, καθώς αποδεικνύεται ότι η φορολογική πολιτική που έχει εφαρμοστεί από το 2010 ως σήμερα είναι άκρως φορομπηχτική και φυσικά αντιαναπτυξιακή.

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα με τη σειρά. Το 2009 περίπου 5.700.000 φορολογούμενοι (νοικοκυριά και μεμονωμένα άτομα) απέκτησαν μέσο εισόδημα 17.612 ευρώ, ενώ συνολικά στην Εφορία δηλώθηκαν 100,3 δισ. ευρώ. Από την αμέσως επόμενη χρονιά παρατηρείται πτώση των δηλωθέντων εισοδημάτων, ενώ λόγω της εφαρμογής των τεκμηρίων δαπανών διαβίωσης τα φορολογούμενα εισοδήματα εμφανίζονται αυξημένα. Ωστόσο τα πραγματικά έχουν μειωθεί κατά 3 δισ. ευρώ, με το μέσο εισόδημα να διαμορφώνεται τη χρονιά που μπήκε η Ελλάδα στο πρώτο μνημόνιο στα 17.240 ευρώ.

Ελεύθερη πτώση

Από 'κεί και πέρα αρχίζουν ουσιαστικά η ελεύθερη πτώση των εισοδημάτων και η αύξηση των φόρων. Μάλιστα το 2011 οι πολίτες απέκτησαν μέσο εισόδημα 15.603 ευρώ, δηλαδή περίπου 2.000 ευρώ λιγότερα από το έτος 2009, και ο μέσος φόρος αυξήθηκε κατά περίπου 220 ευρώ.

Η ραγδαία πτώση των δηλωθέντων εισοδημάτων συνεχίστηκε και το 2012 και το 2013, όπου το μέσο εισόδημα διαμορφώθηκε σε 13.431 ευρώ και 11.654 ευρώ αντίστοιχα. Το 2014 τα εισοδήματα εμφανίζονται αυξημένα σε σύγκριση με την «καταστροφική»  χρονιά του 2013 κατά περίπου 683 ευρώ κατά μέσο όρο, για να ακολουθήσει πτώση τα δύο επόμενα έτη, το 2015 και το 2016, στα επίπεδα των 11.810 ευρώ ετησίως.

Συνολικά τα περίπου 6.000.000 νοικοκυριά στα χρόνια της κρίσης και των μνημονίων είδαν να μειώνονται τα δηλωθέντα εισοδήματά τους κατά 5.801 ευρώ, από 17.612 ευρώ που ήταν το μέσο δηλωθέν εισόδημα το 2009 σε 11.810 ευρώ το 2016. Η ραγδαία αυτή πτώση είναι μεγαλύτερη από τη μείωση του ΑΕΠ το ίδιο διάστημα.

Τα παραπάνω προκύπτουν από την επεξεργασία των στοιχείων φορολογικών δηλώσεων που έχουν υποβληθεί τα τελευταία οκτώ έτη και αποτυπώνονται στα επίσημα στοιχεία της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων.

Η φοροδιαφυγή

Ακόμη και αν κάποιος επικαλεστεί τη φοροδιαφυγή για τη μείωση των εισοδημάτων, υπάρχουν κατηγορίες φορολογουμένων που και να θέλουν να φοροδιαφύγουν δεν μπορούν γιατί πολύ απλά ό,τι εισόδημα εισπράττουν καταγράφεται προτού τους δοθεί. Αυτό συμβαίνει για τους μισθωτούς και τους συνταξιούχους. Αλλά πλέον και για άλλες κατηγορίες φορολογουμένων, όπως οι ελεύθεροι επαγγελματίες και οι εισοδηματίες, τα ποσοστά φοροδιαφυγής έχουν συρρικνωθεί σημαντικά ακολουθώντας τους ρυθμούς της οικονομίας.

Κανένας δεν μπορεί να αμφισβητήσει τις δραστικές περικοπές σε μισθούς και συντάξεις και τη μεγάλη φοροκαταιγίδα με αιχμή τη μείωση του αφορολόγητου εισοδήματος. Η μείωση του αφορολόγητου ορίου, η αύξηση των συντελεστών στα εισοδήματα από ακίνητα, η εκτίναξη στο 100% της προκαταβολής φόρου για τους ελεύθερους επαγγελματίες και αγρότες «φούσκωσαν» τους φόρους που πληρώνουν οι φορολογούμενοι και ο λογαριασμός αναμένεται να είναι ακόμα πιο βαρύς τα επόμενα χρόνια με την εφαρμογή των νέων μέτρων που ψηφίστηκαν για το κλείσιμο της δεύτερης αξιολόγησης.

Από το Βήμα

ΧΑΓΕΚ ΚΑΙ ΦΡΗΝΤΜΑΝ ΟΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΓΚΟΥΡΟΥ ΤΟΥ ΝΕΟΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΙΣΜΟΥ
(Μου το έστειλε ένας φίλος που ξέρει...)


Το 2014 δημοσιεύτηκε στο LSE μια εκτενης ερευνα για τις σχεσεις του  
Χαγεκ με το καθεστώς Πινοσετ. Ο Χάγεκ υπήρξε καθηγητής του και το LSE  
μάλλον θα ήθελε να τεκμηριώσει το ίδιο τα γεγονότα.
Ο ένας συγγραφέας της έρευνας είναι ο Κάλντγουελ, επιμελητής της  
έκδοσης των Απάντων του Χάγιεκ, ο οποίος προσπαθεί να μετριάσει την  
σημασία της επίσκεψης και των δηλώσεων του Χαγεκ, αλλά χωρίς να  
αρνείται τα γεγονότα και την θερμή στήριξη που προσέφερε στο καθεστώς.  
Οπως αναφέρει η έρευνα, ο  Χάγεκ  επισκεφθηκε την Χιλή δύο φορές το  
1977 και το 1981 και  επαίνεσε το καθεστώς με ιδιαίτερα θερμά λόγια  
και συνεντεύξεις που περιγράφονται στην έρευνα.

Στις σελίδες 15-16 αναφέρεται επίσης και η επίσκεψη του Φρήντμαν (και  
του Αρνολντ Χαρμπεργκερ, επίσης καθηγητή στο Σικάγο) στην Χιλή τον  
Μάιο 1975. Εκεί έκαναν πολλές δημόσιες διαλέξεις υποστήριξης του  
καθεστώτος και των φοιτητών τους που είχαν καταλάβει κυβερνητικές  
θέσεις (σελ 16).

Σημειωτέον ότι τον Φεβρουάριο του ίδιου έτους είχε ΗΔΗ δημοσιευτεί η  
Έκθεση του ΟΗΕ για τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τις  
δολοφονίες στην Χιλή. Αρα είχαν τρεις μήνες για να το πληροφορηθούν.

ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ

Τι γίνεται αν δεν είμαστε εμείς οι ίδιοι άρρωστοι, αλλά ένα σύστημα που βρίσκεται σε αντίθεση με το ποιοι είμαστε ως κοινωνικά όντα;» ρωτάει ο συγγραφέας και ανεξάρτητος εκδότης βιβλίων για την ψυχική υγεία και τη θεραπεία, Rod Tweedy.

Η ψυχική ασθένεια αναγνωρίζεται πλέον ως μία από τις μεγαλύτερες αιτίες ατομικής δυστυχίας στις σύγχρονες κοινωνίες και πόλεις της Δύσης, συγκρίσιμη με τη φτώχεια και την ανεργία. Για παράδειγμα, στο Ηνωμένο Βασίλειο ένας στους τέσσερις ενήλικες έχει διαγνωσθεί με ψυχική ασθένεια και τέσσερα εκατομμύρια άνθρωποι λαμβάνουν αντικαταθλιπτικά κάθε χρόνο. «Ποιό μεγαλύτερο κατηγορητήριο ενός συστήματος θα μπορούσε να υπάρξει από μια επιδημία ψυχικών ασθενειών;», σημειώνει ο ερευνητής, συγγραφέας και αρθρογράφος George Monbiot, σχολιάζοντας τα στοιχεία. 

Η συγκλονιστική έκταση αυτής της «επιδημίας» γίνεται όλο και πιο ανησυχητική ενώ ταυτόχρονα γνωρίζουμε ότι μεγάλο μέρος της μπορεί να προληφθεί. Αυτό οφείλεται στην καθοριστική συσχέτιση μεταξύ κοινωνικών - περιβαλλοντικών συνθηκών και των ψυχικών διαταραχών. Ο Richard Bentall, καθηγητής κλινικής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Λίβερπουλ, και ο Peter Kinderman, πρόεδρος της Βρετανικής Ψυχολογικής Εταιρείας, έχουν γράψει επιτακτικά για αυτήν τη σχέση τα τελευταία χρόνια, δίνοντας μεγάλη προσοχή στους «κοινωνικούς καθοριστικούς παράγοντες της ψυχολογικής μας ευημερίας». «Τα στοιχεία είναι συντριπτικά», σημειώνει ο Kinderman και τονίζει: «δεν είναι μόνο ότι υπάρχουν κοινωνικοί καθοριστικοί παράγοντες, αλλά ότι είναι συντριπτικά σημαντικοί».

Μια άρρωστη κοινωνία

Οι εμπειρίες της κοινωνικής απομόνωσης και αποξένωσης, της ανισότητας, της ιδεολογίας του υλισμού και του ίδιου του νεοφιλελευθερισμού, θεωρούνται σήμερα σημαντικές γενεσιουργές αιτίες για τις ψυχικές διαταραχές κι αυτό αντικατοπτρίζεται στους τίτλους πολλών πρόσφατων άρθρων και ομιλιών επί του θέματος από πολλούς ψυχοθεραπευτές και περιλαμβάνουν συζητήσεις για το αν ο «νεοφιλελευθερισμός είναι επικίνδυνος για την ψυχική υγεία» και αν «είναι ο νεοφιλελευθερισμός που μας κάνει να αρρωστήσουμε»;

Η κλινική ψυχολόγος και ψυχοθεραπεύτρια Jay Watts παρατηρεί στον Guardian ότι «οι ψυχολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες είναι τόσο σημαντικοί και, για πολλούς, η κύρια αιτία του πόνου. Η φτώχεια, η σχετική ανισότητα, η ύπαρξη του ρατσισμού, του σεξισμού, του κοινωνικού εκτοπισμού και μιας ανταγωνιστικής κουλτούρας αυξάνουν την πιθανότητα ψυχικής οδύνης. Οι κυβερνήσεις και οι φαρμακευτικές εταιρείες δεν ενδιαφέρονται για αυτά τα αποτελέσματα, ρίχνοντας τη χρηματοδότηση σε μελέτες που εξετάζουν τη γενετική και τους φυσικούς βιοδείκτες, σε αντίθεση με τις κοινωνικές αιτίες. Ομοίως, υπάρχει ελάχιστη πολιτική βούληση ώστε να συνδυαστεί η αυξανόμενη ψυχική δυσφορία με τις κοινωνικές ανισότητες, αν και ο συσχετισμός είναι ισχυρός και πολλοί ειδικοί πιστεύουν ότι αυτός θα ήταν ο καλύτερος τρόπος για την αντιμετώπιση της τρέχουσας επιδημίας ψυχικών ασθενειών».

Υπάρχουν σαφώς πολύ ισχυρά και εδραιωμένα συμφέροντα, που συνειδητά ή ασυνείδητα ενεργούν για να αποκρύψουν ή να αρνηθούν αυτήν τη σχέση, γεγονός που κάνει πιο έντονη την προθυμία στους ψυχαναλυτές και θεραπευτές να αγκαλιάσουν αυτό το ευρύτερο, συναρπαστικό και μετακινούμενο πλαίσιο. Οι ειδικοί συχνά μιλάνε για την κοινωνία, το κοινωνικό πλαίσιο,  την κυρίαρχη ιδεολογία, τους περιβαλλοντικούς καθοριστικούς παράγοντες σε σχέση με τις ψυχικές διαταραχές και τις ασθένειες, αλλά μπορούμε να καταλάβουμε για ποια πτυχή της κοινωνίας μιλούν κυρίως. Και σε αυτό το πλαίσιο είναι μάλλον καιρός να αναφερθούμε στη λέξη ταμπού - τον καπιταλισμό.

Πολλές από τις σύγχρονες μορφές ψυχικής ασθένειας και ατομικής δυσφορίας που αντιμετωπίζουμε και ασχολούμαστε αποδεικνύεται ότι συσχετίζονται και ενισχύονται από τις διεργασίες και τα υποπροϊόντα του καπιταλισμού. Στην πραγματικότητα, μπορούμε να πούμε ότι ο καπιταλισμός είναι από πολλές απόψεις ένα σύστημα που παράγει ψυχική ασθένεια - και αν είμαστε σοβαροί και θέλουμε να αντιμετωπίσουμε όχι μόνο τις επιπτώσεις της ψυχικής δυσφορίας και της ασθένειας, αλλά και τις αιτίες, πρέπει να εξετάσουμε πιο προσεκτικά αυτό το σύστημα που λέγεται καπιταλισμός. Ακριβέστερα και πιο αναλυτικά πρέπει να δούμε τη φύση της πολιτικής και οικονομικής μήτρας από την οποία προκύπτουν και πώς η ψυχολογία συνενώνεται βασικά με κάθε πτυχή της μήτρας αυτής.

Πανταχού παρούσα νεύρωση

Ίσως ένα από τα πιο προφανή παραδείγματα αυτής της στενής σχέσης μεταξύ καπιταλισμού και ψυχικής δυσφορίας είναι η επικράτηση της νεύρωσης. Όπως ο Joel Kovel, ψυχίατρος και καθηγητής πολιτικών επιστημών, σημειώνει: «Το πιο εντυπωσιακό χαρακτηριστικό της νεύρωσης μέσα στον καπιταλισμό είναι ότι είναι πανταχού παρούσα». Στο κλασικό του δοκίμιο «Θεραπεία στον ύστερο καπιταλισμό», ο Kovel αναφέρεται στο «κολοσσιαίο βάρος της νευρωτικής δυστυχίας στον πληθυσμό, ένα βάρος που συνεχώς και προφανώς προδίδει την καπιταλιστική ιδεολογία, η οποία υποστηρίζει ότι ο πολιτισμός των αγαθών προάγει την ανθρώπινη ευτυχία»:

«Εάν, δεδομένου όλου του εξορθολογισμού, της άνεσης, της διασκέδασης και της επιλογής, οι άνθρωποι εξακολουθούν να είναι άθλια, αδυνατούν να αγαπήσουν, να πιστέψουν ή να αισθανθούν κάποια ακεραιότητα στη ζωή τους, θα μπορούσαν επίσης να αρχίσουν να συνάγουν το συμπέρασμα ότι κάτι ήταν σοβαρό λάθος στην κοινωνική τους τάξη».

Υπήρξε επίσης μια συναρπαστική έρευνα που έγινε πρόσφατα από τον Eli Zaretsky (Political Freud) και τον Bruce Cohen (συγγραφέα της Ψυχιατρικής Ηγεμονίας), που έχουν γράψει και οι δύο για τις σχέσεις μεταξύ της οικογένειας, της σεξουαλικότητας και του καπιταλισμού στη δημιουργία νευρώσεων.

Φυσικά ο Μαρξ ήταν ο σπουδαίος αναλυτής της αλλοτρίωσης, δείχνοντας πώς η καπιταλιστική οικονομία παράγει αλλοτρίωση ως μέρος της ίδιας της δομής της - επισημαίνοντας για παράδειγμα πως η αλλοτρίωση «παγιδεύεται» ενσωματωμένη σε προϊόντα, εμπορεύματα. Όπως επισημαίνει ο Pavon Cuellar, «ο Μαρξ ήταν ο πρώτος που συνειδητοποίησε ότι αυτή η αλλοτρίωση παίρνει ουσιαστικά περιεχόμενο και ενσαρκώνεται στα πράγματα - στα «προϊόντα». Αυτά τα αγαθά «φετίχ», όπως προσθέτει, φαίνεται να υπόσχονται να επιστρέψουν, όταν καταναλώνονται, το υποκειμενικό-κοινωνικό κομμάτι που χάνεται από τους αποξενωμένους, ενώ παράγουν: «οι αλλοτριωμένοι έχουν χάσει αυτό που φαντάζονται [ή ελπίζουν] φετίχ».

Αυτή η κατανόηση της αλλοτρίωσης είναι πραγματικά το βασικό ζήτημα για τον Μαρξ. Οι άνθρωποι πιθανώς τον γνωρίζουν σήμερα για τη θεωρία του περί Κεφαλαίου - πώς τα ζητήματα εκμετάλλευσης, κέρδους και ελέγχου συνεχώς χαρακτηρίζουν και επανεμφανίζονται στον καπιταλισμό - αλλά το βασικό μέλημα του Μαρξ και αυτό που παραμελείται ή παρερμηνεύεται συνεχώς είναι η άποψή του για την ανθρώπινη δημιουργικότητα και τη σημασία της - την «κολοσσιαία παραγωγική δύναμη» του ανθρώπου, όπως την ονομάζει -και αλλοτριώνει ο καπιταλισμός. Ο Μαρξ αναφέρει αυτήν την εξαιρετική παγκόσμια μετασχηματιστική ενέργεια ως «ενεργό είδος ζωής», αλλά αυτές οι τεράστιες δημιουργικές ενέργειες και μετασχηματιστικές ικανότητες μετατρέπονται στον καπιταλισμό σε κάτι αλλόκοτο, υποδουλωμένο, φετιχοποιημένο.

Μετασχηματισμός της επιθυμίας

Για τον Μαρξ, είναι η αλλοτρίωση και η βαθιά «εξάρθρωση» του ανθρώπινου πνεύματος που χαρακτηρίζει τον βιομηχανικό καπιταλισμό. Παρομοιάζοντας την κατάσταση αυτή με μια μητέρα που αφού γεννάει, της αφαιρείται αμέσως το μωρό, το οποίο μετατρέπεται σε κάτι ξένο, αλλότριο, κάτι που μοιάζει με κούκλα - με ένα εμπόρευμα.

Πράγματι, ο καταναλωτισμός και ο υλισμός είναι ευρέως αναγνωρισμένοι σήμερα ως βασικοί μοχλοί μιας σειράς προβλημάτων ψυχικής υγείας, από τον εθισμό έως την κατάθλιψη. Όπως σημειώνει ο George Monbiot, «Η αγορά περισσότερων υλικών αγαθών συνδέεται με την κατάθλιψη, το άγχος και τις δυσλειτουργικές σχέσεις. Είναι κοινωνικά καταστροφικό και αυτοκαταστροφικό». Η ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεύτρια Sue Gerhardt έχει γράψει πολύ εύστοχα για αυτή την σχέση, υποδηλώνοντας ότι στις σύγχρονες κοινωνίες συχνά «συγχέουμε την υλική ευημερία με την ψυχολογική ευημερία». Στο βιβλίο της «Η Εγωιστική Κοινωνία» δείχνει πόσο επιτυχώς και αμείλικτα ο καταναλωτικός καπιταλισμός ανασχηματίζει το μυαλό μας και επαναπροσδιορίζει το νευρικό μας σύστημα με τη δική του εικόνα. Γιατί «θα χάναμε μεγάλο μέρος του τι είναι ο καπιταλισμός», σημειώνει, «εάν παραβλέψουμε τον ρόλο του στην εμπορία της επιθυμίας».

Μια άλλη βασική πτυχή του καπιταλισμού και των επιπτώσεών του στην ψυχική ασθένεια είναι φυσικά η ανισότητα. Όπως αναφέρθηκε στην έκθεση του Royal College of Psychiatrists: «Η ανισότητα είναι ένας βασικός καθοριστικός παράγοντας της ψυχικής ασθένειας: όσο μεγαλύτερο είναι το επίπεδο της ανισότητας, τόσο χειρότερα είναι τα αποτελέσματα της ψυχικής υγείας. Τα παιδιά από τα φτωχότερα νοικοκυριά έχουν τριπλάσιο κίνδυνο ψυχικής κακής υγείας από τα παιδιά από τα πλουσιότερα νοικοκυριά. Η ψυχική ασθένεια συνδέεται σταθερά με τη στέρηση, το χαμηλό εισόδημα, την ανεργία, την κακή εκπαίδευση, τη χειρότερη σωματική υγεία».

Ορισμένοι ειδικοί πρότειναν μάλιστα ότι ο ίδιος ο καπιταλισμός, ως τρόπος σκέψης ή αντίληψης για τον κόσμο, θα μπορούσε να θεωρηθεί ως μάλλον «ψυχοπαθητικό» ή παθολογικό σύστημα. Υπάρχουν σίγουρα κάποιες εντυπωσιακές αντιστοιχίες μεταξύ σύγχρονων χρηματοπιστωτικών και εταιρικών συστημάτων και ατόμων που έχουν διαγνωστεί με κλινική ψυχοπάθεια, όπως διαπίστωσαν ορισμένοι αναλυτές.

Ο Robert Hare, για παράδειγμα, μια από τις κορυφαίες μορφές στην ψυχιατρική στον κόσμο και συντάκτης της ευρέως αποδεκτής «λίστας ελέγχου Hare» που χρησιμοποιείται για να δοκιμάσει την ψυχοπάθεια, παρατήρησε στον δημοσιογράφο Jon Ronson: «Δεν έπρεπε να έκανα την έρευνά μου μόνο στις φυλακές. Θα έπρεπε να είχα περάσει αρκετό καιρό στο Χρηματιστήριο». «Αλλά σίγουρα οι ψυχοπαθείς των χρηματιστηριακών αγορών δεν μπορούν να είναι τόσο κακοί όσο οι ψυχοπαθείς των κατά συρροή δολοφόνων;» ρωτάει ο δημοσιογράφος. «Οι κατά συρροή δολοφόνοι καταστρέφουν τις οικογένειες. Οι εταιρικοί και πολιτικοί ψυχοπαθητικοί καταστρέφουν τις οικονομίες. Καταστρέφουν τις κοινωνίες» απάντησε.

Παθολογικοί φορείς

Αυτά τα χαρακτηριστικά, όπως ο Joel Bakan γράφει στο βιβλίο του «The Corporation», είναι κρυπτογραφημένα στην ίδια τη δομή των σύγχρονων εταιρειών - είναι μέρος του βασικού DNA τους και modus operandi. «Η νόμιμα καθορισμένη εντολή της εταιρίας είναι να επιδιώκει, αμείλικτα και χωρίς εξαίρεση, το δικό της συμφέρον, ανεξάρτητα από τις συχνά βλαβερές συνέπειες που θα μπορούσε να προκαλέσει σε άλλους». Ως εκ τούτου, με τον δικό της νομικό ορισμό, η εταιρία είναι ένας παθολογικός θεσμός και ο Bakan παραθέτει τα διαγνωστικά χαρακτηριστικά της προεπιλεγμένης παθολογίας τους (έλλειψη συμπάθειας, επιδίωξη ιδιοτέλειας, μεγαλοπρέπεια, ρηχή επιρροή, επιθετικότητα, κοινωνική αδιαφορία) για να δείξει ποιος είναι ο αξιόπιστος διαταραγμένος ασθενής.

Γιατί όλες αυτές οι σύγχρονες κοινωνικές και οικονομικές πρακτικές και διαδικασίες δημιουργούν τόσες πολλές ασθένειες, τόσες πολλές διαταραχές; Για να απαντήσουμε σε αυτό, πρέπει να κοιτάξουμε πίσω στο ευρύτερο σχέδιο του Διαφωτισμού και στα ψυχολογικά μοντέλα της ανθρώπινης φύσης από τα οποία προέκυψε. Ο σύγχρονος καπιταλισμός εξελίχθηκε μέσα από ένα στενό, «ορθολογικό» συμφέρον - την έννοια του homo economicus. Όπως τονίζει ο Iain McGilchrist, «Ο καπιταλισμός και ο καταναλωτισμός, και οι ανθρώπινες σχέσεις που παράγουν, βασίζονται στη χρησιμότητα, στην απληστία και τον ανταγωνισμό, και ήρθαν να αντικαταστήσουν αυτές που βασίζονται σε αισθητή σύνδεση και πολιτισμική συνέχεια».

Τώρα γνωρίζουμε πόσο λανθασμένο και καταστροφικό είναι αυτό το μοντέλο του εαυτού. Η πρόσφατη νευροεπιστημονική έρευνα για τον «κοινωνικό εγκέφαλο», μαζί με τις συναρπαστικές εξελίξεις στη θεωρία της σύγχρονης προσκόλλησης, την αναπτυξιακή ψυχολογία και τη διαπροσωπική νευροβιολογία, αναθεωρούν σημαντικά και αναβαθμίζουν αυτήν την μάλλον γραφική παλιομοδίτικη άποψη του απομονωμένου «ορθολογικού» ατόμου, αποκαλύπτοντας μια πολύ πιο πλούσια και πιο εξελιγμένη κατανόηση της ανθρώπινης ανάπτυξης και ταυτότητας, μέσω της αυξημένης γνώσης της ενδοεπιλογής του «δεξιού ημισφαιρίου», των ασυνείδητων διαδικασιών, της συμπεριφοράς των ομάδων, του ρόλου της ενσυναίσθησης στην ανάπτυξη του εγκεφάλου και της σημασίας του πλαισίου και της κοινωνικοποίησης.

Όπως παρατηρεί ο νευροεπιστήμονας David Eagleman, ο ίδιος ο ανθρώπινος εγκέφαλος βασίζεται σε άλλους εγκεφάλους για την ίδια του την ύπαρξη και ανάπτυξη - η έννοια του «εγώ», σημειώνει, εξαρτάται από την πραγματικότητα του «εμείς»: Είμαστε ένας απλός τεράστιος οργανισμός, ένα νευρωνικό δίκτυο ενσωματωμένο σε έναν πολύ μεγαλύτερο ιστό νευρωνικών δικτύων. Οι εγκέφαλοί μας είναι τόσο ριζικά συνδεδεμένοι ώστε να αλληλεπιδρούν, ότι δεν είναι καν σαφές, που ο καθένας από μας αρχίζει και που τελειώνει. Το ποιος είστε εσείς έχει να κάνει με το ποιοι είμαστε εμείς. Η αλήθεια είναι ότι χρειαζόμαστε ο ένας τον άλλον.

«Δεν υπάρχει κανένας μοναδικός εγκέφαλος», παρατηρεί ο Louis Cozolino, «οι εγκέφαλοι υπάρχουν μόνο μέσα σε δίκτυα άλλων εγκεφάλων». Μερικοί μάλιστα έχουν ορίσει αυτή τη νέα νευρολογική και επιστημονική κατανόηση των βαθιών μοτίβων αλληλεξάρτησης, της αμοιβαίας συνεργασίας και του κοινωνικού εγκεφάλου ως «Νευρο-μαρξισμό».

Ο καπιταλισμός φαίνεται να έχει τις ρίζες του σε ένα ριζικά παραμορφωμένο, αφελές και ντεμοντέ μοντέλο του δέκατου έβδομου αιώνα για το ποιοι είμαστε. Προσπαθεί να μας κάνει να σκεφτούμε ότι είμαστε απομονωμένοι, αυτόνομοι, ανταγωνιστικοί, αποσαφηνισμένοι. Η βλάβη που αυτή η άποψη του εαυτού μας έχει κάνει είναι ανυπολόγιστη.

Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν και ενθαρρύνονται να πιστεύουν ότι αυτά τα προβλήματα και οι διαταραχές - ψύχωση, σχιζοφρένεια, άγχος, κατάθλιψη, αυτοτραυματισμός - αυτά τα συμπτώματα ενός «άρρωστου κόσμου» είναι δικά τους. «Αλλά τι γίνεται αν το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι ζούμε σε λανθασμένη κοινωνία;» ρωτά ο Tom Syverson. Ίσως ο Adorno ήταν σωστός όταν είπε, «λάθος ζωή δεν μπορεί να ζήσει σωστά».

Η ρίζα αυτού του «ζει κακώς» φαίνεται να είναι επειδή ζούμε σε ένα κοινωνικό και οικονομικό σύστημα αντίθετο τόσο με την ψυχολογία όσο και με τη νευρολογία μας. Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι ο εσωτερικός και ο εξωτερικός μας κόσμος αλληλεπιδρούν διαρκώς και βαθιά μεταξύ τους και ότι, επομένως, αντί να διαχωρίζουμε την κατανόηση των οικονομικών και κοινωνικών πρακτικών από την κατανόηση της ψυχολογίας και της ανθρώπινης ανάπτυξης, χρειαζόμαστε να τα συσχετίσουμε, να τα ευθυγραμμίσουμε. Και για να συμβεί αυτό, χρειαζόμαστε έναν νέο διάλογο μεταξύ του πολιτικού και του προσωπικού κόσμου, ένα νέο ολοκληρωμένο πρότυπο για την ψυχική υγεία και μια νέα πολιτική.

Από το tvxs