«Ο Τραμπ εξυπηρετεί τη λευκή εθνικιστική βάση των ψηφοφόρων του»

zirou.jpg

19.08.2017, 19:45 | Ετικέτες:  Ντόναλντ Τραμπ, ΗΠΑ, ρατσισμός, κοινωνία

Συντάκτης: 

Τάσος Τσακίρογλου

Ο πανεπιστημιακός και κοινωνικός αναλυτής Χένρι Ζιρού, ο οποίος έχει χαρακτηριστεί «ο Μπέρναρντ Ράσελ της εποχής μας», αναλύει σε βάθος την αμερικανική κοινωνία και το φαινόμενο Τραμπ, δημιουργώντας μια στιβαρή γέφυρα ανάμεσα στην πολιτική και τη μελέτη των πολιτισμικών εξελίξεων.

Εξηγεί το πώς οι αλλαγές που επέφερε ο νεοφιλελευθερισμός πάτησαν πάνω σε ένα παραδοσιακό συντηρητικό έδαφος, επί του οποίου φυτρώνουν σήμερα τα άνθη του κακού: ρατσισμός, θρησκοληψία, ατομικισμός, κοινωνική αποξένωση και αδιαφορία, άκρατος ανταγωνισμός και μαζική αλλοτρίωση. Βλέπει ωστόσο και ελπιδοφόρα σημάδια, καθώς η αντίσταση στον Τραμπ επαναφέρει στο προσκήνιο τη συζήτηση για μια κοινωνία πέραν του καπιταλισμού.

Φωνές όπως αυτές του Ζιρού είναι κάτι παραπάνω από πολύτιμες, σε μια περίοδο που τίθεται εν αμφιβόλω ακόμα και αυτή η έννοια της αλήθειας και η κοινωνική ζωή γεμίζει με τα συνειδητά ψεύδη του προέδρου και του περιβάλλοντός του.

• Τον Απρίλιο, μετά την εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ, δηλώσατε ότι «η συλλογική αντίσταση δεν αποτελεί πλέον “μια επιλογή”, αλλά μια αναγκαιότητα». Πού βρισκόμαστε σήμερα, τέσσερις μήνες μετά;

Ο Τραμπ ξεπέρασε κάθε προσδοκία στο να εφαρμόζει ολοκληρωτικές πολιτικές, οι οποίες έχουν κηρύξει τον πόλεμο στα αναπαραγωγικά δικαιώματα των γυναικών, στον πλανήτη, στη δημόσια εκπαίδευση, στα πολιτικά δικαιώματα, στους μετανάστες από τη Λατινική Αμερική, στους μουσουλμάνους, στα δημόσια αγαθά και στις δημοκρατικές αξίες. Αποτελεί μια τραγωδία για τη δημοκρατία και έναν θρίαμβο του ολοκληρωτισμού.

Στη σύντομη θητεία του εξυπηρετεί τη λευκή εθνικιστική βάση του, καταπάτησε όλες τις υποσχέσεις του ότι θα ανακουφίσει την εργατική τάξη από τα βάσανά της, ότι θα παρέχει αξιοπρεπή περίθαλψη για όλους και ότι θα ανοικοδομήσει τις υποδομές της Αμερικής.

Η βλακώδης ρητορική του ανταποκρίνεται στο ότι επενδύει σε έναν τρόπο ολοκληρωτισμού, ο οποίος βασίζεται σε μια κουλτούρα βιαιότητας και μιλιταρισμού και σε μια απολογητική των νεοφιλελεύθερων πολιτικών, αλλά και σε μια ισχυρή δέσμευση σε καταστροφικές πολιτικές προς όφελος των πλουσίων και των χρηματοπιστωτικών ελίτ.

• Εχετε συγκρίνει την Αμερική του Τραμπ με τους δυστοπικούς κόσμους του «1984» του Οργουελ και του «Θαυμαστού Καινούργιου Κόσμου» του Χάξλεϊ. Υπάρχει διέξοδος απ’ αυτή την κατάσταση;

Υπάρχει μια ελπίδα στο γεγονός ότι βλέπουμε μια αυξανόμενη αντίσταση προς τον Τραμπ. Μια αντίσταση που επανακατευθύνει την οργή και τον πόνο των μη κατεχόντων προς μια βαθύτερη κατανόηση των συνθηκών που πρέπει να αμφισβητήσουμε, προκειμένου να δημιουργηθεί μια δημοκρατική πολιτική «επανάσταση».

Αυτό που απαιτείται είναι μια συντονισμένη προσπάθεια να αντιληφθούμε τι θα σημάνει και με τι θα μοιάζει ο δημοκρατικός σοσιαλισμός του 21ου αιώνα.

Αυτό συνεπάγεται να ξαναστοχαστούμε πάνω στο θέμα της πολιτικής. Μιας πολιτικής που θα εξάψει εκ νέου την κοινωνική φαντασία. Κεντρικός σε έναν τέτοιο αγώνα είναι ο ρόλος που μπορεί να παίξει η παιδεία στη δημιουργία μιας επιμορφωτικής κουλτούρας, ικανής να διαμορφώσει κριτικούς πολίτες που θα εμπλακούν στον κοινό σκοπό.

• Τι σημαίνει για την πολιτική αυτό;

Σε αυτή την περίπτωση, η πολιτική κινείται πέρα από τις εφήμερες διαμαρτυρίες και αναδιαμορφώνεται, ώστε να φτιαχτούν οι δημόσιες σφαίρες που θα δώσουν την ευκαιρία στους προοδευτικούς πολίτες να σκεφτούν επίμονα για θέματα όπως: πώς μπορούν να ευθυγραμμιστούν τα κινήματα, οι οργανώσεις και οι θεσμοί, ώστε να δημιουργήσουν νέους πολιτικούς σχηματισμούς, πρόθυμους να αντιμετωπίσουν τον νεοφιλελεύθερο καπιταλισμό και τις άλλες μορφές καταπίεσης, όχι απλώς σαν συμπτώματα μιας παραμόρφωσης της δημοκρατίας, αλλά ως τμήμα ενός πιο ριζοσπαστικού σχεδίου, το οποίο δεν θα συμβιβάζεται με τις αιτίες που προκαλούν όλα αυτά.

Σε αυτή την περίπτωση, η αντίσταση δεν μπορεί να είναι ούτε αμυντική ούτε εφήμερη, δηλαδή να περιορίζεται είτε στην κριτική των πολιτικών του Τραμπ είτε σε βραχύβιες διαμαρτυρίες.

Τα καλά νέα είναι ότι πολλές ομάδες καλούν για ένα νέο όραμα, για μια ηθική γλώσσα και για δημοκρατικές αξίες, προκειμένου να αναπτυχθεί ένα πολιτικό πρόγραμμα σκέψης πέρα από τον καπιταλισμό.

Αυτό που είναι ελπιδοφόρο είναι ότι αυτές οι νέες μορφές αντίστασης αναγνωρίζουν ότι η θεσμική αλλαγή δεν μπορεί να αποκοπεί από μια πολιτική κοινωνικού μετασχηματισμού.

• Η νέα διοίκηση του Τραμπ έχει εγκαθιδρύσει έννοιες όπως «ψεύτικες ειδήσεις» (fake news) και «εναλλακτικά γεγονότα» (alternative facts). Τι σημαίνει αυτό για την κοινωνική ζωή στις ΗΠΑ;

Ο περιφρονητικός και θορυβώδης ισχυρισμός ότι η επιστήμη και οι αλήθειες που βασίζονται σε γεγονότα είναι ψεύτικες ειδήσεις, η απόρριψη του δικαιώματος των δημοσιογράφων να απαιτούν τη λογοδοσία της εξουσίας σαν ένα κόμμα της αντιπολίτευσης, αλλά και ο βομβαρδισμός του αμερικανικού κοινού με τη διάδοση του εμπορίου ψευδών, φανερώνουν την περιφρόνησή του για τη διανόηση, τη λογική και την αλήθεια.

Πιο σημαντικό, όμως, είναι το γεγονός ότι χρησιμοποιεί τις ψεύτικες ειδήσεις σαν μια μορφή αφήγησης που λειτουργεί σαν όπλο, ότι αφαιρεί κάθε νόημα από την πολιτική και περιορίζει τη γλώσσα στο επίπεδο των απλών (ατομικών) γνωμών.

Υπ’ αυτές τις συνθήκες, οι ψεύτικες ειδήσεις γίνονται λεκτική ταχυδακτυλουργία, η οποία χρησιμοποιείται όχι μόνο για να αποκρύψει την κτηνωδία του καθεστώτος Τραμπ, αλλά επίσης για να προωθήσει μια μορφή πολιτικού αναλφαβητισμού.

Είναι κρίσιμο να αντιληφθούμε ότι τα επαναλαμβανόμενα ψεύδη του Τραμπ και η χρήση των ψεύτικων ειδήσεων για τη διαστρέβλωση της αλήθειας υπηρετούν τη βία, διότι αποπολιτικοποιούν τους πολίτες και τους συμπεριφέρονται σαν παιδιά.

Τέτοιες τακτικές διαστρέβλωσης δεν αφήνουν χώρο για μετάφραση από το προσωπικό στο δημόσιο και, κάνοντάς το αυτό, καταστρέφουν την αξία του στοχασμού για τον εαυτό μας.

Η υιοθέτηση των ψεύτικων ειδήσεων από τον Τραμπ υπονομεύει, εάν δεν αποφεύγει, την πολιτική συζήτηση στη δημόσια σφαίρα και προετοιμάζει το έδαφος για μια φασιστική μορφοποιητική κουλτούρα.

• Ο Μπέρνι Σάντερς, αντίθετα με το πρόγραμμα του Τραμπ, προτείνει ένα δημόσιο σύστημα καθολικής περίθαλψης για όλους τους Αμερικανούς. Ποια είναι η άποψή σας;

Είναι ένα βήμα στη σωστή κατεύθυνση, διότι βασίζεται στην αντίληψη ότι το κράτος έχει μια ευθύνη να παρέχει όχι μόνο πολιτικά και κοινωνικά, αλλά και οικονομικά δικαιώματα.

Επιπλέον, αυτό το αίτημα μπορεί να φέρει πολλούς διαφορετικούς ανθρώπους κάτω από τη διεκδίκηση για δωρεάν περίθαλψη, ενώ ταυτόχρονα προσφέρει μια πλατφόρμα για να εξετάσουμε το πώς οι πολιτικές και οικονομικές συνθήκες που έχουν προκαλέσει μαζική ανισότητα πλούτου, εισοδήματος και εξουσίας, έχουν ως αποτέλεσμα την κατάργηση των κοινωνικών παροχών, όπως η περίθαλψη.

• Εθισμός, μοναξιά, κατάθλιψη, στέρηση ύπνου, αυτοκτονίες. Πολλοί ψυχολόγοι ισχυρίζονται ότι τα κινητά (smartphones) και τα κοινωνικά δίκτυα (social media) έχουν καταστρέψει μια γενιά (την iGen, όπως την ονομάζει η δρ Ζαν Τουένγκ). Τι λέτε εσείς;

Τα κινητά και τα κοινωνικά δίκτυα έχουν οπωσδήποτε συντελέσει στην αναπαραγωγή μιας ιδιωτικοποιημένης κουλτούρας κοινωνικής απομόνωσης, ιδιωτικοποίησης και εμπορευματοποίησης, αλλά δεν αποτελούν την κύρια αιτία για τη μάστιγα της κοινωνικής απομόνωσης και της εξατομίκευσης που εξαπλώνονται στις ΗΠΑ.

Ο νεοφιλελευθερισμός έχει δημιουργήσει μια κουλτούρα η οποία υπονομεύει τους κοινωνικούς δεσμούς, προάγει μια κουλτούρα φόβου, καταστρέφει τους δεσμούς εμπιστοσύνης, αποθεώνει το αχαλίνωτο ατομικό συμφέρον και καλλιεργεί ένα ήθος που βασίζεται στην επιβίωση του ισχυρότερου.

Επιπλέον, υποβάλλει τους ανθρώπους σε βαθμούς φτώχειας και αθλιότητας, οι οποίοι σκοτώνουν το πνεύμα και αυξάνουν δραματικά την απελπισία και τα βάσανα.

Τα τελευταία συνοδεύονται από μια μορφή καζινο-καπιταλισμού, ο οποίος ευδοκιμεί πάνω σε μια παθολογική περιφρόνηση για την κοινότητα.

Οι Αμερικανοί ζουν τώρα σε μια εποχή θανάτου, μέσω της μοναξιάς, της απομόνωσης και του στρατιωτικοποιημένου ατομικισμού.

• Και ο ρόλος του Ιντερνετ;

Ο συνήθης ύποπτος είναι το Ιντερνετ και τα κοινωνικά δίκτυα, τα οποία απομονώνουν τους ανθρώπους μέσω της ζεστής λάμψης της οθόνης του υπολογιστή, την ίδια ώρα που ενισχύουν την ίδια τους την απομόνωση και την αίσθηση μοναξιάς.

Αλλά το να κατηγορούμε το Ιντερνετ και τα κοινωνικά δίκτυα είναι κάτι πολύ εύκολο όταν ζούμε σε μια κοινωνία στην οποία κάθε έννοια αλληλεξάρτησης, συμπάθειας, αμοιβαιότητας και φροντίδας για τον άλλον υπονομεύεται από μια νεοφιλελεύθερη ηθική, σύμφωνα με την οποία το ατομικό συμφέρον γίνεται η οργανώτρια αρχή της ζωής μας και η λογική της επιβίωσης του ισχυρότερου τρέφει μια κουλτούρα που στην καλύτερη περίπτωση προάγει την αδιαφορία για τη δυσχερή κατάσταση των άλλων και στη χειρότερη την περιφρόνηση για τους λιγότερο τυχερούς, αλλά και μια ευρεία κουλτούρα κτηνωδίας.

Τα απομονωμένα άτομα δεν φτιάχνουν μια υγιή δημοκρατική κοινωνία. Η απομόνωση, η ιδιώτευση και η ψυχρή λογική της εργαλειακής ορθολογικότητας έχουν δημιουργήσει ένα νέο είδος κοινωνικού σχηματισμού και κοινωνικής τάξης, στην οποία γίνεται δύσκολο να χτίσεις κοινοτικούς δεσμούς, βαθιές σχέσεις, μιαν αίσθηση οικειότητας και μακροχρόνιες δεσμεύσεις.

Ο νεοφιλελευθερισμός έχει δημιουργήσει μια κοινωνία τεράτων, για τα οποία ο πόνος και τα βάσανα αντιμετωπίζονται πλέον σαν ψυχαγωγία, ο πόλεμος σαν μια διαρκής κατάσταση ύπαρξης και ο μιλιταρισμός σαν η πιο ισχυρή δύναμη διαμόρφωσης του ανδρισμού.

Η πολιτική έχει πάρει διαζύγιο από την ηθική και έτσι το θέμα του κοινωνικού κόστους έχει διαχωριστεί από κάθε μορφή παρέμβασης στον κόσμο. Αυτή είναι η ποιητική των πολιτικών ζόμπι.

Η λέξη-κλειδί εδώ είναι η εξατομίκευση και αυτό αποτελεί την κατάρα τόσο των νεοφιλελεύθερων κοινωνιών όσο και της ίδιας της δημοκρατίας.

 Ποιος είναι

Ο Αμερικανός ριζοσπαστικός κοινωνικός αναλυτής έχει γεννηθεί το 1943 και είναι καθηγητής στην έδρα Πολιτιστικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο McMaster του Καναδά και διευθυντής του Κέντρου για τη Δημόσια Ερευνα στο ίδιο πανεπιστήμιο, ενώ θεωρείται ένας από τους πατέρες της κριτικής παιδαγωγικής. Είναι επίσης αρθρογράφος στο «Τruthout» και ιδρυτής του προγράμματος «Δημόσιοι Διανοούμενοι». Εχει γράψει περισσότερα από εξήντα βιβλία.

Από την ΕφΣυν

Η πολιτική της Δύσης και η Τζιχαντ

Δύο αναλυτές της καταλανικής εφημερίδας «El Periodico de Catalunya», με αφορμή την τρομοκρατική επίθεση στη Βαρκελώνη, επισημαίνουν τους βαθύτερους λόγους της ισλαμιστικής ριζοσπαστικοποίησης και της επιλογής του συγκεκριμένου τρόπου επιθέσεων, υπογραμμίζοντας μεταξύ άλλων την «εφεύρεση μιας νέας θρησκείας από τους τζιχαντιστές».

Ειδικότερα, ο αναλυτής Άλμπερτ Γκαρίδο στο άρθρο του «η εξατομικευμένη τζιχάντ» τονίζει: «Κανείς δεν πίστευε πριν από τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 πως η τζιχαντιστική πρόκληση θα προσλάμβανε τις διαστάσεις που έχει σήμερα. Όμως πριν από την ημερομηνία ορόσημο τούτη το ριζοσπαστικό Ισλάμ κόχλαζε ήδη μέσα στα φονταμενταλιστικά τεμένη, μεταξύ των επιγόνων της κληρονομιάς του Σαγίντ αλ Κούτμπ, του χρηματοδοτούμενου από τη Σαουδική Αραβία ουαχαμπισμού και εξαιτίας της μυωπίας των δυτικών στη στήριξη που παρείχαν στην κυβέρνηση των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν. Κόχλαζε επίσης η οργή από την ανεπίλυτη αραβο-ισραηλινή διένεξη, την ανεκτικότητα της Δύσης έναντι των αυταρχικών κυβερνήσεων σε πολλές μουσουλμανικές χώρες, του Ατλαντικού που ρίζωνε στην καρδιά της Ασίας, ως άμεση συνέπεια των νέων μορφών αποικισμού στην παγκόσμια αυλή της δυτικής κοινωνίας. Όταν οι ΗΠΑ εισέβαλαν στο Ιράκ, η σύγκρουση αυτή των πολιτισμών έφθασε στην γνωστή πλέον κρίσιμη μάζα της.

Ο δυναμισμός της Αλ Κάιντα, κατά πρώτο λόγο και η γέννηση του ΙΚ στη συνέχεια, κινητοποίησαν κοινωνικά στρώματα μέσα και έξω από τις ισλαμικές χώρες. Η αποτυχία της Αραβικής Άνοιξης, ο πόλεμος στη Συρία, οι διενέξεις για την ηγεμονία σε τοπική κλίμακα, οδήγησαν στην ανακατασκευή του μύθου του τζιχαντισμού μέσα στο νεοπαγές χαλιφάτο: κατέκτησε εκτεταμένα εδάφη και κήρυξε τον ιερό πόλεμο απ’ άκρου εις άκρον της Γης. Απέναντι στο σύνθημε του Αιγύπτιου Αλάα αλ Ασουάνι «η δημοκρατία είναι η λύση» επικράτησε το άλλο σύνθημα: «το Ισλάμ είναι η λύση». Και το σύνθημα τούτο κέρδισε πιστούς διαμέσου της ιδέας πως απέναντι στη νεωτερικότητα του Διαφωτισμού, η αυθεντική νεωτερικότητα είναι η επιστροφή στο παρελθόν, πρέπει να γυρίσουμε τα μάτια στην απαρχή πάντων, στις ημέρες του προφήτη.

Ο Ζαν-Πιερ Φιλιού υποστήριζε πως ο τζιχαντισμός έχει εφεύρει μία νέα θρησκεία που επικαλείται το Κοράνι, εξιδανικεύει την τζιχάντ—την προσφυγή στα όπλα για την υπεράσπιση του Ισλάμ—και το πρόσωπο του μάρτυρα. Στην ουσία, πρόκειται για μία υπεραπλούστευση της κληρονομιάς του Κορανίου, ένα ιδεολογικό άλλοθι που εκλαϊκεύει επίσης και τον πόλεμο με τη Δύση, απλουστεύει την κατάσταση της μουσουλμανικής κοινότητας στις ευρωπαϊκές χώρες και την κοινωνική κρίση σε πολλές χώρες, όπου ο μουσουλμανικός πληθυσμός τους πλεονεκτεί. Μολαταύτα, η απλούστευση τούτη ασκεί μία μεγάλη σαγήνη μέσω των συντηρητικών παραδόσεών της, και ιδιαίτερα στην Ευρώπη, όπου κυριαρχεί ένα κλίμα περιθωριοποίησης των μουσουλμανικών κοινοτήτων.

Δίχως τη δύναμη τούτη της πειθούς σε πολύ διαφορετικούς κύκλους δεν θα ήταν δυνατό να διασπαρεί σε τέτοιο βαθμό η εξατομίκευση της τζιχάντ στην Ευρώπη, όπου χωρίς να υπάρχει μία συγκεκριμένη οργάνωση για τον σχεδιασμό τρομοκρατικών πληγμάτων, όλες οι μεγάλες πόλεις αποτελούν δυνητικό στόχο για τους επίδοξους μάρτυρες. Χωρίς τον πόλεμο στη Συρία και τον συνεπακόλουθο διάδρομο διακίνησης πολεμιστών του χαλιφάτου, δεν θα ήταν δυνατή και η ανάπτυξη αυτού του δικτύου αστικής τρομοκρατίας, που με λιγοστά μέσα στη διάθεσή της, είναι ικανή να σπείρει τον τρόμο και να καλλιεργήσει την αντίληψη πως υπάρχει ένα αγεφύρωτο χάσμα ανάμεσα στον μουσουλμανικό κόσμο και τις εκκοσμικευμένες κοινωνίες της Ευρώπης».

Από την πλευρά του ο Χεσούς Νούνιεθ Βιλιαβέρδε, στο άρθρο του «Και τώρα η Βαρκελώνη» αναφέρει: «όποιο και να είναι το συγκεκριμένο προφίλ των αυτουργών της χθεσινής ειδεχθούς επίθεσης στη Βαρκελώνη - και μολονότι η κύρια υπόθεση της τζιχαντιστικής ευθύνης δεν είναι δυνατόν να αποκλείσει ολότελα οποιοδήποτε άλλο κίνητρο - όλα υποδεικνύουν πως βρισκόμαστε ενώπιον ακόμη ενός παραδείγματος αυτού που συνηθίζουμε να αποκαλούμε "αντίσταση χωρίς αρχηγό".

Παρά τα πολλαπλά λάθη που έχει συσσωρεύσει η Δύση στην απάντησή της στα όσα κτυπήματα έχουν ακολουθήσει τα κτυπήματα της 11ης Σεπτεμβρίου και η οποία κατά κύριο λόγο συνίστατο στη στρατιωτική επέμβαση και την εισβολή σε μουσουλμανικά κράτη, παραμένει γεγονός ότι τόσο η Αλ Κάιντα, όσο και το Ισλαμικό Κράτος και όποιος άλλος θέλει να τους μιμηθεί, δεν μπορεί να φέρει εις πέρας μία επίθεση μεγάλων διαστάσεων.

Τουλάχιστον στις δυτικές χώρες, οι μηχανισμοί πληροφόρησης και αντικατασκοπείας έχουν τελειοποιηθεί σε τέτοιο επίπεδο που καθιστούν πολύ δύσκολη την οργάνωση ενός κτυπήματος που θα απαιτεί μία ομάδα εκπαιδευμένη και οργανωμένη στο πεδίο δράσης της, ακόμη και με τα λιγοστά ίχνη που αναπόφευκτα θα αφήνουν κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας. Αυτό έχει οδηγήσει τους ηγέτες των οργανώσεων να αναζητήσουν εναλλακτικούς τρόπους πληγμάτων, που θα μπορούν να είναι προσβάσιμοι στον καθένα από τους επίδοξους αυτουργούς των τρομοκρατικών ενεργειών. Ήδη οι πρόμαχοι της «λευκής υπεροχής» στις ΗΠΑ έχουν υιοθετήσει τέτοιες μεθόδους από το 1988, η Αλ Κάιντα επίσης δια στόματος του Αμπού Μουσάντ αλ Σούρι τις έχει δρομολογήσει από το 2004, ενώ και το Ισλαμικό Κράτος μέσω του Αμπού Μοχάμεντ αλ Αντνάνι, τις διακήρυξε τον Σεπτέμβριο του 2014 όπως αναφέρει το Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων.

Στην ουσία τους, οι εναλλακτικές τούτες στρατηγικές επωφελούνται από τα ριζοσπαστικοποιημένα στοιχεία, που στην πλειονότητά τους δεν ανήκουν σε οργανωμένες ομάδες ούτε είχαν προηγουμένως ταξιδεύσει σε προβληματικές χώρες. Είναι κατά βάση άνθρωποι που ουσιαστικά δεν είναι εντοπίσιμοι μέχρι τη στιγμή που ενεργούν και μολονότι δεν είναι σε θέση να προκαλέσουν κάτι τόσο θεαματικό και δυναμικό όπως οι επιθέσεις στη Νέα Υόρκη και την Ουάσιγκτον, δύνανται ωστόσο να προκαλέσουν ανεπανόρθωτες ζημιές στους δρόμους της Νίκαιας, του Παρισιού, των Βρυξελλών, του Βερολίνου, του Λονδίνου, και τώρα της Βαρκελώνης.

Για τις πράξεις τους τούτες δεν έχουν ανάγκη από την υψηλή εκπαίδευση στης τρομοκρατικές πρακτικές, ούτε εξελιγμένα όπλα κι εκρηκτικά. Δρούν κατά κύριο λόγο εναντίον ‘μαλακών’ στόχων (εκείνων δηλ. που δεν φυλάσσονται επιμελώς), επικεντρώνοντας σε κατοικημένες περιοχές και αμάχους.

Και μολονότι δεν καταφέρνουν πάντοτε να αφαιρέσουν ανθρώπινες ζωές, ωστόσο αυτά τα στοιχεία εξασφαλίζουν ότι έχει δημιουργηθεί ένα γενικευμένο κλίμα τρόμου μεταξύ του πληθυσμού, που οικειοποιούνται το ΙΚ, ή η οποιαδήποτε άλλη ομάδα επικαλείται πως είναι μέλη της (δίχως αυτό να σημαίνει πως η διαταγή για την συγκεκριμένη επίθεση δόθηκε απ’ ευθείας από τον Αλ Ζαουάχρι, ή τον Αλ Μπαγκτάντι). Και δυστυχώς, οι δυτικές κυβερνήσεις σε πολλές περιπτώσεις, εξακολουθούν να καταφεύγουν σε στρατιωτικά μέτρα, σάμπως και αυτό θα μπορούσε να συμβάλει πραγματικά στην εξουδετέρωση μίας απειλής που έχει τις βαθιές ρίζες της στα κοινωνικά, πολιτικά και οικονομικά προβλήματα των κοινωνιών, που απαιτούν άλλους μηχανισμούς λύσης. 

Χωρίς διάθεση κινδυνολογίας, η πραγματικότητα των τελευταίων χρόνων μας καταδεικνύει πως όλοι μας βρισκόμαστε στον κατάλογο των πιθανών στόχων. Είναι σαφές ότι ουδείς διαθέτει την μαγική συνταγή για την εκρίζωση της τρομοκρατίας, αλλά επίσης είναι φανερό ότι δεν πρέπει να παραλύσουμε ενώπιον μίας απειλής, που δεν είναι υπαρξιακή, μολονότι δεν πρόκειται να μας αφήσει για πολύ καιρό ακόμα».

Από το tvxs

Σε δημογραφική κάθοδο η Ελλάδα

dimograiko.jpg

Dreamstime

13.08.2017, 10:55 | Ετικέτες:  Ελλάδα, Ευρώπη, παιδιά, γυναίκες, μετανάστες

Συντάκτης: 

efsyn.gr

Δυσοίωνες εκτιμήσεις για το δημογραφικό στην Ελλάδα προχώρησε γερμανικό ινστιτούτο, που προβλέπει πληθυσμό 9,9 εκατομμυρίων το 2030 και 8,9 εκατ. το 2050, από 10,8 εκατ. το 2016 και παρουσιάζει μία συνεχώς φθίνουσα πορεία μέχρι τα μέσα του αιώνα.

Η νέα μελέτη του Ινστιτούτου του Βερολίνου για τον Πληθυσμό και την Ανάπτυξη αναλύει γενικότερα το δημογραφικό μέλλον της Ευρώπης και αναδεικνύει ανάμικτες τάσεις, τόσο θετικές όσο και αρνητικές.

Τα στοιχεία αναφέρουν ότι μεταξύ 2011-2016 η χώρα μας έχασε σχεδόν το 3% του πληθυσμού της, μεταξύ άλλων λόγω της γέννησης λιγότερων παιδιών εξαιτίας της οικονομικής κρίσης.

Προβλέπει ότι από περίπου 10,8 εκατομμύρια το 2016, ο πληθυσμός της χώρας μας θα μειωθεί στα 9,9 εκατομμύρια έως το 2030 και στα 8,9 εκατομμύρια έως το 2050, με συνέπεια να υποστεί μια πρόσθετη μείωση κατά περίπου 18%.

Με δείκτη ολικής γονιμότητας 1,33 -ο προβλεπόμενος μέσος αριθμών παιδιών ανά γυναίκα-, η Ελλάδα έχει σήμερα σχεδόν τη χαμηλότερη επίδοση στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η μελέτη επισημαίνει ότι εξαιτίας, κυρίως, του μικρού αριθμού παιδιών που γεννιούνται στη χώρα μας (περίπου 90.000 ετησίως), η Ελλάδα έχει πλέον έναν από τους πιο γερασμένους πληθυσμούς στην Ευρώπη, καθώς πάνω από το ένα πέμπτο των κατοίκων της (το 21%) είναι άνω των 65 ετών. Μόνον η Ιταλία στην Ευρώπη έχει υψηλότερο ποσοστό ηλικιωμένων.

Οι γερμανοί ερευνητές προβλέπουν ότι, με βάση τις έως τώρα δημογραφικές τάσεις, η Ελλάδα είναι πιθανό πως θα έχει τη χειρότερη σε όλη την Ευρώπη αναλογία εργαζομένων προς συνταξιούχους έως το 2050.

Η «γηραιά» ήπειρος

Η Ευρώπη είναι στην κυριολεξία μια «γηραιά» ήπειρος, έχοντας πληθυσμό κατά μέσο όρο πιο γερασμένο από τις άλλες ηπείρους.

Σήμερα στην Ευρώπη υπάρχουν περίπου 32 συνταξιούχοι για κάθε 100 εργαζόμενους 20 έως 64 ετών, δηλαδή περίπου τρεις εργαζόμενοι αντιστοιχούν σε ένα συνταξιούχο. Αυτή η αναλογία προβλέπεται να πέσει όμως σε δύο εργαζόμενους ανά συνταξιούχο έως τα μέσα του 21ού αιώνα.

Η μελέτη εκτιμά ότι έως το 2050 η υψηλότερη μέση ηλικία του πληθυσμού, μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών, θα υπάρχει στην Ελλάδα και στην Πορτογαλία, δύο χώρες που επίσης θα γνωρίσουν και συρρίκνωση του πληθυσμού τους, εκτός από τη γήρανση.

Όπως επισημαίνεται, η μόνιμη εγκατάσταση και η επιτυχής ενσωμάτωση περισσότερων μεταναστών μπορεί να αποτελέσει αντίβαρο σε αυτές τις δύο αρνητικές τάσεις.

Τονίζεται ότι ουσιαστικά σήμερα σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες οι γυναίκες αποκτούν λιγότερα παιδιά από όσα απαιτούνται για να μείνει σταθερός ο πληθυσμός τους χωρίς τη βοήθεια των μεταναστών.

Για να συμβεί μια τέτοια σταθεροποίηση, χρειάζεται ένας δείκτης γονιμότητας περίπου 2,3 παιδιών ανά γυναίκα, αλλά σήμερα ο μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση των 28 κρατών μελών είναι μόνο 1,58 παιδιά ανά γυναίκα.

Αν οι Ευρωπαίες συνεχίσουν να γεννούν κατά μέσο όρο περίπου 1,5 παιδιά σε βάθος χρόνου, τότε ο πληθυσμός της Ευρώπης θα μειωνόταν στο μισό μέσα στα επόμενα 65 χρόνια, εφόσον όμως υπήρχε μηδενική μετανάστευση και αμετάβλητο προσδόκιμο ζωής.

Επειδή όμως καμία από αυτές τις δύο τελευταίες υποθέσεις δεν είναι ρεαλιστική, οι δημογράφοι θεωρούν ότι, για να σταθεροποιηθεί ο ευρωπαϊκός πληθυσμός, αρκεί ένας μέσος δείκτης γονιμότητας 1,6 έως 1,8 παιδιών ανά γυναίκα, κάτι που δεν απέχει πολύ από τον τωρινό δείκτη (1,58).

Στην κορυφή της ευρωπαϊκής γονιμότητας σήμερα βρίσκεται η Γαλλία με δείκτη γέννησης σχεδόν δύο παιδιών (1,96) ανά γυναίκα. Η Ιρλανδία, η Βρετανία, η Σουηδία και η Δανία έχουν επίσης σχετικά υψηλό δείκτη γονιμότητας.

Αντίθετα, η εικόνα είναι τελείως διαφορετική στο Νότο, καθώς Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία και Κύπρος έχουν το χαμηλότερο δείκτη γονιμότητας, γύρω στα 1,3 παιδιά ανά γυναίκα. Η διαίρεση αυτή της Ευρώπης δεν έχει αλλάξει εδώ και σχεδόν τρεις δεκαετίες.

Χάσμα Βορρά-Νότου

Σύμφωνα με την έκθεση, η Ευρώπη είναι δημογραφικά διαιρεμένη. Στο βορρά, στη δύση και στο κέντρο της ηπείρου υπάρχουν σχετικά υψηλοί δείκτες γονιμότητας και μετανάστευσης που διασφαλίζουν την ανάπτυξη των πληθυσμού στο προβλεπτό μέλλον.

Αντίθετα, η νότια και η ανατολική Ευρώπη καταγράφουν επιταχυνόμενη γήρανση και απώλειες πληθυσμού.

Η μελέτη επισημαίνει ότι ειδικά ο ευρωπαϊκός Νότος συνδυάζει την πληθυσμιακή συρρίκνωση και την πληθυσμιακή γήρανση. Σε χώρες όπως η Ελλάδα και η Ιταλία, ολοένα περισσότεροι εγκαταλείπουν την αγορά εργασίας για να βγουν στη σύνταξη, από ό,τι νέοι άνθρωποι εισέρχονται στην αγορά εργασίας ως εργαζόμενοι.

Στις χώρες με χαμηλό δείκτη γονιμότητας όπως η Ελλάδα, αυτή η διαδικασία και το άνοιγμα της «ψαλίδας» εργαζομένων-συνταξιούχων συμβαίνει πιο γρήγορα από ό,τι σε βορειότερες χώρες. Γι' αυτό, κατά την μελέτη, οι νότιες χώρες στο μέλλον θα έχουν μεγαλύτερες δυσκολίες να χρηματοδοτήσουν τα συνταξιοδοτικά συστήματα και να διατηρήσουν το τωρινό επίπεδο των κοινωνικών παροχών τους.

Η μελέτη εκτιμά ότι -με εξαίρεση το Λουξεμβούργο- σε όλες τις άλλες χώρες οι συντάξεις θα υποστούν μείωση στο μέλλον σε σχέση με τους μισθούς. Αυτό θα έχει συνέπεια να αυξηθεί ο κίνδυνος φτώχειας για τους ηλικιωμένους.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι βόρειες σκανδιναβικές χώρες όπως η Σουηδία και η Φινλανδία ήσαν οι πρώτες όπου πριν μερικές δεκαετίες ο δείκτης γονιμότητας στην Ευρώπη έπεσε κάτω από τα δύο παιδιά ανά γυναίκα.

Σήμερα όμως είναι οι ίδιες χώρες που έχουν αναστρέψει την τάση γεννήσεων λιγότερων παιδιών και έχουν πλέον ικανοποιητικά επίπεδα γονιμότητας - πρόκειται για μία «επιστροφή στα παλιά» που δεν έχουν (ακόμη τουλάχιστον) καταφέρει οι χώρες του ευρωπαϊκού Νότου.

Χρειάζονται μέτρα στήριξης

Οι ερευνητές προτείνουν ακόμη μέτρα στήριξης των γεννήσεων και των εργαζομένων μητέρων, καθώς επίσης κρατικές πολιτικές γενικότερα που να διευκολύνουν τους γονείς να συνδυάζουν τη δουλειά με την οικογένεια.

Μια σειρά κοινωνικών, οικονομικών και ψυχολογικών παραγόντων συνδυάζονται και ωθούν τα ζευγάρια ιδίως του Νότου να μην κάνουν τόσα παιδιά όσο στο παρελθόν: μειωμένο διαθέσιμο εισόδημα, επιθυμία προσωπικής ελευθερίας, επιδίωξη επαγγελματικής καριέρας, υψηλά ποσοστά διαζυγίων, σχετική απομυθοποίηση του γάμου και της οικογένειας κ.α.

Η Ιταλία είναι η χώρα στην Ευρώπη όπου οι γυναίκες έχουν την μεγαλύτερη μέση ηλικία, όταν κάνουν το πρώτο παιδί τους: σχεδόν στα 31 τους. Σε χώρες όπως η Ισπανία ελάχιστα νεαρά ζευγάρια έχουν την οικονομική δυνατότητα να στήσουν το δικό τους νοικοκυριό και να κάνουν παιδί πριν την ηλικία των 30 ετών. Και όσο καθυστερεί η δημιουργία οικογένειας, τόσο μειώνεται ο αριθμός των παιδιών που θα γεννήσει μια γυναίκα και κατά συνέπεια ο πληθυσμός μιας χώρας.

Η συνεισφορά των μεταναστών

Η μελέτη αναφέρει ότι μέχρι στιγμής σε χώρες όπως η Ελλάδα και η Ιταλία οι μετανάστες δεν έχουν αυξήσει σημαντικά τον πληθυσμό, έχοντας συμβάλει το πολύ κατά 0,1% στους εθνικούς δείκτες γονιμότητας. Όμως, αν ο αριθμός τους αυξηθεί στο μέλλον και με δεδομένο ότι γεννάνε συνήθως περισσότερα παιδιά, η συμβολή τους αναμένεται να αυξηθεί τα επόμενα χρόνια τόσο στην αύξηση του πληθυσμού όσο και στη συγκράτηση της γήρανσης.

Με βάση τις αναλύσεις της Eurostat, εκτιμάται ότι τουλάχιστον τα δύο τρίτα των χωρών της Ευρώπης θα χρειασθούν τη συνεισφορά των μεταναστών από μη ευρωπαϊκές χώρες για να υπάρξει δημογραφική σταθερότητα στην Ευρώπη έως το 2050.

Μια άλλη διαίρεση υπάρχει μεταξύ Δύσης-Ανατολής, όσον αφορά το προσδόκιμο ζωής. Περισσότερο από όλους στην Ευρώπη ζουν οι άνθρωποι στη βόρεια Ιταλία, στη βόρεια Ισπανία, στις παράκτιες περιοχές της Γαλλίας, καθώς και σε τμήματα της Ελβετίας και της Νορβηγίας. Τις πιο σύντομες ζωές έχουν οι άνθρωποι στην ανατολική και πρώην σοσιαλιστική Ευρώπη, με χειρότερες τη Λιθουανία και τη Βουλγαρία. Στην Ελλάδα το μέσο προσδόκιμο ζωής ανεξαρτήτως φυλου είναι τα 81,1 έτη, ενώ στην Κύπρο τα 81,8 έτη.

Το Ινστιτούτο του Βερολίνου για τον Πληθυσμό και την Ανάπτυξη είναι μία ανεξάρτητη μη κερδοσκοπική δεξαμενή σκέψης που δημιουργήθηκε το 2000.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

«Στόχος του Σόιμπλε η πειθάρχηση της ευρωπαϊκής εργατικής τάξης»

wolff-630.jpg

Ρίτσαρντ Γουλφ, Αμερικανός οικονομολόγος

13.08.2017, 11:14 | Ετικέτες:  οικονομία, καπιταλισμός, ΔΝΤ, Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, ΗΠΑ

Συντάκτης: 

Τάσος Τσακίρογλου

Ο Ρίτσαρντ Γουλφ είναι ένας υπερδραστήριος διανοούμενος των ΗΠΑ, με ισχυρή παρουσία στα δημόσια πράγματα και στα ΜΜΕ, όπου με θάρρος μιλά για τις ανισότητες, τις καταχρήσεις του καπιταλισμού και την ανάγκη αναδιοργάνωσης της οικονομίας σε συνεταιριστική βάση, με δραστηριοποίηση των εργαζομένων από τα κάτω. Απαντά στις ερωτήσεις μας για τη διεθνή οικονομία, αλλά και για τα προβλήματα της Ελλάδας.

• Σχεδόν δέκα χρόνια μετά το ξέσπασμα της κρίσης, ποια είναι η κατάσταση της παγκόσμιας οικονομίας; Βλέπετε κινδύνους υποτροπής;

Από το παγκόσμιο καπιταλιστικό κραχ του 2008-2009, οι καπιταλιστές έμαθαν πολύ λίγα πράγματα, καθώς μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν τις κυβερνήσεις, οι οποίες χρηματοδότησαν την «ανάκαμψη» των τραπεζικών κερδών, των μεγάλων επιχειρήσεων και των χρηματιστηρίων, και να συγκεντρώσουν ακόμα μεγαλύτερο πλούτο στις μεγάλες εταιρείες και στους πλούσιους πολίτες. Γι’ αυτούς το κραχ αποδείχτηκε ένα προσωρινό πλήγμα σ’ έναν δρόμο γεμάτο κέρδη.

Ετσι, συνεχίζουν τις ίδιες κύριες τάσεις που οδήγησαν στο κραχ του 2008-2009 και μ’ αυτόν τον τρόπο δημιουργούν εκείνες τις πιέσεις που σύντομα θα προκαλέσουν ακόμα ένα κραχ. Οι καπιταλιστικοί κύκλοι των επιχειρήσεων διαρκούν κατά μέσο όρο 4-7 χρόνια τους τελευταίους δύο αιώνες, οπότε έχουμε λόγο να προβλέψουμε οικονομικά προβλήματα ή «υποτροπή» σύντομα. Και αυτό συζητείται ευρέως αυτές τις μέρες στη Γουόλ Στριτ.

• Και με τους εργαζομένους τι συμβαίνει;

Εν τω μεταξύ, οι μάζες των εργατών στις καπιταλιστικές χώρες της Δυτικής Ευρώπης, της Βόρειας Αμερικής και της Ιαπωνίας βλέπουν την οικονομική τους προοπτική να επιδεινώνεται και το οικονομικό μέλλον των παιδιών τους να γίνεται ζοφερό. Οι καλύτερες θέσεις εργασίας μεταφέρονται σε χώρες με χαμηλούς μισθούς ή αντικαθίστανται από υπολογιστές και ρομπότ.

Οι επιχειρήσεις και οι πλούσιοι αρνούνται να πληρώνουν φόρους σε αυτά τα «παλιά κέντρα» του καπιταλισμού (ακόμη και όταν πληρώνουν περισσότερους φόρους στην Ασία κ.λπ.). Και έτσι τα κοινωνικά προγράμματα και τα δίκτυα υποστήριξης δέχονται παντού επίθεση. Ετσι, οι εργαζόμενες τάξεις αντιμετωπίζουν φτωχότερες θέσεις εργασίας και λιγότερη υποστήριξη από τις κυβερνήσεις.

Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι ο θυμός τους προκάλεσε την ψήφο του Brexit και την άνοδο του Κόρμπιν στο Ηνωμένο Βασίλειο, την ψήφο στον Τραμπ και στον Σάντερς στις ΗΠΑ, στον Μελανσόν στη Γαλλία, αλλά και την κατάρρευση της δημοτικότητας του Αμπε στην Ιαπωνία.

• Η εκλογή του Τραμπ αλλάζει τις προοπτικές της αμερικανικής οικονομίας;

Η εκλογή και το καθεστώς του Τραμπ αντιπροσωπεύουν μια απότομη μετατόπιση της εθνικιστικής δεξιάς πτέρυγας ως ένα μέσο για να περιοριστούν οι διαιρέσεις και οι συγκρούσεις στις ΗΠΑ.

Κατά ειρωνικό τρόπο, ήταν η αμερικανική Αριστερά (CIO, σοσιαλιστικά και κομμουνιστικά κόμματα) η οποία άσκησε πίεση για το Νιου Ντιλ, ως μια απάντηση του Ρούσβελτ στην τελευταία μεγάλη καπιταλιστική κρίση πριν από το 2008-9. Ετσι, δημιουργήθηκε μια τεράστια νέα «μεσαία τάξη» -στην πραγματικότητα απλώς καλύτερα αμειβόμενοι εργαζόμενοι.

Από το 1945 έως τη δεκαετία του ‘70, ήταν αυτή η μεσαία τάξη που πίεσε τον αμερικανικό καπιταλισμό από κάτω και έγινε το καμάρι του καπιταλισμού ως δήθεν δημιούργημά του.

Στις ΗΠΑ, ο καπιταλισμός πιστώθηκε τη δημιουργία και τη διατήρηση της «μεσαίας τάξης». Το πρόβλημα σήμερα είναι ότι ο αμερικανικός καπιταλισμός έχει καταστρέψει αυτήν την τάξη, οδηγώντας τα στάνταρ ζωής της δραματικά προς τα κάτω.

Ο Τραμπ κερδίζει υποσχόμενος να επαναφέρει την προηγούμενη κατάσταση (να κάνει και πάλι την Αμερική μεγάλη), αλλά δεν μπορεί να το κάνει αυτό ενάντια στη βούληση της κυρίαρχης καπιταλιστικής τάξης και των συμμάχων της που τη στηρίζουν.

Απ’ αυτό προκύπτουν οι δυσκολίες του και ο κίνδυνος ότι αυτές θα διευκολύνουν μια κανονική φασιστική επιχείρηση. Ταυτόχρονα, η Αριστερά στις ΗΠΑ αφυπνίζεται από την καταπίεσή της και τον πολιτικό της ύπνο. Μεγάλοι αγώνες οικοδομούνται αυτήν την περίοδο.

• Το ΔΝΤ και οι Ευρωπαίοι διαφωνούν για το ζήτημα της βιωσιμότητας του ελληνικού χρέους και ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε αρνείται να συζητήσει μέτρα για την ανακούφισή του. Ποια είναι η γνώμη σας;

Οι Ελληνες επέτρεψαν στον Σόιμπλε και σε όσους εκπροσωπεί να χρησιμοποιήσουν την Ελλάδα ως παράδειγμα για να τρομοκρατήσουν και να αποσπάσουν την προσοχή της ευρωπαϊκής εργατικής τάξης. Η καταστροφή αποτελεί προειδοποίηση για αντίσταση οπουδήποτε αλλού.

Το παράδειγμα της Ελλάδας χρησιμοποιείται για να αποδειχτεί ότι τα βάσανα σε μια καπιταλιστική κατάρρευση οφείλονται στα σφάλματα των «διεφθαρμένων κυβερνήσεων» και των «τεμπέληδων εργαζομένων».

Αυτή είναι η κλασική καπιταλιστική ιδεολογία που εφαρμόζεται οπουδήποτε οι ιδεολόγοι της μπορούν να την κάνουν να φαίνεται πιστευτή. Αυτή τη φορά η Ελλάδα ήταν ο βολικός στόχος.

Το πρωταρχικό ζήτημα για τον Σόιμπλε δεν ήταν ποτέ τα χρήματα για την Ελλάδα (ανακούφιση του χρέους της, αποπληρωμές κ.λπ. -ξέρει πού καταλήγουν τα χρήματα...). Το ζητούμενο ήταν η πειθάρχηση της υπόλοιπης εργατικής τάξης της Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένων των Γερμανών.

• Η ελληνική κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι μπορεί να βγει στις αγορές και να εξασφαλίσει τη χρηματοδότηση της ελληνικής οικονομίας μετά το τέλος του προγράμματος προσαρμογής. Τι νομίζετε;

Για να γίνει αυτό, η Ελλάδα θα παραμείνει ο όμηρος που υπήρξε μέχρι σήμερα, ο οποίος είναι διαθέσιμος και πάλι στην επόμενη κρίση για οποιαδήποτε ωφελήματα μπορεί να αποσπάσει το ευρωπαϊκό κεφάλαιο από την «τιμωρία» της. Η σωτηρία της Ελλάδας απαιτεί και συνεπάγεται έξοδο από τον καπιταλισμό. Κανένας βαθμός απόρριψης αυτής της πραγματικότητας δεν μπορεί να το ξεπεράσει ή να το αλλάξει αυτό.

Οσο οι επιχειρήσεις λειτουργούν ως εσωτερικές αυτοκρατορίες, όπου μια μικρή μειοψηφία κατέχει, λειτουργεί και επομένως ελέγχει τόσο τη διαδικασία παραγωγής όσο και τα κέρδη που παράγει, αυτή η μειονότητα θα ελέγχει επίσης την πολιτική και τον πολιτισμό, διαμορφώνοντάς τα με τέτοιο τρόπο ώστε να διατηρήσουν και να αναπαραγάγουν το καπιταλιστικό σύστημα.

Εκτός και μέχρι οι εργαζόμενοι να τα αλλάξουν όλα αυτά και να αντικαταστήσουν την ιεραρχική δομή της καπιταλιστικής επιχείρησης με τη δημοκρατική δομή των εργατικών συνεταιρισμών, θα συνεχίζεται αυτό που συμβαίνει στις εργατικές τάξεις της Δυτικής Ευρώπης, της Βόρειας Αμερικής και της Ιαπωνίας.

• Συχνά αναφέρεστε στους συνεταιρισμούς και στην ανάγκη αναδιάρθρωσης της οικονομίας σε συνεργατική βάση. Πόσο εφικτό είναι αυτό στο πλαίσιο του αρπακτικού καπιταλισμού;

Ο καπιταλισμός ετοιμάζει το έδαφος για τον θάνατό του (όπως έκαναν και η δουλεία και η φεουδαρχία για τον δικό τους). Οι εσωτερικές διαιρέσεις, οι αγωνίες, η πικρία που σπέρνει τώρα, θα έχουν τα ιστορικά τους αποτελέσματα. Αν καταστεί πιο επιθετικός, αυτό ίσως να του προσφέρει λίγο περισσότερο χρόνο, αλλά με κόστος τη δημιουργία βαθύτερων αντιφάσεων.

Σε όλο τον κόσμο, το ενδιαφέρον και η μεταστροφή στους συνεταιρισμούς των εργαζομένων καταλαμβάνουν τη φαντασία όλο και περισσότερων ανθρώπων. Αυτοί αντιπροσωπεύουν έναν νέο δρόμο προς τα εμπρός, πέρα από τον καπιταλισμό. Βασίζονται στην αυτοκριτική των σοσιαλιστών ότι η δημόσια ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής και ο κυβερνητικός σχεδιασμός μπορεί να είναι απαραίτητα για την υπέρβαση του καπιταλισμού, αλλά είναι σίγουρα ανεπαρκή.

Πρέπει να υπάρξει εκδημοκρατισμός στη βάση της κοινωνίας, μέσα στις ίδιες τις επιχειρήσεις, για να μπορέσουν οι εργατικές τάξεις και οι σύμμαχοί τους να ελέγξουν τις δημόσιες και σχεδιασμένες επιχειρήσεις. Αυτή η γενιά, πρώτον, έχει μάθει αυτό το βασικό μάθημα των πειραμάτων του 20ού αιώνα με τον σοσιαλισμό και, δεύτερον, βίωσε τις αποτυχίες του καπιταλισμού. Κατά την άποψή μου, από τις ΗΠΑ, η μετάβαση πέρα από τον καπιταλισμό είναι πλέον πιο κοντά και πιο εφικτή από ποτέ.

Ποιός είναι

Γεννημένος το 1942, ο Αμερικανός μαρξιστής οικονομολόγος είναι ομότιμος καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο της Μασαχουσέτης στο Αμχερστ.

Είναι από τους επιστήμονες που πρώτοι προειδοποίησαν για την κατάρρευση της αγοράς των στεγαστικών δανείων στις ΗΠΑ. Τις απόψεις του, αλλά και σημαντικό υλικό για την κρίση, μπορεί ο αναγνώστης να τα βρει στους δύο ιστότοπους που διατηρεί: www.rdwolff.com και democracyatwork.info

Από την ΕφΣυν

Τα μνημόνια μετέτρεψαν σε ζούγκλα την αγορά εργασίας

Πλήρης απορρύθμιση, έκρηξη της ελαστικής απασχόλησης και αμοιβές κάτω από το όριο της φτώχειας - Ραντεβού τον Σεπτέμβριο μόνο για τον συνδικαλιστικό νόμο δίνουν οι θεσμοί - Ούτε συζήτηση για επαναφορά των συλλογικών συμβάσεων

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:  06/08/2017 05:45

Για πρώτη φορά, κατά τα τελευταία χρόνια, η μερική και η εκ περιτροπής εργασία ξεπερνούν την πλήρη και σταθερή εργασία για μεγάλο χρονικό διάστημα

emailεκτύπωση  

Η «επιστροφή στη σκληρή πραγματικότητα» της διαπραγμάτευσης για τα εργασιακά με τους εκπροσώπους των θεσμών περιμένει την κυβέρνηση τον Σεπτέμβριο.

Το φθινόπωρο προδιαγράφεται δύσκολο καθώς οι δανειστές - και ιδιαιτέρως το ΔΝΤ - αφενός θέτουν στο τραπέζι την υλοποίηση της ειλημμένης υποχρέωσης της κυβέρνησης για αλλαγές στον συνδικαλιστικό νόμο, αφετέρου προειδοποιούν ότι δεν θα δεχθούν αλλαγές στο υφιστάμενο καθεστώς των συλλογικών συμβάσεων εργασίας, ακόμη και μετά τη λήξη του προγράμματος, τον Αύγουστο του 2018.

Η κυβέρνηση από την πλευρά της θα ήθελε να επαναφέρει σε ισχύ ορισμένες διατάξεις των συλλογικών συμβάσεων, έτσι ώστε να εμφανισθεί ότι επαναφέρει το εργατικό δίκαιο στην προ των μνημονίων περίοδο. Αντιθέτως το ΔΝΤ επιμένει στη διατήρηση του σημερινού status και επιδιώκει την απομάκρυνση του ενδεχόμενου επαναφοράς της δυνατότητας του υπουργείου Εργασίας να επεκτείνει σε όλες τις επιχειρήσεις ενός κλάδου ή επαγγέλματος μια συλλογική σύμβαση, όπως η εφαρμογή της αρχής της ευνοϊκότερης ρύθμισης.

Απαξίωση

Στο μεταξύ η αγορά εργασίας βρίσκεται σε πλήρη απορρύθμιση, με απαξίωση της απασχόλησης, φθηνές θέσεις εργασίας, έκρηξη της ελαστικής απασχόλησης και αμοιβές κάτω από το όριο της φτώχειας. Την ίδια στιγμή η κυβέρνηση πανηγυρίζει για τα στοιχεία που εμφανίζουν μείωση της ανεργίας και για την καταγραφή θετικού ισοζυγίου προσλήψεων - αποχωρήσεων τον πρώτο πεντάμηνο του έτους.

Ωστόσο, οι εκπρόσωποι των εργοδοτικών οργανώσεων (ΣΕΒ) αποδίδουν τη μείωση της ανεργίας - κατά 3,9% τα τελευταία τρία έτη - στη μείωση του ενεργού πληθυσμού και εκτιμούν ότι «η μείωση της ανεργίας θα είναι βασανιστικά αργή».

Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το στοιχείο που αναφέρεται στην ποιότητα των θέσεων εργασίας που δημιουργούνται στον ιδιωτικό τομέα. Για πρώτη φορά, κατά τα τελευταία χρόνια, η μερική και η εκ περιτροπής εργασία ξεπερνούν την πλήρη και σταθερή εργασία για μεγάλο χρονικό διάστημα (Ιανουάριος - Μάιος 2017). Σύμφωνα με τα στοιχεία του πενταμήνου, δημιουργήθηκαν 924.321 θέσεις εργασίας, εκ των οποίων 459.888 πλήρους απασχόλησης και464.433 θέσεις αθροιστικά η μερική (341.104, ποσοστό 36,90%) και η εκ περιτροπής (123.329, ποσοστό 13,35%).

Μελέτη των στοιχείων της πλήρους απασχόλησης δείχνει ότι «πάνω από το 70% των θέσεων πλήρους απασχόλησης που δημιουργήθηκαν αμείβονται λίγο πάνω ή λίγο κάτω από τον βασικό μισθό (586 ευρώ μεικτά)».

Υφεση και ανεργία

Επειτα από επτά χρόνια εφαρμογής των μνημονίων, έχουν παγιωθεί οι συνθήκες ζούγκλας στην αγορά εργασίας. Στη μελέτη σημειώνεται ότι σε αυτό συνέβαλαν η παρατεταμένη ύφεση,  η υψηλή ανεργία και η βίαιη ανατροπή των εργασιακών σχέσεων που βίωσε η ελληνική οικονομία τα τελευταία χρόνια.  

Στο μεταξύ το υπουργείο Εργασίας σε μια προσπάθεια να ελέγξει την απορρύθμιση της αγοράς εξέδωσε εγκύκλιο με την οποία επισημαίνει ότι η μονομερής απόφαση των εργοδοτών για εφαρμογή της εκ περιτροπής εργασίας επιτρέπεται μόνο υπό την προϋπόθεση του αποδεδειγμένου περιορισμού της δραστηριότητας της επιχείρησης και εφόσον προηγηθεί διαβούλευση με τους εργαζομένους.

Μεταξύ άλλων η εγκύκλιος προβλέπει:

Η εκ περιτροπής εργασία εφαρμόζεται μόνο με πλήρες ημερήσιο ωράριο.

Η συμφωνία εργοδότη - εργαζομένων για παροχή εκ περιτροπής εργασίας πρέπει να κοινοποιείται εντός οκτώ ημερών στην αρμόδια Επιθεώρηση Εργασίας.

Η μη γνωστοποίηση της συμφωνίας εκ περιτροπής εργασίας κατά την κατάρτιση της σύμβασης εργασίας συνεπάγεται την κατά τεκμήριο ύπαρξη σχέσης εργασίας πλήρους απασχόλησης.

Η μη γνωστοποίηση της συμφωνίας εκ περιτροπής εργασίας κατά τη διάρκεια της σύμβασης εργασίας τεκμαίρεται ότι καλύπτει σχέση εργασίας με τους ίδιους όρους και συμφωνίες που ίσχυαν πριν από την κατάρτισή της.

Είναι ανεπίτρεπτη η εφαρμογή της εκ περιτροπής εργασίας επιλεκτικά σε συγκεκριμένους μόνο εργαζομένους.

Η εφαρμογή εκ περιτροπής εργασίας με μονομερή απόφαση του εργοδότη, η οποία δεν τηρεί τις απαιτούμενες προϋποθέσεις, συνιστά μονομερή βλαπτική μεταβολή των όρων εργασίας του συνόλου των εργαζομένων που αφορά.

Μονομερής βλαπτική μεταβολή των όρων εργασίας υπάρχει και όταν η εκ περιτροπής εργασία εφαρμόζεται με τρόπο που συνιστά καταχρηστική άσκηση δικαιώματος εκ μέρους του εργοδότη.

Νομοσχέδιο για αδήλωτη και καθυστερήσεις πληρωμών 

Νομοσχέδιο για την αντιμετώπιση της αδήλωτης εργασίας αλλά και την καθυστέρηση πληρωμής των δεδουλευμένων - φαινόμενο που έχει λάβει διαστάσεις επιδημίας - προτίθεται να φέρει προς ψήφιση στη Βουλή εντός του Σεπτεμβρίου η υπουργός Εργασίας κυρία Εφη Αχτσιόγλου.

Το στοιχείο αυτό έγινε γνωστό κατά τη συζήτηση στη Βουλή της τροπολογίας του ΚΚΕ με την οποία - μεταξύ των άλλων - ζητούσε να θεωρείται μονομερής βλαπτική μεταβολή των όρων εργασίας η αξιόλογη καθυστέρηση καταβολής των δεδουλευμένων αποδοχών του εργαζομένου από τον εργοδότη, ανεξαρτήτως της αιτίας της καθυστέρησης.

Η υπουργός δεν έκανε δεκτό το μέρος αυτό της τροπολογίας σημειώνοντας ότι η μη καταβολή δεδουλευμένων συνιστά ποινικό αδίκημα (με αναγκαστικό νόμο του 1945) και προς τούτο προβλέπεται και αυτόφωρη διαδικασία.

Πάντως η υπουργός δέχθηκε ότι θα πρέπει να ληφθούν μέτρα για την ανάσχεση του φαινομένου και για τον λόγο αυτόν φέρει σχετικό νομοσχέδιο στη Βουλή.

Η εικόνα που παρουσιάζει η αγορά εργασίας είναι άκρως απογοητευτική. Η απλήρωτη εργασία αποτελεί - πλέον - την πεπατημένη πρακτική στην αγορά, με αποτέλεσμα να είναι καθεστώς στην πλειονότητα των επιχειρήσεων.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις των συνδικαλιστικών οργανώσεων 1,5 εκατομμύρια εργαζόμενοι δουλεύουν απλήρωτοι για διάστημα από έναν έως έξι μήνες.

Το «καθεστώς της καθυστέρησης των πληρωμών» είναι ο κανόνας στην αγορά εργασίας ενώ οι τακτικές αμοιβές θεωρούνται «επιπλέον προσόν» μιας επιχείρησης, το οποίο προβάλλουν οι εργοδότες.

Πέραν τούτου, ορισμένοι «εφευρετικοί εργοδότες» εφευρίσκουν νέους τρόπους να φοροδιαφεύγουν και να εκμεταλλεύονται τους εργαζομένους, πληρώνοντάς τους με κουπόνια και κάρτες!

Μεγάλες εταιρείες αντικαθιστούν παρανόμως μέρος της μισθοδοσίας των εργαζομένων τους με διατακτικές γευμάτων και αγορών στα σουπερμάρκετ. Μάλιστα διατείνονται ότι με τον τρόπο αυτόν στοχεύουν τάχα «στη βελτίωση της ποιότητας της ζωής των εργαζομένων και την ενίσχυση της αποδοτικότητάς τους».

Στην πραγματικότητα υποκαθιστούν μέρος της μισθοδοσίας, κυρίως έκτακτες αποδοχές (νυχτερινά, αργίες, υπερωρίες κ.λπ.) υποχρεώνοντας τους εργαζομένους τους να λαμβάνουν αντί αποδοχών, για την πρόσθετη ή και την κανονική εργασία, τα εκπτωτικά κουπόνια.

Από το Βήμα

Παραδοσιακή γερμανική πρακτική η δημιουργία... καρτέλ

epikefalis_germanikis_aytokinitobiomixanias_berolino.jpg

Το μέλλον των πετρελαιοκινητήρων συζήτησαν στις αρχές Αυγούστου οι κεφαλές της γερμανικής αυτοκινητοβιομηχανίας, σε ημερίδα στο Βερολίνο | Axel Schmidt / Pool via AP

05.08.2017, 15:22 | Ετικέτες:  οικονομία, Γερμανία, βιομηχανία, αυτοκίνητα, επιχειρήσεις, εμπόριο,εργαζόμενοι, πολιτική, Α' Παγκόσμιος Πόλεμος, ρύπανση, πετρέλαιο

Συντάκτης: 

Μπάμπης Μιχάλης

Η περιβόητη «αναβάθμιση λογισμικού» που ανακοίνωσαν νωρίτερα αυτήν την εβδομάδα οι Γερμανοί αυτοκινητοβιομήχανοι ως λύση στις υπέρ το δέον εκπομπές ρύπων των πετρελαιοκίνητων οχημάτων τους, σύμφωνα με τους ειδικούς, θα κοστίσει στους τρεις μεγαλύτερους κατασκευαστές (BMW, Daimler, Volkswagen) τουλάχιστον… 500 εκατ. ευρώ.

Το ποσό αυτό αν μη τι άλλο προκαλεί τη νοημοσύνη. Σε καμία περίπτωση δεν επαρκεί για μια σοβαρή επίλυση του προβλήματος των επικίνδυνων για τη δημόσια υγεία οξειδίων του αζώτου που εκπέμπουν τα ντιζελοκίνητα αυτοκίνητα.

Ισοδυναμεί μόλις με το 1/10 των κερδών που είχε πέρυσι μία μόνο εκ των παραπάνω αυτοκινητοβιομηχανιών - η χτυπημένη από το σκάνδαλο Dieselgate, Volkswagen.

Η στάση αυτή των Γερμανών αυτοκινητοβιομηχάνων -που εδώ και χρόνια απολαμβάνουν σημαντικά υψηλότερα περιθώρια κέρδους σε σχέση με τους ανταγωνιστές τους- είναι ενδεικτική της απληστίας και -κυρίως- της αλαζονείας που τους διέπει. Πηγάζει από την τεράστια ισχύ τους και αυτή με τη σειρά της είναι αποτέλεσμα του τρόπου με τον οποίο κάνουν τις δουλειές τους.

Οι τρεις παραπάνω αυτοκινητοβιομηχανίες -μαζί με τις Porsche, Αudi- έχουν δημιουργήσει, σύμφωνα με τις αποκαλύψεις του Spiegel, για περισσότερα από 20 χρόνια καρτέλ, κανονίζοντας μεταξύ τους σε μυστικές συναντήσεις κόστη, προμήθειες, τιμές, μισθούς και δεκάδες τεχνικά θέματα των οχημάτων που παράγουν.

Μεταξύ των τελευταίων, φέρονται να είχαν συμφωνήσει κρυφά και στην από κοινού συρρίκνωση του μεγέθους των δεξαμενών ουρίας -που οι κατασκευαστές είναι υποχρεωμένοι από τον νόμο να έχουν ενσωματωμένες στα πετρελαιοκίνητα αυτοκίνητα- με αποτέλεσμα ο καθαρισμός των καυσαερίων να μην είναι αποτελεσματικός.

Οι Volkswagen, Daimler, BMW, Audi, Porsche δεν είναι οι πρώτες, ούτε οι μοναδικές βιομηχανίες στη Γερμανία που λειτουργούν έτσι. Το σύνολο της βιομηχανικής Γερμανίας λειτουργεί με αυτόν τον τρόπο, μέσω δηλαδή συνασπισμών, καρτέλ και ομάδων πίεσης (λόμπι) εδώ και δεκαετίες, για την ακρίβεια από τον 19ο αιώνα.

Συνασπισμοί

Με αναβάθμιση λογισμικού ανακοίνωσαν ότι θα διορθώσουν τις υπερβολικές εκπομπές οξειδίων του αζώτου οι Γερμανοί κατασκευαστές αυτοκινήτων | 

Απαρχή του συστήματος των καρτέλ στη Γερμανία αποτελούν οι προστατευτικές πολιτικές του Οτο φον Μπίσμαρκ στα τέλη της δεκαετίας του 1870.

Οι υψηλοί δασμοί που εισήχθησαν εκείνη την περίοδο επέτρεψαν στην καθυστερημένη έως τότε βιομηχανικά Γερμανία να αναπτυχθεί με εκρηκτικούς ρυθμούς και να εξελιχθεί σε κορυφαία δύναμη ώς τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Οι επιχειρήσεις στους περισσότερους βιομηχανικούς κλάδους συνασπίστηκαν, δημιουργώντας κοινές δομές πωλήσεων, ελαχιστοποιώντας τον μεταξύ τους ανταγωνισμό στην εγχώρια αγορά και μέσω του ντάμπινγκ (εξήγαν τα προϊόντα τους σε υπερβολικά χαμηλές τιμές, ακόμη και κάτω του κόστους, τσακίζοντας τους ανταγωνιστές τους στις ξένες αγορές, όπως ακριβώς συμβαίνει σήμερα με την Κίνα) κατέστησαν τη γερμανική βιομηχανία ανταγωνιστική παγκοσμίως.

Ως το 1901 λειτουργούσαν στη Γερμανία περί τα 450 καρτέλ. Μεταξύ άλλων δραστηριοποιούνταν στην εκμετάλλευση του άνθρακα, στον χάλυβα, τον ηλεκτρισμό, τα χημικά, την υφαντουργία, την ξυλεία, το καουτσούκ, το χαρτί, το γυαλί, τις κατασκευές.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα καρτέλ αυτής της εποχής αποτελεί το Rheinisches Westfaelisches Koblensyndikat, που εκμεταλλευόταν τον άνθρακα όλων των ορυχείων. Οι μετοχές της εταιρείας ανήκαν αποκλειστικά στα μέλη του καρτέλ. Σε κανέναν άλλον δεν επιτρεπόταν η πώληση.

Το καρτέλ εξελίχθηκε σταδιακά σε μοναδικό αγοραστή των εξορυσσόμενων προϊόντων στη Γερμανία και μοναδικό πωλητή τους στο κοινό.

Στις εταιρείες-μέλη του, το καρτέλ πλήρωνε την ίδια τιμή ανεξαρτήτως του σε ποιον θα πωλούσε το προϊόν. Εφαρμόζοντας ακραία πολιτική ντάμπινγκ, πωλούσε τον άνθρακα στο εξωτερικό στη μισή σχεδόν τιμή. Στην Αυστρία, η τιμή του ήταν στα 8 μάρκα (RM), όταν στη Βαυβαρία ήταν 17 μάρκα.

Πέραν της καταχρηστικής αυτής συμπεριφοράς, στην εκτόξευση της Γερμανίας σε κορυφαία βιομηχανική δύναμη συντέλεσε και η προώθηση της έρευνας. Ελλείψει πρώτων υλών, η τελευταία δεν θα ήταν δυνατή αν δεν υπήρχαν δασμοί, καρτέλ και η βοήθεια από το κράτος.

Τα καρτέλ αγκαλιάστηκαν και από τη δικαστική εξουσία, η οποία ουκ ολίγες φορές σε ζητήματα σχετικά με πατέντες και ελεύθερο ανταγωνισμό δικαίωσε τα μονοπώλια.

Η διαδικασία στρέβλωσης της ελεύθερης οικονομίας υποβοηθήθηκε όμως και από την αλλαγή της κοινής γνώμης και την επικράτηση της αντίληψης σε μεγάλα τμήματα αυτής ότι ο ελεύθερος ανταγωνισμός είναι υπεύθυνος για μια χαοτική οικονομία.

Ο Χάινριχ Κρονστάιν, επιφανής Γερμανός καθηγητής Νομικών που αναγκάστηκε να μεταναστεύσει στις ΗΠΑ στα τέλη της δεκαετίας του ‘30 προκειμένου να αποφύγει τις διώξεις του Χίτλερ, γράφει χαρακτηριστικά σε μελέτη του το 1942:

«Ο ελεύθερος ανταγωνισμός, όπου υπήρξε, εξελίχθηκε σε αγώνα για την απόκτηση μεριδίων στο μελλοντικό καρτέλ, ενώ οι φιλελεύθεροι οικονομολόγοι στα πανεπιστήμια έκλεισαν τα μάτια τους και προσποιήθηκαν ότι ζουν σε εποχή ελεύθερου εμπορίου.

»Οποιοσδήποτε μηχανισμός για την προστασία του ατόμου έγινε ασυνείδητα μηχανισμός ελέγχου από τα καρτέλ και τα μονοπώλια. Η απώλεια ελευθερίας δράσης επηρέασε την όλη φιλοσοφία των ανθρώπων, ανεξαρτήτως θέσεώς τους στην κοινωνία».

Πολεμική μηχανή

Στη διάρκεια του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου, ο μηχανολογικός εξοπλισμός των καρτέλ αποτέλεσε εργαλείο της κρατικής πολιτικής πολέμου.

Τα καρτέλ αποτέλεσαν τη βάση για όλες τις επιχειρήσεις πολέμου. Η υπηρεσία τους αυτή ήταν ιδιαίτερα επικερδής τόσο γι’ αυτά όσο και για τους βιομηχάνους που βρίσκονταν πίσω από αυτά.

Ακόμη και μετά το τέλος του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου, την ήττα της Γερμανίας και την υιοθέτηση αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας, τα καρτέλ παρέμεναν πανίσχυρα. Ο μόνος τρόπος για να τα πολεμήσει κάποιος ήταν να συνασπιστεί μαζί τους.

Ενδεικτικό είναι ότι στη δεκαετία του 1930, η ολλανδική Phillips, ενώ αρχικά ενήγαγε την Telefunken (κοινοπραξία των Siemens, AEG) για μονοπωλιακές πρακτικές, στη συνέχεια δημιούργησε μαζί της καρτέλ για το μοίρασμα της γερμανικής και της ολλανδικής αγοράς ραδιοφώνων.

Οταν οι ναζί ήρθαν στην εξουσία τη δεκαετία του 1930 ευλόγησαν και αυτοί τα καρτέλ, καθώς τα θεωρούσαν ανώτερη μορφή οικονομικής οργάνωσης σε σχέση με τον ελεύθερο ανταγωνισμό και πιο αποτελεσματικά για τη συγκράτηση του πληθωρισμού.

Οδήγησαν τις επιχειρήσεις σε ένωση των δυνάμεών τους όταν οι άλλες μέθοδοι οικονομικής τόνωσης απέτυχαν.

Την κατάργηση των μονοπωλίων και τον ελεύθερο ανταγωνισμό επεχείρησαν να επιβάλουν στη Γερμανία μετά το τέλος Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου οι Αμερικανοί. Ομως ο γερμανικός επιχειρηματικός κόσμος αντιστάθηκε και η αντιμονοπωλιακή νομοθεσία πήρε χρόνια για να εφαρμοστεί.

Στις μεγάλες επιχειρήσεις προέκυψε τελικά ένα σύστημα αλληλοσυνδεόμενων διευθύνσεων, που υπάρχει μέχρι σήμερα. Είναι αυτό που επί της ουσίας κινεί, σε άρρηκτη συνεργασία με το πολιτικό κατεστημένο, τα νήματα της οικονομίας.

Ο ερχομός της Ε.Ε., η κοινή αγορά και η ισχυρή αντιμονοπωλιακή νομοθεσία δεν άλλαξαν πολλά. Με τη βοήθεια των πολιτικών και των πανίσχυρων λόμπι, τα καρτέλ συνεχίζουν να βασιλεύουν.

Η πεποίθηση ότι οι επιχειρήσεις του ίδιου κλάδου μπορούν και πρέπει να εργάζονται μαζί προκειμένου να βελτιώνουν την αποτελεσματικότητα και την ανταγωνιστικότητά τους διεθνώς παραμένει ακόμη βαθιά ριζωμένη.

Από την ΕφΣυν

Η ΔΙΚΗ ΤΟΥ "ΠΟΡΤΟΚΑΛΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ"

Το 1968, ο 18χρονος Paul Reutershan πιλοτάριζε ένα ελικόπτερο ανάμεσα στους καπνούς πάνω από τις ζούγκλες του Βιετνάμ. Ήταν η περίοδος του πολέμου του Βιετνάμ και οι αμερικανικές δυνάμεις επιστράτευσαν ένα φυτοκτόνο, το γνωστό Agent Orange (Πορτοκαλί Παράγοντας) για να απογυμνώσουν τα δάση που αποτελούσαν ορμητήρια των Βιετκόνγκ.

Από το 1962 έως το 1971, έριξαν πάνω από 50.000 τόνους του χημικού, σε μια περιοχή αντίστοιχου μεγέθους με το New Jersey. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ ήταν πεπεισμένη ότι η χημική ουσία θα άλλαζε την έκβαση του πολέμου μην υπολογίζοντας ότι με το ίδιο δηλητήριο θα «τιμωρούσε» και τους δικούς της στρατιώτες, σύμφωνα με δημοσίευμα του Timeline.

Δέκα χρόνια αργότερα, ο Reutershan εμφανίστηκε στο Today Show. Ήταν ταλαιπωρημένος και υπερβολικά αδύνατος. Είχε πρόσφατα διαγνωστεί με καρκίνο σε τελικό στάδιο και υπαίτιο γι’ αυτό ήταν το φυτοκτόνο Agent Orange. «Πέθανα στο Βιετνάμ και δεν το γνώριζα καν», αναφέρει απευθυνόμενος στο αμερικανικό κοινό.

Έκανε τη σύνδεση μετά την ανάγνωση μιας άτυπης μελέτης που διεξήχθη από μία σύμβουλο διοίκησης του συνδέσμου των βετεράνων στο Σικάγο, την Maude DeVictor. Η DeVictor ξεκίνησε την έρευνα της μετά από ένα τηλεφώνημα που δέχτηκε από έναν βετεράνο, ο οποίος επίσης είχε διαγνωστεί με καρκίνο και είχε βάσιμες υποψίες ότι το Agent Orange είχε παίξει ρόλο σε αυτό.

Η DeVictor έκανε έπειτα εκατοντάδες τηλεφωνήματα σε άλλους βετεράνους, επιβεβαιώνοντας πολλά από τα ίδια συμπτώματα, όπως καρκίνο μαλακών ιστών, εξανθήματα και γενετικές ανωμαλίες στα παιδιά τους. Απευθύνθηκε στους προϊσταμένους της, αλλά και σε πολιτικούς, οι οποίοι την αγνόησαν. Μέχρι να ξεκινήσει να παίρνει έκταση το θέμα, δεν επιτρεπόταν στην DeVictor να κάνει δηλώσεις στα μέσα ενημέρωσης.

Παράλληλα, η κυβέρνηση του Βιετνάμ έκανε τις δικές της παρόμοιες μελέτες όλα αυτά τα χρόνια, που αποδεικνύουν ότι το φυτοκτόνο ήταν υπεύθυνο για τον θάνατο και τον ακρωτηριασμό 400.000 ανθρώπων κατά τη διάρκεια του πολέμου, ενώ οι βλαβερές της παρενέργειες είναι εμφανείς ακόμη και σήμερα. Πολλά παιδιά γεννήθηκαν παραμορφωμένα ή χωρίς μάτια, ενώ ολόκληρες οικογένειες ξεκληρίστηκαν από διάφορα είδη καρκίνου. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ απέρριψε αυτές τις μελέτες, χαρακτηρίζοντάς τες κομμουνιστική προπαγάνδα.

Ο Reutershan ξεκίνησε μια αγωγή ύψους 10 εκατομμυρίων δολαρίων, υποστηρίζοντας ότι τρεις χημικές εταιρείες Dow, Hercules και Diamond Shamrock γνώριζαν ότι το προϊόν περιείχε ουσίες που θα προκαλούσε καρκίνο πριν το πουλήσουν. Πέθανε λίγους μήνες μετά την κατάθεση, η οποία παρακίνησε περισσότερους από 40.000 άλλους βετεράνους, που υπέφεραν από τα ίδια συμπτώματα να κινηθούν εναντίον των χημικών εταιρειών. Ο υπουργός Εξωτερικών Henry Kissinger και ο στρατηγός William C. Westmoreland, διοικητής των αμερικανικών δυνάμεων στο Βιετνάμ, βρίσκονταν στον κατάλογο μαρτύρων.

Οι Βιετναμέζοι, η DeVictor και ο Reutershan, παρέθεσαν στοιχεία στο δικαστήριο που έδειχναν ότι η διοξίνη, η χημική ουσία που παρήχθη στην παρασκευή του Agent Orange, ήταν παράνομη και θεωρήθηκε «η πιο τοξική ουσία του κόσμου». Από τη μεριά τους οι χημικές εταιρίες τόνισαν ότι οι καρκίνοι των μαλακών ιστών και οι γενετικές ανωμαλίες δεν οφείλονται απαραίτητα στον Agent Orange και θα μπορούσαν να έχουν προκληθεί από άλλους παράγοντες. 

Ωστόσο, ένα σημείωμα που ανακαλύφθηκε κατά τη διάρκεια της δίκης αποκάλυψε ότι για τη διοξίνη αυτή είχε υπάρξει θόρυβος και στον κλάδο των χημικών εταιρειών. Το 1965 αρκετοί αντιπρόσωποι ανταγωνιστικών χημικών εταιρειών συγκεντρώθηκαν στο Midland του Μίτσιγκαν για να συζητήσουν το θέμα, που εκτιμούσαν ότι αποτελεί απειλή για τον κλάδο.

Τα στελέχη της Dow παρουσίασαν μια μελέτη που αποδείκνυε ότι η διοξίνη προκάλεσε σοβαρή ηπατική βλάβη σε κουνέλια. Μέλος της ερευνητικής ομάδας της Dow ανέφερε μάλιστα ότι ο πρόεδρος της εταιρίας, Donald Baldwin, «φοβήθηκε ότι αυτή η κατάσταση θα μπορούσε να ξεφύγει». 

Κάτι τέτοιο όμως δε συνέβη ποτέ. Το 1984, η υπόθεση διευθετήθηκε και ίσως πρόκειται για τη μεγαλύτερη αδικοπραξία στην ιστορία του αμερικανικού έθνους. Πολλοί απογοητεύτηκαν, καθώς περίμεναν να δουν τις χημικές εταιρίες πλήρως εκτεθειμένες στην παγκόσμια σκηνή. Βετεράνοι υποστήριξαν ότι η ομάδα των δικηγόρων πήρε την τελική απόφαση, χωρίς να τους συμβουλευτεί και να τους ενημερώσει.

«Δεν έχω πια αισθήματα γι’ αυτή τη χώρα. Η γνώμη μας δε μετράει καθόλου και μας έχουν περιφρονήσει εντελώς. Οι χημικές εταιρίες αθωώθηκαν και δεν έχουν καμία ενοχή», δήλωσε ένας βετεράνος.

Από την άλλη μεριά εκπρόσωπος της Dow ανέφερε ότι «ο Agent Orange ήταν ένα ασφαλές προϊόν όταν χρησιμοποιήθηκε στον πόλεμο του Βιετνάμ και σήμερα συνεχίζει να είναι ένα ασφαλές προϊόν». Την ίδια χρονιά η Maude DeVictor απολύθηκε από το Τμήμα Υποθέσεων Βετεράνων. 

Η έκβαση της υπόθεσης δημιούργησε πολλούς προβληματισμούς, όπως ήταν αναμενόμενο. Όπως επεσήμανε ο καθηγητής δικαίου του Yale, Peter Schuck, στο βιβλίο του «Η δίκη του Πορτοκαλί Παράγοντα», η υπόθεση απέδειξε ότι το αμερικανικό νομικό σύστημα δεν ήταν ικανό να χειρίζεται τόσο μεγάλες νομικές υποθέσεις, όπως αυτή. Το κόστος ήταν τεράστιο, τα στοιχεία αβάσιμα και ο τρόπος για να βρεθεί ο υπεύθυνος, ήταν μάλλον αδύνατος. Οι χημικές εταιρείες μπορεί να πλήρωσαν, αλλά στην πράξη θα είναι πάντα κερδισμένες.

Μετά την απόφαση, η κυβέρνηση των ΗΠΑ ήταν επιφυλακτική για της συνέπειες του  Agent Orange. Τελικά, δόθηκε η δυνατότητα στους βετεράνους να υποβάλλουν νόμιμα παράπονα για τον καρκίνο και άλλες ασθένειες που σχετίζονταν με τη χημική ουσία.

Η βιετναμέζικη κυβέρνηση εκτιμά ότι 500.000 παιδιά γεννήθηκαν με γενετικές ανωμαλίες. Οι Η.Π.Α. ποτέ δεν ζήτησαν συγγνώμη για τη χρήση του Agent Orange. Βοήθησαν στην κατασκευή μιας μονάδας στην αεροπορική βάση Da Nang, που θα θέρμαινε το έδαφος στους 600 βαθμούς για να αποβάλει το δηλητήριο, αν και μεγάλες ποσότητες διοξίνης παραμένουν εκεί και συνεχίζουν να δηλητηριάζουν τους ανθρώπους.

Αξίζει να σημειωθεί, ότι όταν μια ομάδα Βιετναμέζων κατέθεσε αγωγή εναντίον των χημικών εταιρειών το 2005, ισχυριζόμενη ότι με τον Agent Orange ξεκίνησε έναν χημικό πόλεμο σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, αυτή απορρίφθηκε. Οι χημικές ουσίες, σύμφωνα με το δικαστήριο, προορίζονταν για φυτά και όχι για τους ανθρώπους, οπότε δεν μπορούμε να κάνουμε λόγο για ένα χημικό όπλο. Όσο για τις χημικές εταιρείες φαίνεται ότι βγήκαν κερδισμένες, αφού μετά την ανακοίνωση του διακανονισμού, αυξήθηκαν οι πωλήσεις τους.

Από το tvxs