Τι απέγιναν οι whistleblowers;

Αφιέρωμα

08:26 | 08 Νοε. 2016

Τελευταία ανανέωση 08:26 | 08 Νοε. 2016

  

Whistleblowers. Είναι οι άνθρωποι που γνώριζαν μυστικά. Μυστικά που δεν δίστασαν να αποκαλύψουν, καταγγέλλοντας ότι αυτά στηρίζονταν σε παράνομες ενέργειες και έρχονταν σε σύγκρουση με το δημόσιο συμφέρον ή τα δικαιώματα των πολιτών.

Ντάνιελ Έλσμπεργκ, Τσέλσι Μάνινγκ, Έντουαρντ Σνόουντεν, Στεφανί Ζιμπώ, Ερβέ Φαλσιανί, Αντουάν Ντελτούρ, Τζούλιαν Ασάνζ, ο άγνωστος που αποκάλυψε τα Panama Papers. Έφεραν στο φως αποκαλύψεις για τους πολέμους σε Βιετνάμ και Αφγανιστάν, τις πρακτικές φοροδιαφυγής που έστηναν μεγάλες τράπεζες για τους πελάτες τους, τις μαζικές παρακολουθήσεις πολιτών από τις μυστικές υπηρεσίες.

Ήρθαν σε σύγκρουση με τις υπηρεσίες και τις επιχειρήσεις που κατήγγειλαν, βρέθηκαν οι ίδιοι κατηγορούμενοι, φυγάδες ή και φυλακισμένοι. Πού βρίσκονται σήμερα;

Ντάνιελ Έλσμπεργκ

^{Ο άνθρωπος που αποκάλυψε την κρυφή όψη του Βιετνάμ}

Τι αποκάλυψε;

Τον Ιούνιο του 1971, ο Αμερικανός, πρώην κρατικός υπάλληλος, Ντάνιελ Έλσμπεργκ, παραχώρησε 7.000 σελίδες άκρως απόρρητων εγγράφων στους New York Times, αναφορικά με τον πόλεμο στον Βιετνάμ. Νωρίτερα, είχε προσπαθήσει να προειδοποιήσει αρκετούς γερουσιαστές όσον αφορά τα ντοκουμέντα που είχε στην κατοχή του.

Εκθέτοντας την μαύρη όψη της αμερικανικής επέμβασης στο Βιετνάμ, τα «Έγγραφα του Πενταγώνου» («Pentagon Papers») τροφοδότησαν την συζήτηση σχετικά με τον πόλεμο και συνέβαλαν στην αποχώρηση των στρατευμάτων δύο χρόνια αργότερα.

Τι απέγινε;

Μετά την δημοσίευση των «Pentagon Papers», η αμερικανική πολιτεία προσέφυγε εναντίον του Ντάνιελ Έλσμπεργκ διώκοντάς τον για κλοπή, αποκάλυψη κρατικών μυστικών, συνωμοσία και κατασκοπεία.

Κατά την διάρκεια της δίκης χρησιμοποιήθηκαν εναντίον του ιατρικοί φάκελοι που είχαν κλαπεί από το ιατρείο του ψυχιάτρου του. Αποκαλύφθηκε όμως ότι τους φακέλους έκλεψαν οι ίδιοι, επονομαζόμενοι και «υδραυλικοί», που είχαν εγκαταστήσει κάμερες στην έδρα του Δημοκρατικού Κόμματος το 1972, γεγονός που προκάλεσε το σκάνδαλο Γουοτεργκέιτ. Μόλις γνωστοποιήθηκε η προέλευση των αποδείξεων, οι κατηγορίες κατέπεσαν.

Ο Ντάνιελ Έλσμπεργκ θεωρείται σήμερα ο πρόδρομος των whistleblowers και έχει λάβει πολλές διακρίσεις: το Gandhi Peace Award (Βραβείο Γκάντι για την Ειρήνη) το 1978, το Ridenhour Courage Prize (Βραβείο Θάρρους Ridenhour) το 2004 και το Right Livelihood Award (κατά κυριολεξία Βραβείο ορθής διαβίωσης) το 2006, που οι Γάλλοι αποκαλούν και εναλλακτικό βραβείο Νόμπελ.Το 2012, ίδρυσε το Ίδρυμα Ελευθερίας του Τύπου (Freedom of Press Foundation).

«Το μήνυμα που έμαθα από τον Γκάντι ήταν ότι ‘αυτός που σιωπά στο κακό έχει μέρος της ευθύνης γι’ αυτό’. Αυτό που είπε ο Λούθερ για τον πόλεμο του Βιετνάμ, ένα χρόνο πριν πεθάνει ήταν ότι ‘η σιωπή σημαίνει συνενοχή’… Ένα από τα πράγματα που μπορούν να κάνουν οι υπάλληλοι της κυβέρνησης είναι αυτό που έκανα εγώ, η Katherine στην Αγγλία και ο Frank Grevil, δηλαδή να μιλήσουν για την αλήθεια με την ελπίδα ότι θα προφυλάξουμε την Δημοκρατία και θα σώσουμε πολλές ζωές» είχε πει ο Ντάνιελ Έλσμπεργκ στο «Ρεπορτάζ Χωρίς Σύνορα» του Στέλιου Κούλογλου.

• Δείτε: Whistleblowers: Αυτοί που γνώριζαν μυστικά
• Διαβάστε: Ποιός φοβάται τους whistleblowers;

Τσέλσι Μάνινγκ

^{Ο άνθρωπος που έφερε στο φως τα μυστικά του πολέμου στο Αφγανιστάν}

Τι αποκάλυψε;

Η Τσέλσι Μάνινγκ, που πριν αλλάξει φύλο ήταν ο Μπράντλεϋ Μάνινγκ, υπήρξε στρατιωτικός αναλυτής στον αμερικανικό στρατό. Είναι υπαίτια για την διαρροή το 2010 εκατοντάδων χιλιάδων εμπιστευτικών εγγράφων προς τα WikiLeaks: διπλωματικά τηλεγραφήματα, τηλεγραφήματα του υπουργείου εξωτερικών, στρατιωτικά τηλεγραφήματα, φάκελοι κρατουμένων στο Γκουαντανάμο κλπ.

Δημοσιοποίησε επίσης το βίντεο με αμερικανικό μαχητικό ελικόπτερο να βάλλει εναντίον αμάχων πολιτών στο Ιράκ, σκοτώνοντάς τους, τον Ιούλιο του 2007.

Τι απέγινε;

Στις 21 Αυγούστου 2013, η πρώην αναλύτρια καταδικάστηκε σε 35 χρόνια φυλακή για 20 από τις 22 κατηγορίες που την βάρυναν. Εκτίει την ποινή της στην στρατιωτική φυλακή Φορτ Λήβενγουορθ. Οι συνθήκες κράτησής της σε απομόνωση έχουν καταγγελθεί επανειλημμένα.

Την επαύριο της καταδίκης της, η πρώην αναλύτρια ζήτησε δημοσίως να ονομάζεται Τσέλσι Μάνινγκ και ξεκίνησε τις ενέργειες για την αλλαγή ταυτότητας. Τον Φεβρουάριο του 2015, ο αμερικανικός στρατός της επέτρεψε να υποβληθεί σε ορμονική θεραπεία.

Έντουαρντ Σνόουντεν

^{Ο άνθρωπος που αποκάλυψε τις μαζικές παρακολουθήσεις της NSA}

Τι αποκάλυψε;

Σύμβουλος ως διαχειριστής συστήματος, ο Έντουαρντ Σνόουντεν είχε πρόσβαση στις δραστηριότητες της αμερικανικής υπηρεσίας πληροφοριών (NSA) και τις αντέγραψε σε μία συσκευή USB.

Στις αρχές Δεκεμβρίου του 2012, έρχεται σε επαφή με τον δημοσιογράφο Glenn Greenwald και την σκηνοθέτιδα ντοκιμαντέρ Laura Poitras, αμφότεροι εκ των ιδρυτικών μελών του Ιδρύματος Freedom of Press Foundation. Τον Μάιο του 2013 συναντιούνται και οι τρεις στο Χονγκ Κονγκ με αποτέλεσμα να αρχίσει η δημοσίευση των πρώτων άρθρων του Glenn Greenwald από τις 5 Ιουνίου.

Οι αποκαλύψεις του Έντουαρντ Σνόουντεν προκάλεσαν παγκόσμιο ενδιαφέρον καθώς ξεσκέπαζαν τις τεχνικές που μεταχειριζόταν η NSA για να κατασκοπεύει τις τηλεφωνικές συνδιαλέξεις ή για να υποκλέπτει την πλειονότητα των επικοινωνιών παγκοσμίως.

Το πρόγραμμα Prism, για παράδειγμα, επιτρέπει στην NSA να έχει πρόσβαση στα δεδομένα που συλλέγονται από την Google, την Apple, το Facebook ή την Microsoft για συγκεκριμένους χρήστες. Σύμφωνα πάντως με την αμερικανική κυβέρνηση, αυτή η μεταβίβαση δεδομένων είναι έμμεση και απαιτεί την εξουσιοδότηση του Δικαστηρίου εποπτείας αλλοδαπών υπηρεσιών (Foreign Intelligence Surveillance Court).

Τι απέγινε;

Ο Έντουαρντ Σνόουντεν καταζητείται σήμερα από τις Ηνωμένες Πολιτείες και κινδυνεύει με τριαντακονταετή ποινή φυλάκισης.

Η αμερικανική Δικαιοσύνη του έχει απαγγείλει κατηγορίες για κατασκοπεία βάσει του Νόμου περί κατασκοπείας του 1917, ενός ομοσπονδιακού νόμου που είχε ψηφιστεί κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Η επίκληση αυτού του κειμένου εναντίον μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος (ο Ντάνιελ Έλσμπεργκ είχε επίσης διωχθεί το 1971, με βάση αυτόν τον νόμο) αμφισβητείται έντονα από μία μερίδα της αμερικανικής αριστεράς.

Ένα μήνα αφότου ο Αμερικανός βρήκε καταφύγιο στο αεροδρόμιο της Μόσχας, του παραχωρήθηκε μονοετές δικαίωμα ασύλου, το οποίο ανανεώθηκε την 1η Αυγούστου 2014 για τρία έτη. Σήμερα, ο πρώην σύμβουλος παραμένει αποκλεισμένος στην Ρωσία, απ’ όπου συνεχίζει την αναζήτησή του για χορήγηση ασύλου.

Στεφανί Ζιμπώ

^{Η γυναίκα που αποκάλυψε τις παράνομες πρακτικές της UBS}

Τι αποκάλυψε;

Η Στεφανί Ζιμπώ ήταν υπεύθυνη μάρκετινγκ στην Τράπεζα UBS της Γαλλίας από το 1999 έως το 2008. Τον Ιούνιο του 2008, κι ενώ η γαλλική θυγατρική της Ελβετικής Τράπεζας είναι υπό έρευνα για νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες, φοροδιαφυγή και παράνομη χειραγώγηση των Γάλλων πελατών, διατάσσεται έρευνα στο γραφείο του Γενικού Διευθυντή της UBS. 

Η Στεφανί Ζιμπώ δέχεται τότε από την ιεραρχικά ανώτερή της την εντολή να σβήσει από τον σκληρό δίσκο του υπολογιστή της τα αρχεία που περιέχουν τα ονόματα των πελατών και των επιτετραμμένων που συνδέονται με τις κοσμικές βραδιές τις οποίες διοργανώνει. 

Ο κατάλογος αυτός, που αποδείκνυε ότι Ελβετοί επιτετραμμένοι προσήλκυαν παρανόμως πελάτες στην Γαλλία, αξιοποιήθηκε εντέλει στο πλαίσιο της δικαστικής έρευνας εναντίον της UBS, που ξεκίνησε τον Μάρτιο του 2011. 

• Διαβάστε την αποκαλυπτική συνέντευξη της Στεφανί Ζιμπώ στο tvxs.gr

Τι απέγινε; 

Κατόπιν της αρνήσεώς της να καταστρέψει την λίστα, η υπάλληλος της τράπεζας υποστηρίζει ότι άρχισε να υφίσταται διαρκείς παρενοχλήσεις από τους εργοδότες της. Το 2009, η UBS αποπειράται να την απολύσει, χωρίς επιτυχία, κι εν συνεχεία υποβάλει μήνυση επί δυσφημίσει, αλλά χάνει την δίκη. Τελικά, την απολύουν το 2012, αλλά καταφέρνει να καταδικαστεί η τράπεζα UBS για παρενόχληση το 2015. Η ελβετική τράπεζα την αποζημιώνει με 30.000 ευρώ, που της επιδικάστηκε ως πρόστιμο.

Την Τρίτη, 5 Απριλίου, στην εκπομπή Cash Investigation με θέμα τα «έγγραφα του Παναμά» («Panama Papers»), ο υπουργός των οικονομικών ευχαριστεί την πρώην διευθύντρια μάρκετινγκ, η οποία «έδωσε την ευκαιρία στην κυβέρνηση να ανακτήσει πολλά χρήματα». Η εκπομπή όμως, παρουσιάζει την Στεφανί Ζιμπώ σαν μία γυναίκα που δεν βρίσκει πλέον εργασία, ζει με κοινωνικά επιδόματα και κινδυνεύει ανά πάσα στιγμή να της κάνουν έξωση από την κατοικία της. 

Ερβέ Φαλσιανί

^{Ο άνθρωπος που έφερε στο φως τα δεδομένα των φοροφυγάδων της HSBC}

Τι αποκάλυψε; 

Από το 2001 έως το 2008, ο Ερβέ Φαλσιανί εργάστηκε στην ελβετική θυγατρική της τράπεζας HSBC ως μηχανικός. Το 2006, ενώ έχει επιφορτιστεί με την αναδιοργάνωση της βάσης δεδομένων της τράπεζας, ανακαλύπτει ότι, έτσι όπως έχει σχεδιαστεί, το πληροφοριακό σύστημα ευνοεί την φοροδιαφυγή.

Αφού ειδοποίησε τους ανωτέρους του και μάταια πρότεινε άλλο σύστημα, ο Ερβέ Φαλσιανί αρχίζει να συγκεντρώνει δεδομένα, πράγμα που κράτησε δύο χρόνια. Έτσι, φτάνουμε στο 2008, οπότε παραδίδει στην γαλλική δικαστική αστυνομία έναν κατάλογο με τα ονόματα 9. 000 Γάλλων φορολογουμένων, που είχαν φοροδιαφύγει στην Ελβετία, πυροδοτώντας έτσι την υπόθεση SwissLeaks.

Τι απέγινε;

Τα κίνητρα του Ερβέ Φαλσιανί (κατά τη Le Monde) παραμένουν ασαφή, και ο χαρακτηρισμός του ως whistleblower συζητήσιμος. Στις 28 Νοεμβρίου του 2015 καταδικάστηκε ερήμην από την ελβετική δικαιοσύνη, σε πέντε χρόνια φυλάκιση για  οικονομική κατασκοπεία, κλοπή δεδομένων και παραβίαση του τραπεζικού απορρήτου. Επειδή ο Ερβέ Φαλσιανί είναι Γάλλος υπήκοος και μόνιμος κάτοικος Γαλλίας, η έκδοσή του στην Ελβετία δεν είναι δυνατή. 

Αντουάν Ντελτούρ

^{Ο άνθρωπος που αποκάλυψε τα LuxLeaks} 

Τι αποκάλυψε;

Το 2010, ο Αντουάν Ντελτούρ εργαζόταν στην θυγατρική της Price Waterhouse Coopers στο Λουξεμβούργο, όταν ανακάλυψε έγγραφα που συνδέονταν με την πρακτική του «tax ruling». Είναι μια νόμιμη πρακτική, που επιτρέπει σε μία επιχείρηση να ρωτήσει εκ των προτέρων ποιας μεταχείρισης θα τύχει από τις φορολογικές αρχές μίας χώρας και να λάβει συγκεκριμένες νομικές εγγυήσεις. 

Τα έγγραφα που συγκέντρωσε ο Ντελτούρ αφορούσαν φορολογικές συμφωνίες που είχαν συναφθεί μεταξύ του Μεγάλου Δουκάτου και πολυεθνικών εταιρειών, προκειμένου να τους δοθεί η δυνατότητα να μειώσουν τους φόρους τους διά μέσου θυγατρικών. Ο Ντελτούρ αποχώρησε από την εταιρεία παίρνοντας μαζί του έγγραφα, που έδωσε στην συνέχεια στον Γάλλο δημοσιογράφο Εντουάρ Περέν για την πραγματοποίηση ενός ρεπορτάζ της εκπομπής Cash Investigation, η οποία προβλήθηκε στην γαλλική τηλεόραση τον Μάιο του 2012. Τα έγγραφα διαβιβάστηκαν στην συνέχεια, μέσω άγνωστης πηγής, στην Διεθνή Κοινοπραξία Ερευνητών Δημοσιογράφων (International Consortium of Investigative Journalists / ICIJ), με έδρα την Ουάσινγκτον. 

Περίπου σαράντα εφημερίδες, μεταξύ των οποίων η Μοντ (Le Monde), επεξεργάστηκαν τα εν λόγω αρχεία, καταλήγοντας σε ένα σώμα  συνολικά 28.000 σελίδων από φορολογικές συμφωνίες. Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στις 5 Νοεμβρίου 2014, έγινε γνωστή παγκοσμίως με το όνομα LuxLeaks.

Τι απέγινε; 

Ο Αντουάν Ντελτούρ προφυλακίστηκε και καταδικάστηκε από την δικαιοσύνη του Λουξεμβούργου στις 12 Δεκεμβρίου 2014 για κλοπή και νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες. Η δίκη του ξεκίνησε στις 26 Απριλίου. Ο δε δημοσιογράφος Εντουάρ Περέν καταδικάστηκε επίσης στις 23 Απριλίου 2015 για συνενοχή σε κλοπή και νομιμοποίηση εσόδων. 

Η υπόθεση LuxLeaks αποδυνάμωσε τον πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζαν  - Κλωντ Γιούνκερ, που ήταν πρωθυπουργός του Λουξεμβούργου κατά την περίοδο των συγκεκριμένων υποθέσεων φοροδιαφυγής. Ωστόσο, η πρόταση μομφής που είχε κατατεθεί εναντίον του στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, δεν τελεσφόρησε.

Ο άγνωστος - ακόμη - άνθρωπος πίσω από τα Panama Papers 

Προς το παρόν τον whistleblower που βρίσκεται πίσω από τα Panama Papers, γνωρίζει μόνο η γερμανική εφημερίδα Suddeütsche Zeitung.

Τι γνωρίζουμε για τα έγγραφα του Παναμά («Panama papers»);

Ο άνθρωπος που έφερε στο φως το σκάνδαλο των «Panama papers» επέτρεψε την διαρροή εκατομμυρίων εγγράφων και δεδομένων της παναμαϊκής επιχείρησης Mossack Fonseca, η οποία ειδικεύεται στο στήσιμο υπεράκτιων εταιρειών (offshore). Τα παρέδωσε αφιλοκερδώς στην Süddeutsche Zeitung. 

Για την προστασία του, η ταυτότητά του παρέμεινε απόρρητη ακόμη και για τα μέσα ενημέρωσης που απαρτίζουν την Διεθνή Κοινοπραξία Ερευνητών Δημοσιογράφων (ICIJ) που εργάστηκαν για την έρευνα. Η αυθεντικότητα των αρχείων έχει πάντως ελεγχθεί δύο φορές από την Süddeutsche Zeitung και από την Μοντ. 

Αρκετά τμήματα της παραπάνω «διαρροής», αποσπασματικά και παλαιότερα, είχαν πωληθεί στις γερμανικές, αμερικανικές και βρετανικές φορολογικές αρχές κατά την διάρκεια των τελευταίων ετών, μια πρακτική που είναι πλέον αρκετά συνήθης, κυρίως στην Γερμανία. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η Γαλλία περιλαμβάνεται στις χώρες στις οποίες προτάθηκε η αγορά μέρους των «Panama papers». 

Στην αντίπερα όχθη του Ρήνου, στην Γερμανία, οι έρευνες με βάση τα ανωτέρω έγγραφα οδήγησαν τον Φεβρουάριο 2015 στην έκδοση ενταλμάτων έρευνας εναντίον γερμανικών τραπεζών που ήταν ύποπτες για συνενοχή σε νομιμοποίηση παράνομων εσόδων και φορολογική απάτη. Η Commerzbank, δεύτερο τραπεζικό ίδρυμα της Γερμανίας δέχθηκε τον Οκτώβριο 2015 να πληρώσει 17 εκατομμύρια ευρώ ως πρόστιμο για το γεγονός ότι είχε βοηθήσει ορισμένους από τους πελάτες της να αποφύγουν φορολόγηση δια μέσου εταιρειών στις οποίες είχαν εγγραφεί από την Mossack Fonseca.

Τζούλιαν Ασάνζ

^{Ο άνθρωπος πίσω από τα WikiLeaks}

Αν και δεν συγκαταλέγεται στους κατ’ εξοχήν whistleblowers και μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος, μιας και τα τεκμήρια που διοχέτευσε δεν προέρχονταν από κάποια δομή με την οποία είχε σχέση εξαρτημένης εργασίας, δεν μπορούμε να παρακάμψουμε τον συνιδρυτή των WikiLeaks, Τζούλιαν Ασάνζ. Oι μαζικές δημοσιοποιήσεις στις οποίες προέβη μέσω του ιστοτόπου του, τον οδήγησαν να ζει έγκλειστος στην Πρεσβεία του Ισημερινού από τον Δεκέμβριο του 2010, προκειμένου να αποφύγει τις διώξεις.

Τι αποκάλυψε;

Ο περί ου ο λόγος Αυστραλός αγωνιστής του κυβερνοχώρου αποτελεί την εμβληματική φιγούρα του WikiLeaks, του δικτυακού τόπου που δημιουργήθηκε το 2006 με σκοπό να δημοσιεύσει εκατομμύρια εμπιστευτικά έγγραφα. Από τον Νοέμβριο 2010 έως τον Σεπτέμβριο 2011, ο ιστότοπος δημοσίευσε 243. 000 διπλωματικά τηλεγραφήματα προερχόμενα από το Υπουργείο Εξωτερικών των Η.Π.Α. Από εκεί η κοινή γνώμη έχει την ευκαιρία να μαθαίνει τις πραγματικές απόψεις, συχνά ωμές, των διπλωματών για τους συμμάχους τους, καθώς και ορισμένα διπλωματικά μυστικά, όπως επί παραδείγματι, ότι ο τέως πρόεδρος Νικολά Σαρκοζί εξέταζε το ενδεχόμενο προσχώρησης της Γαλλίας στην στρατιωτική συμμαχία στο Ιράκ.  

Τι απέγινε;

Τον Ιούνιο 2012, ο Τζούλιαν Ασάνζ έλαβε πολιτικό άσυλο στην Πρεσβεία του Ισημερινού στο Ηνωμένο Βασίλειο, που βρίσκεται στο Λονδίνο. Διαμένει εκεί τα τελευταία τέσσερα χρόνια, χωρίς να μπορεί να εξέλθει, διότι οι βρετανικές δυνάμεις ασφαλείας βρίσκονται μονίμως έξω από την πρεσβεία περιμένοντας να τον συλλάβουν. 

Ο εκπρόσωπος των WikiLeaks διώκεται από την Σουηδία για σεξουαλική επίθεση και βιασμό εις βάρος δύο γυναικών το 2010. Οι κατηγορίες της σεξουαλικής επίθεσης έχουν παραγραφεί, εκείνες όμως του βιασμού εξακολουθούν να βαραίνουν τον Τζούλιαν Ασάνζ. Εκείνος είναι πεπεισμένος ότι εμπλέκεται η Ουάσινγκτον. Μετά από τέσσερα χρόνια αδιεξόδου ο ιδρυτής του Wikileaks θα ανακριθεί στην πρεσβεία του Ισημερινού στο Λονδίνο στις 14 Νοεμβρίου.

Πηγή: LE MONDE | Του Quentin Vasseur

Μετάφραση - Επιμέλεια: Γεωργία Πρωτογέρου

• Με πρωτοβουλία του Στέλιου Κούλογλου θα πραγματοποιηθεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ημερίδα της Ευρωπαϊκής Αριστεράς για την προστασία των whistleblowers στις 15 Νοεμβρίου κι ένα μίνι Φεστιβάλ με ταινίες και ντοκιμαντέρ με θέμα τους whistleblowers στις 12 και 13 Νοεμβρίου στον κινηματογράφο Botanique των Βρυξελλών. 

Γερμανική αποικιοκρατία: Μία γενοκτονία πριν από το Ολοκαύτωμα

Τα άγνωστα εγκλήματα

16:02 | 07 Νοε. 2016

Τελευταία ανανέωση 16:02 | 07 Νοε. 2016

  

Ρατσισμός, γενοκτονία, πόλεμοι. Η ιστορία της γερμανικής αποικιοκρατίας βρισκόταν χρόνια στο περιθώριο. Το Γερμανικό Ιστορικό Μουσείο του Βερολίνου αναδεικνύει (ακόμη) μία σκοτεινή πτυχή του παρελθόντος.

Η γερμανική αποικιοκρατία υπήρξε σχετικά σύντομη. Μετά τη λήξη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου οι γερμανικές αποικίες στην Αφρική περιήλθαν στον έλεγχο των νικητριών δυνάμεων, της Μεγάλης Βρετανίας, της Γαλλίας, του Βελγίου και της Πορτογαλίας.

Αυτός υπήρξε και ένας από τους λόγους που το θέμα της αποικιοκρατίας στη Γερμανία βρέθηκε σε δεύτερη μοίρα στο πλαίσιο της λεγόμενης δημόσιας ιστορίας.

Παράλληλα, σύμφωνα με τη Deutsche Welle, η επίμονη αποτίμηση του ναζιστικού παρελθόντος που ακολούθησε μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο και η αντιπαράθεση της Γερμανίας με το Ολοκαύτωμα έθεσαν το ζήτημα στο περιθώριο.

Η Ναμίμπια, η Γκάνα και το Τόγκο στη δυτική και το Καμερούν στην κεντρική Αφρική τέθηκαν το 1884 υπό γερμανική κυριαρχία. Ένα χρόνο αργότερα ακολούθησε η Τανζανία.

Ο Όττο φον Μπίσμαρκ, πρώτος καγκελάριος της Γερμανικής Αυτοκρατορίας, δημιούργησε δέκα χρόνια περίπου μετά την ίδρυσή της «προστατευόμενες περιοχές», όπως λέγονταν, στην Ασία και την Αφρική.

Μία γενοκτονία πριν από το Ολοκαύτωμα

Ανισότητες, ρατσισμός και βία χαρακτήρισαν τα χρόνια της γερμανικής κυριαρχίας στην Αφρική.

Ιδιαίτερα σκοτεινή υπήρξε η γερμανική εξουσία στη λεγόμενη γερμανική Νοτιοδυτική Αφρική. «Τριάντα χρόνια πριν από τους ρατσιστικούς νόμους του ναζιστικού καθεστώτος υπήρξε ήδη μία «'ρατσιστική νομοθεσία' στη Νοτιοδυτική Αφρική» λέει ο ιστορικός Γιούργκεν Τσίμερερ. «Απαγόρευση των μεικτών γάμων, στιγματισμός των σεξουαλικών σχέσεων μεταξύ Γερμανών και γυναικών από την Αφρική».

Τους νόμους αυτούς ακολούθησε η διαταγή εξόντωσης των φιλών Χερέρο και Νάμα. Μέχρι το 1908 το 80% του πληθυσμού των Χερέρο είχε εξοντωθεί, γύρω στους 80.000 ανθρώπους, ύστερα από την αποτυχημένη εξέγερση της φυλής ενάντια στους αποικιοκράτες το 1904. Ενώ οι Νάμα εξοντώθηκαν κατά το ήμισυ μετρώντας περίπου 10.000 θύματα. Τα γεγονότα αποτέλεσαν την πρώτη γενοκτονία του 20ου αιώνα 30 χρόνια πριν από το Ολοκαύτωμα.

Μία πολιτική έκθεση

Η έκθεση του Γερμανικού Ιστορικού Μουσείου του Βερολίνου πραγματοποιείται μετά τον επίσημο χαρακτηρισμό της εξόντωσης των Χερέρο και των Νάμα ως γενοκτονίας από τη γερμανική κυβέρνηση τον Ιούλιο του 2016.

Την ίδια ώρα το γερμανικό υπουργείο Εξωτερικών επεξεργάζεται τη διατύπωση μίας δημόσιας συγγνώμης με τη μορφή κοινής διακήρυξης με τη Ναμίμπια.

Η έκθεση τηρεί κριτική στάση όχι μόνο απέναντι στην αποικιοκρατία, αλλά και στην ίδια την «κληρονομιά» του Μουσείου, γράφει η Deutsche Welle. 

Τα μισά από τα περίπου 500 εκθέματα προέρχονται από την ήδη υπάρχουσα συλλογή, γεγονός που θέτει το ζήτημα της προβληματικής οικειοποίησης των «λαφύρων» της αποικιοκρατίας από το γερμανικό κράτος.

Έτσι επιτυγχάνεται μία ματιά τόσο στην αποικιοκρατική όσο και στην μετα-αποικιοκρατική ιστορία της Γερμανίας.

Η έκθεση «German Colonialism, Fragments Past and Present», που εγκαινιάστηκε στις 14 Οκτωβρίου, διαρκεί έως τις 17 Μαΐου 2017. 

Από το tvxs

Πάνω από 500.000 οι ασθενείς με κατάθλιψη στην Ελλάδα

Πάσχει το 8% του γενικού πληθυσμού και η αύξηση των περιστατικών συνεχίζεται

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:  09:58

Κοινή χρήση3

emailεκτύπωση  

Το 2015 οι ασθενείς με κατάθλιψη στην Ελλάδα ξεπέρασαν τους 500.000, φθάνοντας τα μεγέθη μιας μεγάλης πόλης, ενώ η αύξηση των περιστατικών συνεχίζεται, ανέφερε χαρακτηριστικά ο Πέτρος Σκαπινάκης, Αναπληρωτής Καθηγητής Ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, μιλώντας στο 2^ο συνέδριο για την Ψυχική Υγεία Mental Health Conference, που έγινε στις 3 Νοεμβρίου στην Αθήνα.

Ο καθηγητής τόνισε ότι τα ψυχικά νοσήματα είναι συχνά, εμφανίζονται σε νεαρή ηλικία και προκαλούν σημαντική ανικανότητα στους πάσχοντες.

Με βάση πανελλήνια μελέτη του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων οι ψυχικές διαταραχές συνολικά υπολογίστηκαν στο 8% του γενικού πληθυσμού. Οι ψυχικές διαταραχές επιβαρύνουν τα έτη ζωής και την ποιότητα ζωής και αυξάνουν σημαντικά το κόστος στα συστήματα υγείας.

Ωστόσο, αντί να αντιμετωπίζονται εγκαίρως, καταλήγουν να γίνονται χρόνιες παθήσεις. Μεγάλα διαστήματα καθυστέρησης στην έναρξη θεραπείας προκαλούν χαμηλά ποσοστά απόκρισης στα φάρμακα, παρουσία σοβαρότερων συμπτωμάτων, συχνότερες υποτροπές και νοσηλείες, αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές κ.ά.

Ωστόσο, ακόμα και στην Ελλάδα της κρίσης υπάρχει δυνατότητα βελτίωσης, με αλλαγή του ρόλου των υπηρεσιών και του Συστήματος Υγείας. Αυτό μπορεί να γίνει: Με την εισαγωγή κλιμακωτού μοντέλου φροντίδας, την ανάπτυξη αποτελεσματικών και αποδοτικών υπηρεσιών σε όλο το φάσμα της νοσηρότητας με βάση τις πραγματικές ανάγκες , καθώς και την εξειδίκευση εκεί που χρειάζεται.

Από το Βήμα

Στίγκλιτς vs Ντάϊσελμπλουμ για το ευρώ, την Ελλάδα και τον Βαρουφάκη

Ο αμερικανός οικονομολόγος στην αρένα με τον πρόεδρο του Eurogroup

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:  10:55

Κοινή χρήση5

emailεκτύπωση  

Επίθεση σε βάρος του ευρώ που όπως είπε οδηγεί την Ευρώπη σε αποκλίνουσες τάσεις κάνοντας τα  ισχυρά κράτη ακόμα  ισχυρότερα και τους αδύναμους κρίκους ακόμα πιο αδύναμους, εξαπέλυσε ο νομπελίστας οικονομολόγος Τζόζεφ Στίγκλιτς από την αίθουσα του Πανεπιστημίου του Αμστερνταμ με αφορμή την παρουσίαση του νέου βιβλίου του «Το ευρώ απειλεί το μέλλον της Ευρώπης».

Στην εκδήλωση κλήθηκε και το αντίπαλο δέος, ο πρόεδρος του Eurogroup Γερούν Νταϊσελμπλουμ, ο κατεξοχήν θεματοφύλακας του ευρώ προκειμένου να αντικρούσει τα λεγόμενα Στίγκλιτς.

Όπως μεταδίδουν «Τα Νέα» από τη Χάγη αναπόφευκτα η συζήτηση κινήθηκε σε υψηλούς τόνους και επεφύλαξε κυρίαρχη θέση για την κατάσταση στην Ελλάδα.

Συγκεκριμένα ο νομπελίστας οικονομολόγος υποστήριξε ότι τα προβλήματα της Ελλάδας δεν θα λυθούν αν δεν υπάρξει αναπτυξιακή ώθηση, ενώ ο Ντάϊσελμπλουμ από την πλευρά του έδωσε έμφαση στις μεταρρυθμίσεις που πρέπει να κάνει η χώρα.

Ερχονται τα χειρότερα

Η κατάσταση αναμένεται να χειροτερέψει είπε ο Στίγκλιτς. «Οσοι πιστεύουν ότι ο ελληνικό πρόβλημα λύθηκε πέρυσι, η οικονομική δυσπραγία θα συνεχιστεί». Αλλά και στο μέτωπο των διαρθωτικών αλλαγών ο αμερικανός οικονομολόγος δεν είχε τα καλύτερα λόγια για τις ευρωπαϊκές επιλογές.

«Οταν επιβάλλονται οι διαρθωτικές μεταρρυθμίσεις σε ένα κράτος το πιθανότερο είναι ότι δεν θα αποδώσουν» τόνισε.
Εάν η νομισματική ένωση συνεχίσει στην σημερινή της αναποτελεσματική μορφή θα έχει τρομακτικές απώλειες της τάξεως των 200 τρισ. ευρώ σε πλούτο και ευημερία».

«Η Ευρώπη χρειάζεται περιισσότερη Ευρώπη. Το ημιτελές οικοδόμημα δεν είναι βιώσιμο».

Ποια βήματα είναι απαραίτητα;
Ποια βήματα είναι απαραίτητα; Ενιαίο σύστημα εγγύησης τραπεζικών καταθέσεων, κοινή ασφάλιση ανεργίας, ευρωομόλογα, ταμείο αλληλεγγύης».

«Η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερη αλληλεγγύη για να μην απομακρυνθεί ακόμη περισσότερο ο Νότος από τον πυρήνα του ευρώ»

«Στην αντίθετη περίπτωση θα πρέπει η ευρωζώνη να διασπαστεί ή να υιοθετήσει ένα «ευέλικτο ευρώ».

Κόντρα και για τον Βαρουφάκη
Η συζήτηση δεν θα μπορούσε να μην περιλάμβανε τον Γιάνη Βαρουφάκη μια που ο Στίγκλιτς υποστηρίζει στο βιβλίο του ότι ο έλληνας πρώην υπουργός οικονομικών είναι εξαιρετιός οικονομολόγος και ίσως ο μόνος καλό γνώστης οικονομικών μεταξύ των υπουργών οικονομικών της Ευρώπης.

«Εννοώ ότι ήταν ο μοναδικός υπουργός καθηγητής Οικονομικών» εξήγησε ο Στίγκλιτς.

«Αυτό το αναγνωρίζω» απάντησε το Ντάϊσελμλουμ. «Αλλά ήταν ακριβώς η στάση αυτή με την οποία έμπαινε ο Βαρουφάκης στην αίθουσα συνεδριάσεων, λέγοντας "είμαι ο μοναδικός που καταλαβαίνει οικονομικά". Ηταν χρειάζεσαι να χτίσεις μια καλή σχέση με τους συναδέλφους σου και όταν βρίσκεσαι σε δύσκολη θέση και χρειάζεσαι τη βοήθειά τους, δεν είναι ο καλύτερος τρόπος να τους προσεγγίσεις» κατέληξε ο πρόεδρος του Eurogroup. 

Από το Βήμα

Κάτι σάπιο υπάρχει στο βασίλειο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

13:50 | 02 Νοε. 2016

Ζαν Κατρεμέρ

  

Ανάμεσα σ' έναν ευρωπαίο επίτροπο, τον γερμανό Γκίντερ Έτινγκερ, ο οποίος διατυπώνει ρατσιστικά σχόλια, φλερτάρει με την ομοφοβία και περιφρονεί τη δημοκρατία, και μια «επιτροπή ηθικής» που κρίνει ότι ο πρώην πρόεδρος της Επιτροπής Ζοζέ Μανουέλ Μπαρόζο δεν παραβίασε τους «κανόνες ακεραιότητας και εχεμύθειας» με την πρόσληψή του από την αμερικανική τράπεζα Goldman Sachs, η εικόνα της εκτελεστικής επιτροπής της Ευρώπης βγαίνει για άλλη μια φορά τραυματισμένη.

Ο χριστιανοδημοκράτης Έτινγκερ, τον οποίο η καγκελάριος Μέρκελ έστειλε το 2009 στις Βρυξέλλες για να τον ξεφορτωθεί, μίλησε πριν από λίγες ημέρες σε επιχειρηματίες στο Αμβούργο και χαρακτήρισε μεταξύ άλλων τους Κινέζους «σχιστομάτηδες» και «ύπουλους». Εξέφρασε τη λύπη του για το ότι μπορεί να χορηγηθεί σύνταξη στις νοικοκυρές και κατήγγειλε τους γάμους των ομοφυλοφίλων που «σύντομα θα επιβληθούν» στη Γερμανία. Τέλος, χαρακτήρισε τη Βαλονία «μια μικρή περιοχή που κυβερνάται από κομμουνιστές και μπλοκάρει όλη την Ευρώπη», αναγκάζοντας τον οικονομικό ακόλουθο της Βαλονίας και τον επίτιμο πρόξενο του Βελγίου να αποχωρήσουν από την αίθουσα.

Οι λαϊκιστικές αυτές δηλώσεις, αντάξιες ενός Τραμπ, προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις τόσο στη Γερμανία όσο και στο Βέλγιο. Η γενική γραμματέας του SPD Κατερίνα Μπάρλεϊ δήλωσε πως «κάποιος που προβαίνει ανοιχτά σε ρατσιστικούς και ομοφοβικούς χαρακτηρισμούς δεν είναι άξιος για ανώτατα πολιτικά αξιώματα». Ο πρόεδρος του γαλλόφωνου κεντρώου κόμματος του Βελγίου (CdH) Μπενουά Λιτζέν ζήτησε από τον Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ να δείξει λίγη γενναιότητα και να αποπέμψει τον Έτινγκερ.

Ο τελευταίος δεν είναι η πρώτη φορά που προκαλεί. Τον Σεπτέμβριο του 2011, εν μέσω της ελληνικής κρίσης, ο τότε υπεύθυνος για την ενέργεια στην Επιτροπή του Μπαρόζο είχε προτείνει «να κυματίζουν μεσίστιες μπροστά στα κτίρια της Ευρωπαϊκής Ένωσης οι σημαίες των κακών μαθητών στο ζήτημα του χρέους. Ένα τέτοιο μέτρο θα ήταν βέβαια συμβολικό, αλλά θα είχε αποτρεπτικό χαρακτήρα». Τον Σεπτέμβριο του 2014, κατά την ακρόασή του για τον διορισμό του ως επιτρόπου ψηφιακής οικονομίας, είχε αποδείξει την άγνοιά του για τον τομέα που θα αναλάμβανε: «Με την τεχνολογία, δεν μπορεί κανείς να αποκλείσει όλους τους κινδύνους. Θα σας δώσω ένα παράδειγμα, που μπορεί να σας φανεί, εεε, όχι πολύ σοβαρό. Υπήρξαν πρόσφατα διάφορες διασημότητες που παραπονέθηκαν ότι δημοσιεύτηκαν στο Διαδίκτυο γυμνές τους φωτογραφίες. Δεν μπορώ να το πιστέψω! Αν μια σταρ είναι τόσο ανόητη που φωτογραφίζεται γυμνή και στη συνέχεια στέλνει τη φωτογραφία στο web, δεν μπορεί να περιμένει από εμάς να την προστατεύσουμε. Δεν μπορούμε να προστατεύουμε πλήρως τον κόσμο από τις ανοησίες του». Κι αυτή ήταν η άποψη ενός ειδικού, που δεν τον εμπόδισε πάντως να πάρει τη θέση αφού ήταν πολιτικός φίλος της καγκελαρίου.

Θα φανεί αδυσώπητος ύστερα απ' όλα αυτά ο Γιούνκερ απέναντι στον επίτροπο, στον οποίο σκοπεύει μάλιστα να δώσει το χαρτοφυλάκιο του προϋπολογισμού μετά την αποχώρηση της βουλγάρας επιτρόπου για την Παγκόσμια Τράπεζα; Κάτι τέτοιο φαίνεται μάλλον απίθανο, αν κρίνει κανείς από τη στάση του απέναντι στον Μπαρόζο. Και η ετυμηγορία της «επιτροπής ηθικής» δεν θα τον βοηθήσει.

Η τελευταία «αθώωσε» τον πρώην πρόεδρο της Κομισιόν, παρόλο που έκρινε ότι ο τελευταίος «έδρασε γνωρίζοντας πως θα προκαλέσει κριτικές και θα πλήξει το κύρος της Επιτροπής και της Ένωσης γενικότερα» και ότι «δεν έδειξε την ευθυκρισία που θα περίμενε κανείς από κάποιον ο οποίος κατείχε ένα τόσο υψηλό αξίωμα για τόσα χρόνια».

Με αυτά τα δεδομένα, αναρωτιέται κανείς σε ποια περίπτωση ένας επίτροπος θα παραβίαζε τους κανόνες «ακεραιότητας και εχεμύθειας». Το ίδιο ερώτημα τίθεται και για τον Έτινγκερ, ο οποίος βρίσκεται εν ενεργεία. Αν τα παραδείγματα πρώην πολιτικών στελεχών που προσλήφθηκαν στη συνέχεια σε επικερδείς θέσεις αφθονούν στα κράτη-μέλη, είναι σπάνιο ένας υπουργός να παραμένει στη θέση του έχοντας διατυπώσει θέσεις ανάλογες με αυτές του γερμανού επιτρόπου. Με τον Έτινγκερ, όμως, πιθανότατα θα συμβεί ακριβώς αυτό, καθώς ο Γιούνκερ δεν έχει καμιά πρόθεση να θυμώσει με την καγκελάριο, ενώ το ευρωπαϊκό κοινοβούλιο, που θα μπορούσε να τον οδηγήσει σε παραίτηση, ελέγχεται πλήρως από τη Γερμανία. Τόσο το χειρότερο για την εικόνα της Ευρώπης.

Πηγή: Liberation / Μετάφραση ΑΠΕ - ΜΠΕ
(*) Ο Ζαν Κατρεμέρ είναι ανταποκριτής της Liberation στις Βρυξέλλες

Οι ισχυροί μοιράζουν ξανά την Αφρική: Ο πλούτος, το πλιάτσικο, η εξαθλίωση

Shadow War

(Από το tvxs)

07:24 | 01 Νοε. 2016

Τελευταία ανανέωση 07:23 | 01 Νοε. 2016

  

Η Αφρική παραμένει βασικό πεδίο σύγκρουσης στην παγκόσμια σκακιέρα και του 21ου αιώνα. Πρόκειται για μια πλούσια σε πετρέλαιο και φυσικούς πόρους ήπειρο, αλλά με τους πιο εξαθλιωμένους κατοίκους, εξαιτίας του πλιάτσικου που γίνεται εδώ και δεκαετίες. Σχεδόν 130 χρόνια μετά τη Διάσκεψη του Βερολίνου, όπου οι αποικιοκρατικές δυνάμεις αποφάσισαν τον τεμαχισμό της αφρικανικής ηπείρου σε περιοχές ελέγχου,  oι ισχυροί του κόσμου φαίνεται πως ξαναμοιράζουν την Αφρική

Όπως φαίνεται και στον χάρτη του Al Jazeera, σε όλη την ήπειρο υπάρχουν τεράστια κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου, μεγάλες ποσότητες μεταλλευμάτων, ουράνιο και αφθονία πολύτιμων μετάλλων, όπως ο χρυσός, αλλά και διαμαντιών.

Ο χάρτης του πλούτου

Όμως παρά τον πλούτο της, η Αφρική παραμένει στο χάος και τις συγκρούσεις που εξαπλώνονται σε όλη την ήπειρο. Στο επίκεντρο αυτών των συγκρούσεων βρίσκεται μια περιοχή ύψιστης σημασίας: Η ζώνη Σάχελ. Είναι η στεπική λωρίδα γης νότια της Ερήμου Σαχάρα και βόρεια της Σαβάνας, που διασχίζει όλη την ήπειρο από τα Δυτικά και τη Σενεγάλη μέχρι τη Βόρεια Ερυθραία. Μια περιοχή που εδώ και δεκαετίες μαστίζεται από ένοπλες συγκρούσεις.

Τα τελευταία χρόνια, όπως σημειώνει το Al Jazeera, η ζώνη Σάχελ αποτελεί βασικό πεδίο συγκρούσεων στο πλαίσιο του πολέμου κατά της τρομοκρατίας. Όμως μήπως η καταπολέμηση της τρομοκρατίας δεν είναι παρά μια επίσημη αφήγηση, ώστε να προσφερθεί κάλυψη σε μια πολύ μεγαλύτερη μάχη; Μήπως ο πόλεμος για τους πόρους της Αφρικής στον 21ο αιώνα έχει ήδη αρχίσει; «Αυτό που βιώνουμε αυτή την περίοδο μπορεί να περιγραφεί ως ο νέος αγώνας για την Αφρική», σημειώνει ο Ζαν Μπατού, καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Λωζάνης.

Η ζώνη Σάχελ

Στο κέντρο αυτής της ζώνης των συγκρούσεων βρίσκεται το Μάλι, μια από τις χώρες με τον πιο εξαθλιωμένο πληθυσμό. Η ανεργία καλπάζει και οι περισσότεροι άνθρωποι επιβιώνουν απλώς προσωρινά. Όμως το Μάλι δεν βρισκόταν πάντα στην ίδια κατάσταση. Πίσω στον 13ο αιώνα το Μάλι αποτελούσε μια μεγάλη αυτοκρατορία, που είχε επεκταθεί στο μεγαλύτερο μέρος της Δυτικής Αφρικής.

Ήταν μια εξαιρετικά πλούσια και ισχυρή αυτοκρατορία, κατέχοντας σημαντική θέση στο παγκόσμιο εμπόριο, χάρη στο ελεφαντόδοντο και το χρυσό. Ο πλούτος και η θέση του Μάλι προσέλκυσαν όμως και τις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις. «Βρίσκεται στα όρια της Βόρειας και της Νότιας Αφρικής, ακουμπά τον ωκεανό και τα δάση. Η θέση του το αναδεικνύει σε χώρο ύψιστης στρατηγικής σημασίας. Όποιος ελέγχει το Μάλι, ελέγχει και τη Δυτική Αφρική, αν όχι το σύνολο της Αφρικής. Για αυτό το λόγο η περιοχή έγινε τόσο πολυπόθητη», σημειώνει ο Ντουλάιε Κονάτε από την Αφρικανική Ένωση Ιστορικών.

Οι ιμπεριαλιστικές ευρωπαϊκές δυνάμεις του 19ου αιώνα αποκάλυψαν τα σχέδιά τους για εποικισμό του Μάλι και της υπόλοιπης Αφρικής στη διάσκεψη του Βερολίνου το 1885. Βρετανία, Βέλγιο Πορτογαλία, Ισπανία, Γερμανία, Ιταλία και Γαλλία μοιράσαν την περιοχή παίρνοντας ο καθένας το μερίδιό του. «Η εισβολή των αποικιοκρατικών δυνάμεων μας ξέσκισε», σημειώνει ο Κονάτε. Έκοψαν την Αφρική σε κομμάτια.

Ως ισχυρότερη αποικιοκρατική δύναμη αναδείχθηκε η Γαλλία, η οποία έθεσε υπό τον έλεγχό της μεγάλο μέρος της δυτικής και βόρειας Αφρικής. Στα τέλη της δεκαετίας του ’60, η έκρηξη των κινημάτων ανεξαρτησίας είχε ως αποτέλεσμα η Γαλλία να χάσει τις αποικίες της, όχι όμως και την επιρροή της, διατηρώντας στρατεύματα, βάσεις και τον πολιτικό έλεγχο, όχι μόνο στις πρώην αποικίες της αλλά και σε χώρες πέρα από αυτές. Ήταν η γέννηση της «France-Afrique».

Την ίδια περίοδο, η ανακάλυψη τεράστιων αποθεμάτων πετρελαίου στον Κόλπο της Γουινέας προσέλκυσε ένα νέο ισχυρό παίχτη, τις ΗΠΑ, οι οποίες προχώρησαν σε στρατιωτικές επιχειρήσεις αλλά και οικονομικές επενδύσεις στην Αφρικανική Ήπειρο, που μεταξύ άλλων αναδεικνυόταν και σε ένα πεδίο ψυχροπολεμικής σύγκρουσης. Στη δεκαετία του ’90, οι ΗΠΑ έστειλαν 28.000 στρατιώτες στη Σομαλία, υποστηρίζοντας πως θα βοηθήσουν στον τερματισμό του εμφυλίου πολέμου στην περιοχή. Η αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση κατέληξε σε φιάσκο αλλά και μια επικοινωνιακή καταστροφή. Εικόνες με εκτελεσμένους Αμερικανούς στρατιώτες έκαναν το γύρο του κόσμου.

Οι Αμερικανοί στρατιώτες θα επιστρέψουν δυναμικότερα στην περιοχή μετά την επίθεση στους Δίδυμους Πύργους, τον Σεπτέμβριο του 2001, δημιουργώντας την πρώτη τους στρατιωτική βάση στο Τζιμπουτί. «Η Σάχελ έχει διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη διακίνηση όπλων, την στρατολόγηση μαχητών και την ενίσχυση του οργανωμένου εγκλήματος», δήλωσε ο Ράντολφ Αταλάχ, υπεύθυνος του αμερικανικού υπουργείου Άμυνας για θέματα τρομοκρατίας στην Αφρική.

Η AFRICOM και το «λυσσασμένο σκυλί»

Όπως σημειώνει το Al Jazeera, οι ΗΠΑ είναι η μόνη χώρα που έχει διαιρέσει τον κόσμο σε ξεχωριστούς στρατιωτικούς τομείς για την παρακολούθηση και την εποπτεία. NORTHCOM, PACOM, SOUTHCOM, EUCOM, CENTCOM και πλέον AFRICOM. Στο πλαίσιο του πολέμου κατά της τρομοκρατίας, οι ΗΠΑ ξεκίνησαν στρατιωτικές ασκήσεις με ολοένα αυξανόμενο αριθμό αφρικανικών χωρών. Στην πραγματικότητα η δημιουργία της AFRICOM αποτελούσε και το κλειδί για την εδραίωση των συμφερόντων των ΗΠΑ στην Αφρική. Όμως υπήρξε ένα πρόβλημα. Οι Αφρικανικές κυβερνήσεις είχαν καταλήξει σε μια κοινή θέση: «Όχι στη δημιουργία νέων στρατιωτικών βάσεων». Έτσι η έδρα της AFRICOM δημιουργήθηκε πολλή μακριά από το χώρο δράσης της. Συγκεκριμένα στη Στουτγκάρδη στη Γερμανία.

Ο πιο ισχυρός υποστηρικτής αυτής της θέσης ήταν ο ηγέτης της Λιβύης Μουαμάρ Καντάφι, το «λυσσασμένο σκυλί» όπως τον είχε αποκαλέσει στο παρελθόν ο Ρόναλντ Ρίγκαν. Η πρώτη απόπειρα δολοφονίας του έγινε το 1986 με βομβαρδισμό του παλατιού του. Η ανεξαρτησία και επιρροή του Μουαμάρ Καντάφι πήγαζε από τα τεράστια αποθέματα πετρελαίου της Λιβύης, από τα μεγαλύτερης της Αφρικής, τα οποία είχε εθνικοποιήσει όταν ανέλαβε την εξουσία. Ο Καντάφι αποδείκνυε με αυτόν τον τρόπο πως μια Αφρικανική χώρα μπορούσε να αναπτυχθεί χωρίς καμία εξάρτηση από το Δυτικό χρηματοπιστωτικό σύστημα, το ΔΝΤ και εν γενεί το Δυτικό Κεφάλαιο, όπως συνέβαινε κατά κόρον μέχρι τότε.

«Από την αρχή ο Μουαμάρ Καντάφι ήταν αντίθετος στην ξένη στρατιωτική παρουσία στην Αφρική. Μια από τις πρώτες του κινήσεις όταν ανέλαβε την εξουσία το 1969 ήταν να εκδιώξει τις βρετανικές και αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις στη Λιβύη», εξηγεί ο Μαξιμίλιαν Φορτ, συγγραφές του βιβλίου «Slouching Towards Sirte: Nato's war on Libya and Africa».

Ωστόσο το Μάρτιο του 2011, με την έκρηξη της «Αραβικής Άνοιξης», όπως ονομάστηκαν οι ένοπλες εξεγέρσεις κατά των καθεστώτων στη Βόρεια Αφρική, οι ΗΠΑ και η Γαλλία, μαζί με τις υπόλοιπες χώρες της Δύσης, ανέλαβαν δράση. Ήταν ο πρώτος πόλεμος της AFRICOM. Η εξέγερση στη Λιβύη, η πτώση και ο θάνατος του Καντάφι προκάλεσαν ένα ντόμινο εξελίξεων εκτός συνόρων της Λιβύης. Μέρος των όπλων του καθεστώτος έπεσε στα χέρια των ανταρτών, και αλλά βρέθηκαν τελικά στα χέρια ακραίων ισλαμιστών, οι οποίοι εξαπλώθηκαν σε γειτονικές χώρες, μεταξύ των οποίων και στο Μάλι. Εκεί, στο Βόρειο Μάλι, ιδρύθηκε και Ισλαμικό Κράτος. Με την υποστήριξη των Γαλλικών δυνάμεων οι κυβερνητικές δυνάμεις του Μάλι ανακατέλαβαν τις βόρειες περιοχές από τους τζιχαντιστές. Οι πρώην αποικιοκράτες, παρουσιάζονταν πλέον ως σωτήρες της χώρας.
Κέρδος στο χάος

Παρά το χάος, την αστάθεια, τους πολέμους και τις συγκρούσεις, το ενδιαφέρον των μεγάλων εταιρειών, κυρίως των ενεργειακών κολοσσών των ΗΠΑ, της Ευρώπης και της Κίνας, για την Αφρική παραμένει σε υψηλά επίπεδα. Μεγάλα ανεκμετάλλευτα αποθέματα πετρελαίου παραμένουν στη ζώνη Σαχέλ, το «Ελντοράντο του Σαχέλ», όπως την αποκαλούν. Όπως υπογραμμίζει το Al Jazeera, σχεδόν 2 τρισεκατομμύρια δολάρια εκτιμώνται οι επενδύσεις για τα αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου της Αφρικής μέσα στις επόμενες δύο δεκαετίες.

«Τα κοιτάσματα πετρελαίου γίνονται όλο και πιο σπάνια. Έτσι τα τελευταία σημαντικά αποθέματα πετρελαίου στην Αφρική θα γίνονται ολοένα και πιο σημαντικά. Το ποιος θα κερδίσει έδαφος στον έλεγχό τους αναδεικνύεται σε ζήτημα ζωτικής σημασίας», σημειώνει ο καθηγητής ιστορίας του Πανεπιστημίου της Λωζάνης Ζαν Μπατού.

Οι ισχυροί μοιράζουν ξανά την Αφρική

Εν τω μεταξύ, η AFRICOM βρίσκει συνεχώς νέα πατήματα στην Αφρική. Στο πλαίσιο του πόλεμου κατά της τρομοκρατίας, οι αφρικανικές κυβερνήσεις που υπογράφουν στρατιωτικές συμφωνίες με τις ΗΠΑ συνεχώς αυξάνονται. Οι ΗΠΑ έχουν δημιουργήσει πλέον βάσεις στο Νίγηρα, στο Τζιμπουτί, στην Κένυα, την Αιθιοπία, τη Σομαλία, το Νότιο Σουδάν, την Μπουρκίνα Φάσο και τις Σεϋχέλλες. Αμερικανικός πάτησε το πόδι του και στη Λιβερία κατά τη διάρκεια της επιδημίας Έμπολα το 2014. Όμως και η Γαλλία ανακοίνωσε την ενίσχυση των στρατιωτικών δυνάμεών της στη ζώνη του Σαχέλ με 3.000 επιπλέον στρατιώτες.

Η αυξανόμενη στρατιωτικοποίηση της Αφρικής αποτελεί μια νέα πηγή πλούτου, περιζήτητη από την πολεμική βιομηχανία και τους ιδιώτες εργολάβους. Σχεδόν 130 χρόνια μετά τη Διάσκεψη του Βερολίνου, μια νέα διαίρεση της Αφρικανικής ηπείρου βρίσκεται σε εξέλιξη και οι μεγάλες δυνάμεις επιδιώκουν να εξασφαλίσουν το μερίδιό τους στα αποθέματα πετρελαίου, τα πολύτιμα ορυκτά, τη γη ακόμη και το νερό που βρίσκεται κάτω από την άμμο της ερήμου. «Τα μεγάλα ζητήματα δεν αντιμετωπίζονται στην πραγματικότητα. Η Δυση τρέφεται από τους πολέμους. Είναι λες και πρέπει να δημιουργούν πολέμους για να δικαιολογήσουν την εξουσία τους», σχολιάζει ο ιμάμης Μαχμούντ Ντίκο, πρόεδρος του Ανώτατου Ισλαμικού Συμβουλίου του Μάλι.

Η επέλαση των πετρελαϊκών στην Αφρική